4. Sukhindriyavaggo
1-5.Suddhikasuttādivaṇṇanā
501-505.
Catutthavaggassa
M3.273 paṭhame sukhañca taṃ sahajātānaṃ ādhipateyyasaṅkhātena indaṭṭhena indriyañcāti sukhindriyaṃ .Dukkhindriyā dīsupi eseva nayo .
Ettha
P3.241 ca sukhindriyadukkhindriyadomanassindriyāni kāmāvacarāneva , somanassindriyaṃ ṭhapetvā arūpāvacaraṃ sesaṃ tebhūmakaṃ , upekkhindriyaṃ catubhūmakaṃ .Dutiyādīni cattāri catusaccavaseneva kathitāni .
6. Paṭhamavibhaṅgasuttavaṇṇanā
506. Chaṭṭhe kāyikan ti kāyapasādavatthukaṃ .
Sukhan ti ayamassa sarūpaniddeso .
Sātan ti tasseva vevacanaṃ , madhuranti vuttaṃ hoti .
Kāyasamphassajan ti kāyasamphassato jātaṃ .
Sukhaṃ sātan ti vuttanayameva .
Vedayitan ti ayamassa sabbavedanāsādhāraṇo aññadhammavisiṭṭho sabhāvaniddeso .
Iminā nayena sesesupi attho veditabbo .
Kāyikaṃ vā cetasikaṃ vāti ettha pana cakkhādayo cattāro pasādakāye vatthuṃ katvā uppattivasena kāyikanti vuttaṃ .
Kāyapasādavatthukaṃ pana adukkhamasukhaṃ nāma natthi .
9. Kaṭṭhopamasuttavaṇṇanā
509. Navame
V3.270 dvinnaṃ kaṭṭhānan ti dvinnaṃ araṇīnaṃ .Saṅghaṭṭanasamodhānāti saṅghaṭṭanena ceva samodhānena ca .
Usmāti usumākāro .
Tejoti aggidhūmo .
Ettha ca adharāraṇī viya vatthārammaṇaṃ , uttarāraṇī viya phasso , saṅghaṭṭo viya phassasaṅghaṭṭanaṃ , aggi viya vedanā daṭṭhabbā .
Vatthārammaṇaṃ vā uttarāraṇī viya , phasso adharāraṇī viya daṭṭhabbo .
10. Uppaṭipāṭikasuttavaṇṇanā
510. Dasamaṃ yathādhammarasena paṭipāṭiyā vuttampi imasmiṃ indriyavibhaṅge sesasuttāni viya adesitattā uppaṭipāṭikasuttaṃ nāmāti veditabbaṃ .
Tattha nimittan tiādīni sabbāni paccayavevacanāneva .
Dukkhindriyañca pajānātīti dukkhasaccavaseneva pajānāti .
Dukkhindriyasamudayan ti kaṇṭakena vā viddhassa maṅkulena
M3.274 vā daṭṭhassa paccattharaṇe vā valiyā phuṭṭhassaP3.242 dukkhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ uppajjati , taṃ etassa samudayoti pajānāti .Parato domanassindriyasamudayan tiādīsupi tesaṃ tesaṃ kāraṇavaseneva samudayo veditabbo .
Pattacīvarādīnaṃ vā hi saṅkhārānaṃ saddhivihārikādīnaṃ vā sattānaṃ vināsena domanassindriyaṃ uppajjatīti tesaṃ vināsaṃ tassa samudayoti pajānāti .
Subhojanaṃ bhuñjitvā varasayane nipannassa hatthapādasambāhanatālavaṇṭavātādisamphassena sukhindriyaṃ uppajjati , taṃ phassaṃ tassa samudayoti pajānāti .
Vuttappakārānaṃ pana sattasaṅkhārānaṃ manāpānaṃ paṭilābhavasena somanassindriyaṃ uppajjati , taṃ paṭilābhaṃ tassa samudayoti pajānāti .
Majjhattākārena pana upekkhindriyaṃ uppajjati , taṃ sattasaṅkhāresu majjhattākāraṃ tassa samudayoti pajānāti .
Kattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati , idha , bhikkhave , bhikkhu vivicceva kāmehītiādīsu pana ayaṃ ekatova vinicchayakathā – dukkhindriyañhi paṭhamajjhānassa upacārakkhaṇeyeva nirujjhati pahīnaṃ hoti , domanassādīni dutiyajjhānādīnaṃ .
Evaṃ santepi tesaṃ atisayanirodhattā ayaṃ jhānesuyeva nirodho vutto .
Atisayanirodho hi tesaṃ paṭhamajjhānādīsu , na nirodhoyeva , nirodhoyeva pana upacārakkhaṇe , nātisayanirodho .
Tathā hi nānāvajjane
V3.271 paṭhamajjhānupacāre niruddhassāpi dukkhindriyassa ḍaṃsamakasādisamphassena vā visamāsanupatāpena vā siyā uppatti , na tveva antoappanāyaṃ .Upacāre vā niruddhampetaṃ na suṭṭhu niruddhaṃ hoti paṭipakkhena avihatattā .
Antoappanāyaṃ pana pītipharaṇena sabbo kāyo sukhokkanto hoti , sukhokkantakāyassa ca suṭṭhu niruddhaṃ hoti dukkhindriyaṃ paṭipakkhena
P3.243 vihatattā .Nānāvajjaneyeva ca dutiyajjhānupacāre pahīnassa domanassindriyassa yasmā etaṃ vitakkavicārapaccayepi kāyakilamathe cittupaghāte ca sati uppajjati , vitakkavicārābhāve neva uppajjati .
Yattha pana uppajjati , tattha vitakkavicārabhāve , appahīnā eva ca dutiyajjhānupacāre vitakkavicārāti tatthassa siyā uppatti .
Na tveva dutiyajjhāne pahīnapaccayattā .
Tathā tatiyajjhānupacāre pahīnassāpi sukhindriyassa pītisamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭṭhakāyassa siyā uppatti , na tveva tatiyajjhāne .
Tatiyajjhāne hi sukhassa paccayabhūtā
M3.275 pīti sabbaso niruddhā .Tathā catutthajjhānupacāre pahīnassāpi somanassindriyassa āsannattā appanāppattāya upekkhāya abhāvena sammā anatikkantattā ca siyā uppatti , na tveva catutthajjhāne .
Tasmā ‘‘ ettha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatī ’’ ti tattha tattha aparisesaggahaṇaṃ kataṃ .
Yaṃ panettha tadatthāya cittaṃ upasaṃharatīti vuttaṃ , tattha alābhī samāno uppādanatthāya cittaṃ upasaṃharati , lābhī samāno samāpajjanatthāyāti evamattho veditabbo .
Imesu dvīsupi suttesu sammasanavārova kathitoti .
Sukhindriyavaggo catuttho .