2. Pariyāyasuttavaṇṇanā
233. Dutiye sambahulāti vinayapariyāyena tayo janā sambahulāti vuccanti , tato paraṃ saṅgho .
Suttantapariyāyena tayo tayo eva , tato uddhaṃ sambahulā .
Idha suttantapariyāyena sambahulāti veditabbā .
Piṇḍāya pavisiṃsūti piṇḍāya paviṭṭhā .
Te pana na tāva paviṭṭhā ,‘‘ pavisissāmā ’’ ti nikkhantattā pana pavisiṃsūti vuttā .
Yathā kiṃ ?
Yathā ‘‘ gāmaṃ gamissāmī ’’ ti nikkhantapuriso taṃ gāmaṃ apattopi ‘‘ kahaṃ itthannāmo ’’ ti vutte ‘‘ gāmaṃ gato ’’ ti vuccati , evaṃ .
Paribbājakānaṃ ārāmoti jetavanassa avidūre aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo atthi , taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Samaṇo āvusoti āvuso tumhākaṃ satthā samaṇo gotamo .
Mayampi kho āvuso sāvakānaṃ evaṃ dhammaṃ desemāti titthiyānaṃ samaye ‘‘ pañca nīvaraṇā pahātabbā , satta bojjhaṅgā bhāvetabbā ’’ ti etaṃ natthi
M3.205 .Te pana ārāmaṃ gantvā parisapariyante ṭhatvā aññaṃ olokento viya aññavihitakā viya hutvā bhagavato dhammadesanaṃ suṇanti .
Tato ‘‘ samaṇo gotamo ‘ idaṃ pajahatha idaṃ bhāvethā ’ ti vadatī ’’ ti sallakkhetvā attano ārāmaṃ gantvā ārāmamajjhe āsanaṃ paññāpetvā upaṭṭhāyakaupaṭṭhāyikāhi parivutā
P3.169 sīsaṃ ukkhipitvā kāyaṃV3.204 unnāmetvā attano sayambhūñāṇena paṭividdhākāraṃ dassentā –‘‘ pañca nīvaraṇā nāma pahātabbā , satta bojjhaṅgā nāma bhāvetabbā ’’ ti kathenti .
Idha no āvusoti ettha idhāti imasmiṃ paññāpane .
Ko visesoti kiṃ adhikaṃ ?
Ko adhippayāsoti ko adhikappayogo ?
Kiṃ nānākaraṇan ti kiṃ nānattaṃ ?
Dhammadesanāya vā dhammadesanan ti yadidaṃ samaṇassa vā gotamassa dhammadesanāya saddhiṃ amhākaṃ dhammadesanaṃ , amhākaṃ vā dhammadesanāya saddhiṃ samaṇassa gotamassa dhammadesanaṃ ārabbha nānākaraṇaṃ vucceyya , taṃ kinnāmāti vadanti .
Dutiyapadepi eseva nayo .
Neva abhinandiṃsūti ‘‘ evamevan ’’ ti na sampaṭicchiṃsu .
Nappaṭikkosiṃsūti ‘‘ nayidaṃ evan ’’ ti na paṭisedhiṃsu .
Kiṃ pana te pahontā evaṃ akaṃsu , udāhu appahontāti ?
Pahontā .
Na hi te ettakaṃ kathaṃ kathetuṃ na sakkonti ‘‘ āvuso tumhākaṃ samaye pañca nīvaraṇā pahātabbā nāma natthi , satta bojjhaṅgā bhāvetabbā nāma natthī ’’ ti .
Evaṃ pana tesaṃ ahosi –
‘‘ atthi no etaṃ kathāpābhataṃ , mayaṃ etaṃ satthu ārocessāma , atha no satthā madhuradhammadesanaṃ desessatī ’’ ti .
Pariyāyoti kāraṇaṃ .
Na ceva sampāyissantīti sampādetvā kathetuṃ na sakkhissanti .
Uttariñca vighātan ti asampāyanato uttarimpi dukkhaṃ āpajjissanti .
Sampādetvā kathetuṃ asakkontānañhi dukkhaṃ uppajjati .
Yathā taṃ , bhikkhave , avisayasmin ti ettha tan ti nipātamattaṃ , yathāti kāraṇavacanaṃ , yasmā avisaye pañho pucchitoti attho .
Sadevaketi saha devehi sadevake .
Samārakā dīsupi eseva nayo .
Evaṃ tīṇi ṭhānāni loke pakkhipitvā dve pajāyāti , pañcahipi sattalokameva pariyādiyitvā etasmiṃ sadevakādibhede loke
M3.206 devaṃ vā manussaṃ vā na samanupassāmīti dīpeti .Ito vā pana sutvāti ito vā pana mama sāsanato sutvā .
Ito sutvā hi tathāgato tathāgatasāvakopi ārādheyya , paritoseyya , aññathā ārādhanā nāma natthīti dasseti .
Idāni attano tesaṃ pañhānaṃ veyyākaraṇena cittārādhanaṃ dassento
P3.170 katamo ca bhikkhave pariyāyotiādimāha .Tattha ajjhattaṃ kāmacchandoti attano pañcakkhandhe ārabbha uppannachandarāgo
V3.205 .Bahiddhā kāmacchandoti paresaṃ pañcakkhandhe ārabbha uppannachandarāgo .
Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .
Ajjhattaṃ byāpādoti attano hatthapādādīsu uppannapaṭigho .
Bahiddhā byāpādoti paresaṃ tesu uppannapaṭigho .
Ajjhattaṃ dhammesu vicikicchāti attano khandhesu vimati .
Bahiddhā dhammesu vicikicchāti bahiddhā aṭṭhasu ṭhānesu mahāvicikicchā .
Ajjhattaṃ dhammesu satīti ajjhattike saṅkhāre paṭiggaṇhantassa uppannā sati .
Bahiddhā dhammesu satīti bahiddhā saṅkhāre pariggaṇhantassa uppannā sati .
Dhammavicayasambojjhaṅgepi eseva nayo .
Kāyikan ti caṅkamaṃ adhiṭṭhahantassa uppannavīriyaṃ .
Cetasikan ti –
‘‘ na tāvāhaṃ imaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmi , yāva me anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccissatī ’’ ti evaṃ kāyapayogaṃ vinā uppannavīriyaṃ .
Kāyappassaddhīti tiṇṇaṃ khandhānaṃ darathapassaddhi .
Cittappassaddhīti viññāṇakkhandhassa darathapassaddhi .
Upekkhāsambojjhaṅge satisambojjhaṅgasadisova vinicchayo .
Imasmiṃ sutte missakasambojjhaṅgā kathitā .
Etesu hi ajjhattadhammesu sati , pavicayo , upekkhāti ime attano khandhārammaṇattā lokiyāva honti , tathā maggaṃ apattaṃ kāyikavīriyaṃ .
Avitakkaavicārā pana pītisamādhī kiñcāpi rūpāvacarā honti , rūpāvacare pana bojjhaṅgā na labbhantīti lokuttarāva honti .
Ye ca therā brahmavihāravipassanāpādakajjhānādīsu bojjhaṅge uddharanti , tesaṃ matena rūpāvacarāpi arūpāvacarāpi honti .
Bojjhaṅgesu hi arūpāvacare pītiyeva ekantena na labbhati , sesā cha missakāva hontīti .
Desanāpariyosāne keci bhikkhū sotāpannā jātā , keci sakadāgāmī , keci anāgāmī , keci arahantoti .