10. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā
832. Dasame kosajjasahagatoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati .
Athassa citte līnākāro okkamati , so ‘‘ līnākāro me okkanto ’’ ti ñatvā apāyabhayena cittaṃ tajjetvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti .
Athassa puna līnākāro okkamati .
So puna apāyabhayena cittaṃ tajjetvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa kosajjena vokiṇṇattā chando kosajjasahagato nāma hoti .
Kosajjasampayuttoti tasseva vevacanaṃ .
Uddhaccasahagatoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati .
Athassa cittaṃ uddhacce patati .
So buddhadhammasaṅghaguṇe āvajjetvā cittaṃ hāsetvā tosetvā kammaniyaṃ katvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti .
Athassa puna cittaṃ uddhacce patati .
So puna buddhadhammasaṅghaguṇe āvajjetvā cittaṃ hāsetvā tosetvā kammaniyaṃ katvā chandaṃ
V3.288 uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa uddhaccena vokiṇṇattā chando uddhaccasahagato nāma hoti .Thinamiddhasahagatoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati .
Athassa thinamiddhaṃ uppajjati .
So ‘‘ uppannaṃ me thinamiddhan ’’ ti ñatvā udakena mukhaṃ puñchitvā , kaṇṇe ākaḍḍhitvā paguṇaṃ
P3.259 dhammaṃ sajjhāyitvā divā gahitaṃ vā ālokasaññaṃ manasikaritvā thinamiddhaṃ vinodetvāM3.290 puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti .Athassa puna thinamiddhaṃ uppajjati .
So vuttanayeneva puna thinamiddhaṃ vinodetvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa thinamiddhena vokiṇṇattā chando thinamiddhasahagato nāma hoti .
Anuvikkhittoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati .
Athassa kāmaguṇārammaṇe cittaṃ vikkhipati .
So ‘‘ bahiddhā vikkhittaṃ me cittan ’’ ti ñatvā anamatagga ( saṃ . ni .2.124-125) devadūta- ( ma . ni .3.261) celopama ( saṃ . ni .5.1104) anāgatabhayasuttādīni ( a . ni .5.77) āvajjento suttadaṇḍena cittaṃ tajjetvā kammaniyaṃ katvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti .
Athassa puna cittaṃ vikkhipati .
So puna suttadaṇḍena cittaṃ kammaniyaṃ katvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa kāmavitakkavokiṇṇattā chando bahiddhā pañca kāmaguṇe ārabbha anuvikkhitto anuvisaṭo hoti .
Yathā pure tathā pacchāti kammaṭṭhānavasenapi desanāvasenapi purimapacchimatā veditabbā .
Kathaṃ ?
Kammaṭṭhāne tāva kammaṭṭhānassa abhiniveso pure nāma , arahattaṃ pacchā nāma .
Tattha yo bhikkhu mūlakammaṭṭhāne abhinivisitvā atilīnādīsu catūsu ṭhānesu cittassa okkamanaṃ paṭisedhetvā , duṭṭhagoṇe yojetvā sārento viya caturassaghaṭikaṃ otārento viya catunnaṃ ṭhānānaṃ ekaṭṭhānepi asajjanto saṅkhāre sammasitvā arahattaṃ pāpuṇāti .
Ayampi yathā pure tathā pacchā viharati nāma .
Ayaṃ kammaṭṭhānavasena purimapacchimatā .
Desanāvasena pana kesā pure nāma , matthaluṅgaṃ pacchā nāma .
Tattha yo bhikkhu kesesu abhinivisitvā vaṇṇasaṇṭhānādivasena kesādayo pariggaṇhanto catūsu ṭhānesu asajjanto yāva matthaluṅgā bhāvanaṃ pāpeti , ayampi yathā
V3.289 pure tathāP3.260 pacchā viharati nāma .Evaṃ desanāvasena purimapacchimatā veditabbā .
Yathā pacchā tathā pureti idaṃ purimasseva vevacanaṃ .
Yathā adho tathā uddhan ti idaṃ sarīravasena veditabbaṃ .
Tenevāha ‘‘ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā ’’ ti .
Tattha yo bhikkhu pādatalato paṭṭhāya yāva kesamatthakā dvattiṃsākāravasena vā pādaṅguliaggapabbaṭṭhito yāva sīsakaṭāhaṃ , sīsakaṭāhato yāva pādaṅgulīnaṃ aggapabbaṭṭhīni
M3.291 , tāva aṭṭhivasena vā bhāvanaṃ pāpeti catūsu ṭhānesu ekaṭṭhānepi asajjanto .Ayaṃ yathā uddhaṃ tathā adho , yathā adho tathā uddhaṃ viharati nāma .
Yehi ākārehīti yehi koṭṭhāsehi .
Yehi liṅgehīti yehi saṇṭhānehi .
Yehi nimittehīti yehi upaṭṭhānehi .
Ālokasaññā suggahitā hotīti yo bhikkhu aṅgaṇe nisīditvā ālokasaññaṃ manasi karoti , kālena nimīleti , kālena ummīleti .
Athassa yadā nimīlentassāpi ummīletvā olokentassa viya ekasadisameva upaṭṭhāti , tadā ālokasaññā jātā nāma hoti .
‘‘ Divāsaññā ’’ tipi tasseva nāmaṃ .
Sā ca pana rattiṃ uppajjamānā suggahitā nāma hoti .
Svādhiṭṭhitā tipi tasseva vevacanaṃ .
Suṭṭhu adhiṭṭhitā suṭṭhu ṭhapitā svādhiṭṭhitā nāma vuccati .
Sā atthato suggahitāyeva .
Yo vā ālokena thinamiddhaṃ vinodetvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti , tassa divāpi ālokasaññā suggahitā svādhiṭṭhitā nāma .
Ratti vā hotu divā vā yena ālokena thinamiddhaṃ vinodetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti , tasmiṃ thinamiddhavinodane āloke uppannā saññā suggahitāyeva nāma .
Vīriyādīsupi eseva nayo .
Imasmiṃ sutte channaṃ abhiññānaṃ pādakiddhi kathitā .
Pāsādakampanavaggo dutiyo .