Issues
Editor
Settings
Versions
Select Version
miuthi-မိုးထိ
မြန်မာဘာသာ
Mahāvagga-aṭṭhakathā
Mahāvagga-aṭṭhakathā

1. Avijjāvaggo

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Avijjāvaggo

1-2.
Avijjāsuttādivaṇṇanā

1-2.
MahāvaggassaV3.153P3.116M3.153 paṭhame pubbaṅgamāti sahajātavasena ca upanissayavasena cāti dvīhākārehi pubbaṅgamā .
Samāpattiyāti samāpajjanāya sabhāvapaṭilābhāya , uppattiyāti attho .
Anvadeva ahirikaṃ anottappan ti sā panesā yadetaṃ alajjanākārasaṇṭhikaṃ ahirikaṃ , abhāyanākārasaṇṭhitañca anottappaṃ , etaṃ anudeva saheva ekatova , na vinā tena uppajjatīti attho .
Avijjāgatassāti avijjāya upagatassa samannāgatassa .
Micchādiṭṭhīti ayāthāvadiṭṭhi aniyyānikadiṭṭhi .
Pahotīti hoti uppajjati .
Micchāsaṅkappā dīsupi ayāthāvaaniyyānikavasenevaV3.154 micchābhāvo veditabbo .
Iti imāni aṭṭhapi akusaladhammasamāpattiyā micchattaaṅgāni nāma honti .
Tāni pana na ekakkhaṇe sabbāni labbhanti , nānakkhaṇe labbhanti .
Kathaṃ ?
Yadā hi diṭṭhisampayuttacittaṃ kāyaviññattiṃ samuṭṭhāpentaṃ uppajjati , tadā micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvāyāmo micchāsati micchāsamādhiM3.154 micchākammantoti cha aṅgāni honti .
Yadā diṭṭhivippayuttaṃ , tadā micchādiṭṭhivajjāni pañca .
Yadā tāneva dve vacīviññattiṃ samuṭṭhāpenti , tadā micchākammantaṭṭhāne micchāvācāya saddhiṃ tāneva cha vā pañca vā .
Ayaṃ ājīvo nāma kuppamāno kāyavacīdvāresuyeva aññatarasmiṃ kuppati , na manodvāre .
Tasmā yadā ājīvasīsena tāneva cittāni kāyavacīviññattiyo samuṭṭhāpenti , tadā kāyakammaṃ micchājīvo nāma hoti , tathā vacīkammanti micchājīvassa vasena tāneva cha vā pañca vā .
Yadā pana viññattiṃ asamuṭṭhāpetvā tāni cittāni uppajjantiP3.117 , tadā micchādiṭṭhimicchāsaṅkappamicchāvāyāmamicchāsatimicchāsamādhivasena pañca vā , micchāsaṅkappādivasena cattāri vā hontīti evaṃ na ekakkhaṇe sabbāni labbhanti , nānakkhaṇe labbhantīti .
Sukkapakkhe vijjāti kammassakatañāṇaṃ .
Ihāpi sahajātavasena ca upanissayavasena cāti dvīhākārehi pubbaṅgamatā veditabbā .
Hirottappan ti hirī ca ottappañca .
Tattha lajjanākārasaṇṭhitā hirī , bhāyanākārasaṇṭhitaṃ ottappaṃ .
Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana visuddhimagge vuttova .
Vijjāgatassāti vijjāya upagatassa samannāgatassa .
Viddasunoti viduno paṇḍitassa .
Sammādiṭṭhīti yāthāvadiṭṭhi niyyānikadiṭṭhi .
Sammākammantā dīsupi eseva nayo .
Iti kusaladhammasamāpattiyā imāni aṭṭhaṅgāni honti , tāni lokiyamaggakkhaṇe na ekato sabbāni labbhanti , lokuttaramaggakkhaṇe pana labbhanti .
Tāni ca kho paṭhamajjhānikamagge , dutiyajjhānikādīsu pana sammāsaṅkappavajjāni satteva honti .
Tattha yo evaṃ vadeyya ‘‘ yasmā majjhimanikāyamhi mahāsaḷāyatanikasutte ( ma . ni .3.431)‘ yā tathābhūtassa diṭṭhi , sāssa hoti sammādiṭṭhi .
Yo tathābhūtassa , saṅkappo , svāssa hoti sammāsaṅkappo .
Yo tathābhūtassa vāyāmo , svāssa hoti sammāvāyāmo .
Yā tathābhūtassa sati , svāssa hotiV3.155 sammāsati .
Yo tathābhūtassa samādhi , svāssa hoti sammāsamādhi .
Pubbeva kho panassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo ca suparisuddho ’ ti vuttaṃ tasmā pañcaṅgikopi lokuttaramaggo hotī ’’ ti so vattabbo – tasmiṃyeva sutte ‘‘ evamassāyaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchatī ’’ ti idaṃ kasmā na passasiM3.155 ?
Yaṃ panetaṃ ‘‘ pubbeva kho panassā ’’ ti vuttaṃ , taṃ pabbajitadivasato paṭṭhāya parisuddhabhāvadassanatthaṃ .
Pabbajitadivasato paṭṭhāya hi parisuddhāni kāyakammādīni lokuttaramaggakkhaṇe atiparisuddhāni hontīti ayamattho dīpito .
Yampi abhidhamme vuttaṃ ‘‘ tasmiṃ kho pana samaye pañcaṅgiko maggo hotī ’’ ti ( vibha .212), taṃ ekaṃ kiccantaraṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Yasmiñhi kāle micchākammantaṃ pahāya sammākammantaṃ pūreti , tasmiṃ kāle micchāvācā vā micchājīvo vā na hoti , diṭṭhi saṅkappo vāyāmoP3.118 sati samādhīti imesuyeva pañcasu kārakaṅgesu sammākammanto pūrati .
Virativasena hi sammākammanto pūrati nāma .
Sammāvācāsammāājīvesupi eseva nayo .
Iti imaṃ kiccantaraṃ dassetuṃ evaṃ vuttaṃ .
Lokiyamaggakkhaṇe ca pañceva honti , virati pana aniyatā .
Tasmā ‘‘ chaaṅgiko ’’ ti avatvā ‘‘ pañcaṅgiko ’’ tveva vuttaṃ .
‘‘ Yā ca , bhikkhave , ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṃ bhāvayato tīhi kāyaduccaritehi ārati virati paṭivirati veramaṇī akiriyā akaraṇaṃ , ayaṃ bhikkhave sammākammanto ariyo anāsavo lokuttaramaggo ’’ ti ( ma . ni .3.139).
Evaṃ pana mahācattālīsakasuttādīsu anekesu suttesu sammākammantādīnañca lokuttaramaggassa aṅgabhāvasiddhito aṭṭhaṅgikova lokuttaramaggo hotīti veditabboti .
Imasmiṃ sutte ayaṃ aṭṭhaṅgiko maggo lokiyalokuttaramissakova kathito .
Dutiyaṃ kosalasaṃyutte vuttameva .

3. Sāriputtasuttavaṇṇanā

3. Tatiye sakalamidaṃ bhanteti ānandatthero sāvakapāramīñāṇassa matthakaṃ appattatāya sakalampi maggabrahmacariyaṃ kalyāṇamittasannissayena labbhatīti na aññāsi , dhammasenāpati pana sāvakapāramīñāṇassa matthake ṭhitattā aññāsi , tasmā evamāha .
Tenevassa bhagavā sādhu sādhūti sādhukāramadāsi .

4. Jāṇussoṇibrāhmaṇasuttavaṇṇanā

4. CatuttheV3.156M3.156 sabbasetena vaḷavābhirathenāti sakalasetena catūhi vaḷavāhi yuttarathena .
So kira sabbo sacakkapañjarakubbaro rajataparikkhitto hoti .
Ratho ca nāmesa duvidho hoti – yodharatho , alaṅkārarathoti .
Tattha yodharatho caturassasaṇṭhāno hoti nātimahā dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā janānaṃP3.119 gahaṇasamattho .
Alaṅkāraratho mahā hoti dīghato dīgho puthulato puthulo ca , tattha chattaggāhako vālabījaniggāhako tālavaṇṭaggāhakoti evaṃ aṭṭha vā dasa vā sukheneva ṭhātuṃ vā nisīdituṃ vā nipajjituṃ vā sakkonti .
Ayampi alaṅkārarathoyeva .
Setā sudaṃ assāti tā vaḷavā pakatiyā setavaṇṇāva .
Setālaṅkārāti pasādhanaṃ tāsaṃ rajatamayaṃ ahosi .
Seto rathoti rathopi vuttanayeneva rajataparikkhittattā tattha tattha dantakammakhacitattā ca setova .
Setaparivāroti yathā aññe rathā sīhacammaparivārāpi honti , byagghacammaparivārāpi paṇḍukambalaparivārāpi honti , na evaṃ esa .
Esa pana ghanadukūlena parivārito ahosi .
Setā rasmiyoti rasmiyopi rajatapanāḷisuparikkhittā .
Setā patodalaṭṭhīti patodalaṭṭhipi rajataparikkhittā .
Setaṃ chattan ti rathamajjhe ussāpitachattampi setameva ahosi .
Setaṃ uṇhīsan ti aṭṭhaṅgulavitthāro rajatamayo uṇhīsapaṭṭo seto .
Setāni vatthānīti vatthānipi setāni pheṇapuñjavaṇṇāni .
Tesu nivāsanaṃ pañcasatagghanakaṃ , uttarāsaṅgo sahassagghanako .
Setā upāhanāti upāhanā nāma maggāruḷhassa vā honti aṭaviṃ vā pavisantassa .
Ayaṃ pana rathaṃ abhiruḷho , tenassa tadanucchaviko rajatapaṭisevito pādālaṅkāro nāma esa evaṃ vuttoti veditabbo .
Setāya sudaṃ vālabījaniyāti phalikamayadaṇḍāya setacamaravālabījaniyā .
Na kevalañca ettakamevassa setaṃ ahosi , so pana brāhmaṇo setavilepanaṃ vilimpi , setamālaṃ piḷandhi , dasasu aṅgulīsu aṅgulimuddikā kaṇṇesu kuṇḍalānīti evamādi alaṅkāropissa rajatamayova ahosiM3.157 .
Parivārabrāhmaṇāpissa dasasahassamattā tatheva setavatthavilepanamālālaṅkārā ahesuṃ .
Yaṃ panetaṃ sāvatthiyā niyyāyantan ti vuttaṃ , tatrāyaṃ niyyāyanavibhāvanā – so kira channaṃ channaṃV3.157 māsānaṃ ekavāraṃ nagaraṃ padakkhiṇaṃ karoti –
‘‘ ito ettakehi divasehi nagaraṃ padakkhiṇaṃ karissatī ’’ ti puretarameva ghosanā kayirati .
Taṃ sutvā ye nagarato na pakkantā , te na pakkamanti .
Yepi pakkantā , tepi ‘‘ puññavato sirisampattiṃ passissāmā ’’ ti āgacchanti .
Yaṃ divasaṃ brāhmaṇo nagaraṃ anuvicarati , tadāP3.120 pātova nagaravīthiyo sammajjitvā vālikaṃ okiritvā lājapañcamehi pupphehi vippakiritvā puṇṇaghaṭe ṭhapetvā kadaliyo ca dhaje ca ussāpetvā sakalanagaraṃ dhūpitavāsitaṃ karonti .
Brāhmaṇo pātova sīsaṃ nhāyitvā purebhattaṃ bhuñjitvā vuttanayeneva setavatthādīhi attānaṃ alaṅkaritvā pāsādā oruyha rathaṃ abhiruhati .
Atha naṃ te brāhmaṇā sabbasetavatthavilepanamālālaṅkārā setacchattāni gahetvā parivārenti .
Tato mahājanassa sannipātatthaṃ paṭhamaṃyeva taruṇadārakānaṃ phalāphalāni vikiranti , tadanantaraṃ māsakarūpādīni , tadanantaraṃ kahāpaṇe vikiranti .
Mahājano sannipatati , ukkuṭṭhiyo ceva celukkhepā ca vattanti .
Atha brāhmaṇo maṅgalikasovatthikādīsu maṅgalāni ceva suvatthiyo ca karontesu mahāsampattiyā nagaraṃ anuvicarati .
Puññavantā manussā ekabhūmikādipāsāde āruyha sukapattasadisāni vātapānakavāṭāni vivaritvā olokenti .
Brāhmaṇopi attano yasasirisampattiyā nagaraṃ ajjhottharanto viya dakkhiṇadvārābhimukho hoti .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Tamenaṃ jano disvāti mahājano taṃ rathaṃ disvā .
Brahman ti seṭṭhādhivacanametaṃ .
Brahmaṃ vata bho yānan ti seṭṭhayānasadisaṃ vata bho yānanti ayamettha attho .
Imasseva kho etan ti , ānanda , manussā nāma vaṇṇabhāṇakānaṃ dhanaṃ datvā attano dārikānaṃ vaṇṇagītaṃ gāyāpenti ‘‘ abhirūpo hoti dassanīyo mahaddhano mahābhogo ’’ ti , na ca tena vaṇṇabhaṇanamattena abhirūpā vā honti mahaddhanā vā , evameva mahājanoM3.158 brāhmaṇassa rathaṃ disvā –
‘‘ brahmaṃ vata bho yānan ’’ ti kiñcāpi evaṃ vaṇṇaṃ bhaṇati , na panetaṃ yānaṃ vaṇṇabhaṇanamatteneva brahmayānaṃ nāma hoti .
Lāmakañhi etaṃ chavaṃ .
Paramatthena pana imasseva kho etaṃ , ānanda , ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassaP3.121 adhivacanaṃ .
Ayañhi sabbadosavigamena seṭṭho , iminā ca ariyā nibbānaṃ yantīti brahmayānaṃ itipi , dhammabhūtattā yānattā ca dhammayānaṃ itipi , anuttarattā kilesasaṅgāmassa ca vijitattā anuttaro saṅgāmavijayo itipi vattuṃ vaṭṭati .
IdānissaV3.158 niddosabhāvañceva saṅgāmavijayabhāvañca dassento rāgavinayapariyosānātiādimāha .
Tattha rāgaṃ vinayamānā pariyosāpeti pariyosānaṃ gacchati nipphajjatīti rāgavinayapariyosānā .
Esa nayo sabbattha .
Yassa saddhā ca paññā cāti yassa ariyamaggayānassa saddhānusārivasena saddhā , dhammānusārivasena paññāti ime dve dhammā sadā dhuraṃ yuttā , tatramajjhattatāyuge yuttāti attho .
Hirī īsāti attanā saddhiṃ adhiviṭṭhena bahiddhāsamuṭṭhānena ottappena saddhiṃ ajjhattasamuṭṭhānā hirī yassa maggarathassa īsā .
Mano yottan ti vipassanācittañca maggacittañca yottaṃ .
Yathā hi rathassa vākādimayaṃ yottaṃ goṇe ekābaddhe karoti ekasaṅgahite , evaṃ maggarathassa lokiyavipassanācittaṃ atirekapaññāsa , lokuttaravipassanācittaṃ atirekasaṭṭhi kusaladhamme ekābaddhe ekasaṅgahe karoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ mano yottan ’’ ti .
Sati ārakkhasārathīti maggasampayuttā sati ārakkhasārathi .
Yathā hi rathassa ārakkho sārathi nāma yoggiyo .
Dhuraṃ vāheti yojeti akkhaṃ abbhañjati rathaṃ peseti rathayuttake nibbisevane karoti , evaṃ maggarathassa sati .
Ayañhi ārakkhapaccupaṭṭhānā ceva kusalākusalānañca dhammānaṃ gatiyo samanvesatīti vuttā .
Rathoti ariyaaṭṭhaṅgikamaggaratho .
Sīlaparikkhāroti catupārisuddhisīlālaṅkāro .
Jhānakkhoti vipassanāsampayuttānaṃ pañcannaṃ jhānaṅgānaṃ vasena jhānamayaakkho .
Cakkavīriyoti vīriyacakko , kāyikacetasikasaṅkhātāniP3.122 dve vīriyāni assa cakkānīti attho .
Upekkhā dhurasamādhītiM3.159 dhurassa samādhi , unnatonatākārassa abhāvena dvinnampi yugapadesānaṃ samatāti attho .
Ayañhi tatramajjhattupekkhā cittuppādassa līnuddhaccabhāvaṃ haritvā payogamajjhatte cittaṃ ṭhapeti , tasmā imassa maggarathassa ‘‘ dhurasamādhī ’’ ti vuttā .
Anicchā parivāraṇan ti bāhirakarathassa sīhacammādīni viya imassāpi ariyamaggarathassa alobhasaṅkhātā anicchā parivāraṇaṃ nāma .
Abyāpādoti mettā ca mettāpubbabhāgo ca .
Avihiṃsāti karuṇā ca karuṇāpubbabhāgo ca .
Vivekoti kāyavivekādi tividhaviveko .
Yassa āvudhan ti yassa ariyamaggarathe ṭhitassa kulaputtassa etaṃ pañcavidhaṃ āvudhaṃ .
Yathā hi rathe ṭhito pañcahi āvudhehi sapatte vijjhati , evaṃ yogāvacaropi imasmiṃ lokiyalokuttaramaggarathe ṭhito mettāya dosaṃ vijjhati , karuṇāya vihiṃsaṃV3.159 , kāyavivekena gaṇasaṅgaṇikaṃ , cittavivekena kilesasaṅgaṇikaṃ , upadhivivekena sabbākusalaṃ vijjhati .
Tenassetaṃ pañcavidhaṃ ‘‘ āvudhan ’’ ti vuttaṃ .
Titikkhāti duruttānaṃ durāgatānaṃ vacanapathānaṃ adhivāsanakkhanti .
Cammasannāhoti sannaddhacammo .
Yathā hi rathe ṭhito rathiko paṭimukkacammo āgatāgate sare khamati , na naṃ te vijjhanti , evaṃ adhivāsanakkhantisamannāgato bhikkhu āgatāgate vacanapathe khamati , na naṃ te vijjhanti .
Tasmā ‘‘ titikkhā cammasannāho ’’ ti vutto .
Yogakkhemāya vattatīti catūhi yogehi khemāya nibbānāya vattati , nibbānābhimukho gacchatiyeva , na tiṭṭhati na bhijjatīti attho .
Etadattani sambhūtan ti etaṃ maggayānaṃ attano purisakāraṃ nissāya laddhattā attani sambhūtaṃ nāma hoti .
Brahmayānaṃ anuttaran ti asadisaṃ seṭṭhayānaṃ .
Niyyanti dhīrā lokamhāti yesaṃ etaṃ yānaṃ atthi , te dhīrā paṇḍitapurisā lokamhā niyyanti gacchanti .
Aññadatthūti ekaṃsena .
Jayaṃ jayan ti rāgādayo sapatte jinantā jinantā .

5-6.
Kimatthiyasuttādivaṇṇanā

5-6.
PañcameP3.123 ayamevāti evasaddo niyamattho .
Tena aññaṃ maggaṃ paṭikkhipati .
Imasmiṃ sutte vaṭṭadukkhañceva missakamaggo ca kathito .
Chaṭṭhaṃ uttānameva .

7. Dutiyaaññatarabhikkhusuttavaṇṇanā

7. SattameM3.160 nibbānadhātuyā kho etaṃ bhikkhu adhivacanan ti asaṅkhatāya amatāya nibbānadhātuyā etaṃ adhivacanaṃ .
Āsavānaṃ khayo tena vuccatīti apica tena rāgādivinayena āsavānaṃ khayotipi vuccati .
Āsavakkhayo nāma arahattaṃ , arahattassāpi etaṃ rāgavinayotiādi nāmamevāti dīpeti .
Etadavocāti ‘‘ satthārā nibbānadhātūti vadantena amataṃ nibbānaṃ kathitaṃ , maggo panassa na kathito .
Taṃ kathāpessāmī ’’ ti anusandhikusalatāya pucchanto etaṃ avoca .

8. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā

8. AṭṭhameV3.160 katamā ca bhikkhave sammādiṭṭhīti ekena pariyāyena aṭṭhaṅgikamaggaṃ vibhajitvā puna aparena pariyāyena vibhajitukāmo idaṃ desanaṃ ārabhi .
Tattha dukkhe ñāṇan ti savanasammasanapaṭivedhapaccavekkhaṇavasena catūhākārehi uppannaṃ ñāṇaṃ .
Samudayepi eseva nayo .
Sesesu pana dvīsu sammasanassa abhāvā tividhameva vaṭṭati .
Evametaṃ ‘‘ dukkhe ñāṇan ’’ tiādinā catusaccakammaṭṭhānaṃ dassitaṃ .
Tattha purimāni dve saccāni vaṭṭaṃ , pacchimāni vivaṭṭaṃ .
Tesu bhikkhuno vaṭṭe kammaṭṭhānābhiniveso hoti , vivaṭṭe natthi abhiniveso .
Purimāni hi dve saccāni ‘‘ pañcakkhandhā dukkhaṃ , taṇhā samudayo ’’ ti evaṃ saṅkhepena ca ,‘‘ katame pañcakkhandhā rūpakkhandho ’’ tiādinā nayena vitthārena ca ācariyasantike uggaṇhitvā vācāya punappunaṃ parivattento yogāvacaro kammaṃ karoti .
Itaresu pana dvīsu saccesu –
‘‘ nirodhasaccaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpaṃ , maggasaccaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpan ’’ ti evaṃ savaneneva kammaṃ karoti .
So evaṃ karonto cattāri saccāni ekapaṭivedhena paṭivijjhati , ekābhisamayena abhisametiP3.124 .
Dukkhaṃ pariññāpaṭivedhena paṭivijjhati , samudayaṃ pahānapaṭivedhena , nirodhaṃ sacchikiriyapaṭivedhena , maggaṃ bhāvanāpaṭivedhena paṭivijjhati .
Dukkhaṃ pariññābhisamayena … pe … maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti .
Evamassa pubbabhāge dvīsu saccesu uggahaparipucchāsavanadhāraṇasammasanapaṭivedho hoti , dvīsu savanapaṭivedhoyeva .
Aparabhāge tīsuM3.161 kiccato paṭivedho hoti , nirodhe ārammaṇapaṭivedho .
Paccavekkhaṇā pana pattasaccassa hoti .
Imassa bhikkhuno pubbe pariggahato –
‘‘ dukkhaṃ parijānāmi , samudayaṃ pajahāmi , nirodhaṃ sacchikaromi , maggaṃ bhāvemī ’’ ti ābhogasamannāhāramanasikārapaccavekkhaṇā natthi , pariggahato paṭṭhāya hoti .
Aparabhāge pana dukkhaṃ pariññātameva hoti … pe … maggo bhāvitova hoti .
Tattha dve saccāni duddasattā gambhīrāni , dve gambhīrattā duddasāni .
Dukkhasaccañhi uppattito pākaṭaṃ , khāṇukaṇṭakapahārādīsu ‘‘ aho dukkhan ’’ ti vattabbatampi āpajjati .
SamudayampiV3.161 khāditukāmatābhuñjitukāmatādivasena uppattito pākaṭaṃ .
Lakkhaṇapaṭivedhato pana ubhayampi gambhīraṃ .
Iti tāni duddasattā gambhīrāni .
Itaresaṃ dvinnaṃ dassanatthāya payogo bhavaggaggahaṇatthaṃ hatthapasāraṇaṃ viya avīciphusanatthaṃ pādapasāraṇaṃ viya satadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭipādanaṃ viya ca hoti .
Iti tāni gambhīrattā duddasāni .
Evaṃ duddasattā gambhīresu gambhīrattā ca duddasesu catūsu saccesu uggahādivasena idaṃ ‘‘ dukkhe ñāṇan ’’ tiādi vuttaṃ .
Paṭivedhakkhaṇe pana ekameva taṃ ñāṇaṃ hoti .
Nekkhammasaṅkappā dīsu kāmapaccanīkaṭṭhena kāmato nissaṭabhāvena vā , kāmaṃ sammasantassa uppannoti vā , kāmapadaghātaṃ kāmavūpasamaṃ karonto uppannoti vāP3.125 , kāmavivittante uppannoti vā nekkhammasaṅkappo .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Sabbepi ca te nekkhammasaṅkappādayo kāmabyāpādavihiṃsāviramaṇasaññānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu tīsu ṭhānesu uppannassa akusalasaṅkappassa padacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamāno ekova kusalasaṅkappo uppajjati .
Ayaṃ sammāsaṅkappo nāma .
Musāvādā veramaṇī ādayopi musāvādādīhi viramaṇasaññānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu catūsu ṭhānesu uppannāyaM3.162 akusaladussīlyacetanāya padacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva kusalaveramaṇī uppajjati .
Ayaṃ sammāvācā nāma .
Pāṇātipātā veramaṇī ādayopi pāṇātipātādīhi viramaṇasaññānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu tīsu ṭhānesu uppannāya akusaladussīlyacetanāya akiriyato padacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva kusalaveramaṇī uppajjati .
Ayaṃ sammākammanto nāma .
Micchāājīvan ti khādanīyabhojanīyādīnaṃ atthāya pavattitaṃ kāyavacīduccaritaṃ .
Pahāyāti vajjetvā .
Sammāājīvenāti buddhapasatthena ājīvena .
Jīvikaṃ kappetīti jīvitavuttiṃ pavatteti .
Sammājīvopi kuhanādīhi viramaṇasaññānaṃ nānattā pubbabhāge nānā .
Maggakkhaṇe pana imesuyeva sattasu ṭhānesu uppannāya micchājīvadussīlyacetanāya padacchedato anuppattisādhanavasenaV3.162 maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva kusalaveramaṇī uppajjati .
Ayaṃ sammāājīvo nāma .
Anuppannānan ti ekasmiṃ bhave tathārūpe vā ārammaṇe attano na uppannānaṃ , parassa pana uppajjamāne disvā –
‘‘ aho vata me evarūpā pāpakā dhammā na uppajjeyyun ’’ ti evaṃ anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya .
Chandan ti tesaṃ akusalānaṃ anuppādakapaṭipattisādhakaṃ vīriyacchandaṃ janeti .
Vāyamatīti vāyāmaṃ karoti .
Vīriyaṃ ārabhatīti vīriyaṃ pavatteti .
Cittaṃ paggaṇhātīti vīriyena cittaṃ paggahitaṃ karoti .
Padahatīti ‘‘ kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatū ’’ ti ( ma . ni .2.184) padhānaṃ pavattetiP3.126 .
Uppannānan ti samudācāravasena attano uppannapubbānaṃ .
Idāni tādise na uppādessāmīti tesaṃ pahānāya chandaṃ janeti .
Anuppannānaṃ kusalānan ti apaṭiladdhānaṃ paṭhamajjhānādīnaṃ .
Uppannānan ti tesaṃyeva paṭiladdhānaṃ .
Ṭhitiyāti punappunaṃ uppattipabandhavasena ṭhitatthaṃ .
Asammosāyāti avināsatthaṃ .
Bhiyyobhāvāyāti uparibhāvāya .
Vepullāyāti vipulabhāvāya .
Pāripūriyāti bhāvanāya paripūraṇatthaṃ .
Ayampi sammāvāyāmoM3.163 anuppannānaṃ akusalānaṃ anuppādanādicittanānattā pubbabhāge nānā .
Maggakkhaṇe pana imesuyeva catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānaṃ ekameva kusalavīriyaṃ uppajjati .
Ayaṃ sammāvāyāmo nāma .
Sammāsati pi kāyādipariggāhakacittānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekā sati uppajjati .
Ayaṃ sammāsati nāma .
Jhānādīni pubbabhāgepi maggakkhaṇepi nānā , pubbabhāge samāpattivasena nānā , maggakkhaṇe nānāmaggavasena .
Ekassa hi paṭhamamaggo paṭhamajjhāniko hoti , dutiyamaggādayopi paṭhamajjhānikā vā dutiyādīsu aññatarajjhānikā vā .
Ekassa paṭhamamaggo dutiyādīnaṃ aññatarajjhāniko hoti , dutiyādayopi dutiyādīnaṃ aññatarajjhānikā vā paṭhamajjhānikāV3.163 vā .
Evaṃ cattāropi maggā jhānavasena sadisā vā asadisā vā ekaccasadisā vā honti .
Ayaṃ panassa viseso pādakajjhānaniyamena hoti .
Pādakajjhānaniyamena hi paṭhamajjhānalābhino paṭhamajjhānā vuṭṭhāya vipassantassa uppannamaggo paṭhamajjhāniko hoti , maggaṅgabojjhaṅgāni panettha paripuṇṇāneva honti .
Dutiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno dutiyajjhāniko hoti , maggaṅgāni panettha satta honti .
Tatiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno tatiyajjhāniko , maggaṅgāni panettha satta , bojjhaṅgāni cha honti .
Esa nayo catutthajjhānato paṭṭhāya yāva nevasaññānāsaññāyatanāP3.127 .
Āruppe catukkapañcakajjhānaṃ uppajjati , tañca lokuttaraṃ , no lokiyanti vuttaṃ .
Ettha kathanti ?
Etthāpi paṭhamajjhānādīsu yato vuṭṭhāya sotāpattimaggaṃ paṭilabhitvā arūpasamāpattiṃ bhāvetvā so āruppe uppanno , taṃjhānikāvassa tattha tayo maggā uppajjanti .
Evaṃ pādakajjhānameva niyameti .
Keci pana therā –
‘‘ vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamentī ’’ ti vadantiM3.164 .
Keci ‘‘ puggalajjhāsayo niyametī ’’ ti vadanti .
Keci ‘‘ vuṭṭhānagāminīvipassanā niyametī ’’ ti vadanti .
Tesaṃ vādavinicchayo visuddhimagge vuṭṭhānagāminīvipassanādhikāre vuttanayeneva veditabbo .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , sammāsamādhīti ayaṃ pubbabhāge lokiyo , aparabhāge lokuttaro sammāsamādhīti vuccati .

9. Sūkasuttavaṇṇanā

9. Navame micchāpaṇihitan ti sūkaṃ nāma uddhaggaṃ katvā ṭhapitaṃ hatthaṃ vā pādaṃ vā bhindati , tathā aṭṭhapitaṃ pana micchāpaṇihitaṃ nāma .
Micchāpaṇihitāya diṭṭhiyāti micchāṭhapitāya kammassakatapaññāya .
Avijjaṃ bhindissatīti catusaccapaṭicchādakaṃ avijjaṃ bhindissati .
Vijjaṃ uppādessatīti arahattamaggavijjaṃ uppādessati .
Micchāpaṇihitattā , bhikkhave , diṭṭhiyāti kammassakatapaññāya ceva maggabhāvanāya ca micchā ṭhapitattā , appavattitattāti attho .
Imasmiṃ sutte kammassakatañāṇaṃ magganissitaṃ katvā missakamaggo kathito .

10. Nandiyasuttavaṇṇanā

10. DasameV3.164 paribbājakoti channaparibbājako .
Sesamettha uttānamevāti .
Avijjāvaggo paṭhamo .