9. Gilānasuttavaṇṇanā
375. Navame beḷuvagāmaketi vesāliyā samīpe evaṃnāmako pādagāmo atthi , tasmiṃ .
Yathāmittan tiādīsu mittāti mittāva .
Sandiṭṭhāti tattha tattha saṅgamma diṭṭhamattā nātidaḷhamittā
V3.233 .Sambhattāti suṭṭhu bhattā sinehavanto daḷhamittā .
Yesaṃ yattha yattha evarūpā bhikkhū atthi , te tattha tattha vassaṃ upethāti attho .
Kasmā evamāha ?
Tesaṃ phāsuvihāratthāya .
Tesaṃ
P3.202 kira beḷuvagāmake senāsanaṃ nappahoti , bhikkhāpiM3.236 mandā .Samantā vesāliyā pana bahūni senāsanāni , bhikkhāpi sulabhā .
Tasmā evamāha .
Atha kasmā ‘‘ yathāsukhaṃ gacchathā ’’ ti na vissajjesi ?
Tesaṃ anukampāya .
Evaṃ kirassa ahosi –
‘‘ ahaṃ dasamāsamattaṃ ṭhatvā parinibbāyissāmi .
Sace ime dūraṃ gacchissanti , maṃ parinibbānakāle daṭṭhuṃ na sakkhissanti .
Atha nesaṃ ‘ satthā parinibbāyanto amhākaṃ satimattampi na adāsi .
Sace jāneyyāma , na evaṃ dūre vaseyyāmā ’ ti vippaṭisāro bhaveyya .
Vesāliyā samantā pana vassaṃ vasantā māsassa aṭṭha vāre āgantvā dhammaṃ suṇissanti , sugatovādaṃ labhissantī ’’ ti na vissajjesi .
Kharoti pharuso .
Ābādhoti visabhāgarogo .
Bāḷhāti balavatiyo .
Māraṇantikāti maraṇantaṃ maraṇasantikaṃ pāpanasamatthā .
Sato sampajāno adhivāsesīti satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā ñāṇena paricchinditvā adhivāsesi .
Avihaññamānoti vedanānuvattanavasena aparāparaṃ parivattanaṃ akaronto apīḷiyamāno adukkhiyamāno ca adhivāsesi .
Anāmantetvāti ajānāpetvā .
Anapaloketvāti ajānāpetvāva ovādānusāsaniṃ adatvāti vuttaṃ hoti .
Vīriyenāti pubbabhāgavīriyena ceva phalasamāpattivīriyena ca .
Paṭipaṇāmetvāti vikkhambhetvā .
Jīvitasaṅkhāran ti ettha jīvitampi jīvitasaṅkhāro .
Yena jīvitaṃ saṅkharīyati chijjamānaṃ ghaṭetvā ṭhapīyati , so phalasamāpattidhammopi jīvitasaṅkhāro .
So idha adhippeto .
Adhiṭṭhāyāti adhiṭṭhahitvā pavattetvā jīvitaṭhapanasamatthaṃ phalasamāpattiṃ samāpajjeyyanti ayamettha saṅkhepattho .
Kiṃ pana bhagavā ito pubbe phalasamāpattiṃ na samāpajjatīti ?
Samāpajjati .
Sā pana khaṇikasamāpatti .
Khaṇikasamāpatti ca antosamāpattiyaṃyeva vedanaṃ vikkhambheti , samāpattito vuṭṭhitamattassa kaṭṭhapātena vā kaṭhalapātena vā chinnasevālo viya udakaṃ , puna sarīraṃ vedanā ajjhottharati .
Yā pana rūpasattakaṃ arūpasattakañca niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā mahāvipassanāvasena samāpannā samāpatti
P3.203 , sā suṭṭhu vikkhambheti .Yathā nāma purisena pokkharaṇiṃ ogāhetvā hatthehi ca pādehi ca suṭṭhu apabyuḷhasevālo
M3.237 cirena udakaṃ ottharati , evamevaV3.234 tato vuṭṭhitassa cirena vedanā uppajjati .Iti bhagavā taṃdivasaṃ mahābodhipallaṅke abhinavaṃ vipassanaṃ paṭṭhapento viya rūpasattakaṃ arūpasattakañca niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā cuddasahākārehi sannetvā mahāvipassanāya vedanaṃ vikkhambhetvā ‘‘ dasamāse mā uppajjitthā ’’ ti samāpattiṃ samāpajji , samāpattivikkhambhitā vedanā dasa māse na uppajjiyeva .
Gilānā vuṭṭhitoti gilāno hutvā puna vuṭṭhito .
Madhurakajāto viyāti sañjātagarubhāvo sañjātathaddhabhāvo sūle uttāsitapuriso viya .
Na pakkhāyantīti na pakāsanti , nānākārato na upaṭṭhahanti .
Dhammāpi maṃ nappaṭibhantīti satipaṭṭhānadhammā mayhaṃ pākaṭā na hontīti dīpeti .
Tantidhammā pana therassa suppaguṇā .
Na udāharatīti pacchimaovādaṃ na deti , taṃ sandhāya vadati .
Anantaraṃ abāhiran ti dhammavasena vā puggalavasena vā ubhayaṃ akatvā .
‘‘ Ettakaṃ dhammaṃ parassa na desessāmī ’’ ti hi cintento dhammaṃ abbhantaraṃ karoti nāma ,‘‘ ettakaṃ parassa desessāmī ’’ ti cintento bāhiraṃ karoti nāma .
‘‘ Imassa puggalassa desessāmī ’’ ti cintento pana puggalaṃ abbhantaraṃ karoti nāma ,‘‘ imassa na desessāmī ’’ ti cintento puggalaṃ bāhiraṃ karoti nāma .
Evaṃ akatvā desitoti attho .
Ācariyamuṭṭhīti yathā bāhirakānaṃ ācariyamuṭṭhi nāma hoti , daharakāle kassaci akathetvā pacchimakāle maraṇamañce nipannā piyamanāpassa antevāsikassa kathenti , evaṃ tathāgatassa ‘‘ idaṃ mahallakakāle pacchimaṭhāne kathessāmī ’’ ti muṭṭhiṃ katvā pariharitvā ṭhapitaṃ kiñci natthīti
P3.204 dasseti .Ahaṃ bhikkhusaṅghan ti ahameva bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmīti vā , mamuddesikoti ahaṃ uddisitabbaṭṭhena uddeso assāti mamuddesiko , mameva uddissitvā maṃ paccāsīsamāno bhikkhusaṅgho hotu mama accayena mā vā ahosi , yaṃ vā taṃ vā hotūti iti vā pana yassa assāti attho .
Na evaṃ hotīti bodhipallaṅkeyeva issāmaccherānaṃ vigatattā
M3.238 evaṃ na hoti .Sa kin ti so kiṃ .
Āsītikoti asītisaṃvacchariko , idaṃ pacchimavayaṃ anuppattabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ .
Veṭhamissakenāti bāhabandhacakkabandhādinā paṭisaṅkharaṇena veṭhamissakena .
Maññeti jarasakaṭaṃ viya veṭhamissakena maññe yāpeti , arahattaphalaveṭhanena catuiriyāpathakappanaṃ tathāgatassa hotīti dasseti .
Idāni
V3.235 tamatthaṃ pakāsento yasmiṃ ānanda samayetiādimāha .Tattha sabbanimittānan ti rūpanimittādīnaṃ .
Ekaccānaṃ vedanānan ti lokiyānaṃ vedanānaṃ .
Tasmātihānandāti yasmā iminā phalasamāpattivihārena phāsu hoti , tasmā tumhepi tadatthāya evaṃ viharathāti dasseti .
Attadīpāti mahāsamuddagatā dīpaṃ viya attānaṃ dīpaṃ patiṭṭhaṃ katvā viharatha .
Attasaraṇāti attagatikāva hotha , mā aññagatikā .
Dhammadīpadhammasaraṇa padesupi eseva nayo .
Ettha ca dhammoti navavidho lokuttaradhammo veditabbo .
Tamataggeti tamaagge , majjhe ta-kāro padasandhivasena vutto .
Idaṃ vuttaṃ hoti – ime aggatamāti tamataggāti
P3.205 .Evaṃ sabbaṃ tamasotaṃ chinditvā ativiya agge uttamabhāve ete , ānanda , mama bhikkhū bhavissanti , tesaṃ agge bhavissanti .
Ye keci sikkhākāmā , sabbesaṃ tesaṃ catusatipaṭṭhānagocarāva bhikkhū agge bhavissantīti arahattanikūṭena desanaṃ gaṇhīti .