4. Mettāsahagatasuttavaṇṇanā
235. Catutthe
V3.206 mettāsahagatena cetasātiādi sabbaṃ sabbākārena visuddhimagge ( visuddhi .1.240-241) vitthāritameva .Mayampi kho , āvuso , sāvakānaṃ evaṃ dhammaṃ desemāti idampi te purimanayeneva satthu dhammadesanaṃ sutvā vadanti .
Titthiyānañhi samaye pañcanīvaraṇappahānaṃ vā mettādibrahmavihārabhāvanā vā natthi .
Kiṃ gatikā hotīti kiṃ nipphatti hoti .
Kiṃ paramāti kiṃ uttamā .
Kiṃ phalāti kiṃ ānisaṃsā .
Kiṃ pariyosānāti kiṃ niṭṭhā .
Mettāsahagatan ti mettāya sahagataṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Eseva nayo sabbattha .
Vivekanissitā dīni vuttatthāneva .
Appaṭikūlan ti duvidhaṃ appaṭikūlaṃ – sattaappaṭikūlañca , saṅkhāraappaṭikūlañca .
Tasmiṃ appaṭikūle iṭṭhe vatthusminti attho .
Paṭikūlasaññīti aniṭṭhasaññī .
Kathaṃ panettha evaṃ viharati ?
Asubhapharaṇaṃ vā aniccanti manasikāraṃ vā karonto .
Vuttañhetaṃ paṭisambhidāyaṃ ‘‘ kathaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati .
Iṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ asubhāya vā pharati , aniccato vā upasaṃharatī ’’ ti .
Paṭikūle pana aniṭṭhe vatthusmiṃ mettāpharaṇaṃ vā dhātumanasikāraṃ vā karonto appaṭikūlasaññī viharati nāma .
Yathāha ‘‘ kathaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati .
Aniṭṭhasmiṃ
P3.172 vatthusmiṃ mettāya vā pharati , dhātuto vā upasaṃharatī ’’ ti ( paṭi . ma .2.17).Ubhayamissakapadesupi eseva nayo .
Appaṭikūlappaṭikūlesu hi tadeva asubhapharaṇaṃ vā aniccanti manasikāraṃ
M3.208 vā karonto paṭikūlasaññī viharati nāma .Paṭikūlāpaṭikūlesu ca tadeva mettāpharaṇaṃ vā dhātumanasikāraṃ vā karonto appaṭikūlasaññī viharati nāma .
‘‘ Cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hotī ’’ tiādinā ( paṭi . ma .2.17) nayena vuttaṃ pana chaḷaṅgupekkhaṃ pavattayamāno ‘‘ appaṭikūle ca paṭikūle ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako tattha viharati sato sampajāno ’’ ti veditabbo .
Ettāvatā ca imassa bhikkhuno mettāya tikacatukkajjhānaṃ nibbattetvā tadeva pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattassa saha vipassanāya maggasambojjhaṅgānaṃ ariyiddhiyā ca dassitattā desanā vinivaṭṭetabbā siyā .
Idaṃ pana mettājhānaṃ pādakaṃ katvā saṅkhāre sammasantopi yo arahattaṃ pāpuṇituṃ na sakkoti , yasmā tassa arahattaparamā mettā na hoti .
Yaṃparamā pana hoti , taṃ dassetabbaṃ .
Tasmā tassa dassanatthaṃ ayaṃ desanā āraddhā .
Parato
V3.207 sabbaso vā pana rūpasaññānaṃ samatikkamātiādīsupi iminā nayena puna desanārambhapayojanaṃ veditabbaṃ .Subhaparaman ti subhaniṭṭhaṃ , subhakoṭikaṃ , subhanipphattiṃ .
Idhapaññassāti idheva paññā assa , nayimaṃ lokaṃ atikkamatīti idhapañño , tassa idhapaññassa , lokiyapaññassāti attho .
Uttarivimuttiṃ appaṭivijjhatoti lokuttaradhammaṃ appaṭivijjhantassa .
Yo pana paṭivijjhituṃ sakkoti , tassa arahattaparamāva mettā hotīti attho .
Karuṇā dīsupi eseva nayo .
Kasmā panetāsaṃ mettādīnaṃ subhaparamāditā vuttā bhagavatāti ?
Sabhāgavasena tassa tassa upanissayattā .
Mettāvihārissa
P3.173 hi sattā appaṭikūlā honti , athassa appaṭikūlaparicayā appaṭikūlesu parisuddhavaṇṇesu nīlādīsu cittaṃ upasaṃharato appakasireneva tattha cittaṃ pakkhandati .Iti mettā subhavimokkhassa upanissayo hoti , na tato paraṃ , tasmā subhaparamāti vuttā .
Karuṇāvihārissa uṇhābhighātādirūpanimittaṃ sattadukkhaṃ samanupassantassa karuṇāya pavattisambhavato rūpe ādīnavo parividito hoti
M3.209 , athassa parividitarūpādīnavattā pathavīkasiṇādīsu aññataraṃ ugghāṭetvā rūpanissaraṇe ākāse cittaṃ upasaṃharato appakasireneva tattha cittaṃ pakkhandati .Iti karuṇā ākāsānañcāyatanassa upanissayo hoti , na tato paraṃ , tasmā ākāsānañcāyatanaparamāti vuttā .
Muditāvihārissa pana tena tena pāmojjakāraṇena uppannapāmojjasattānaṃ viññāṇaṃ samanupassantassa muditāya pavattisambhavato viññāṇaggahaṇaparicitaṃ hoti , athassa anukkamādhigataṃ ākāsānañcāyatanaṃ atikkamma ākāsanimittagocare viññāṇe cittaṃ upasaṃharato appakasireneva tattha cittaṃ pakkhandati .
Iti muditā viññāṇañcāyatanassa upanissayo hoti , na tato paraṃ , tasmā viññāṇañcāyatanaparamāti vuttā .
Upekkhāvihārissa pana ‘‘ sattā sukhitā vā hontu , dukkhato vā vimuccantu , sampattasukhato vā mā vigacchantū ’’ ti ābhogābhāvato sukhadukkhādiparamatthagāhavimukhasambhavato avijjamānaggahaṇadukkhacittaṃ
V3.208 hoti .Athassa paramatthagāhato vimukhabhāvaparicitacittassa paramatthato avijjamānaggahaṇadukkhacittassa ca anukkamādhigataṃ viññāṇāñcāyatanaṃ samatikkammasambhavato avijjamāne paramatthabhūtassa viññāṇassa
P3.174 abhāve cittaṃ upasaṃharato appakasireneva tattha cittaṃ pakkhandati .Iti upekkhā ākiñcaññāyatanassa upanissayo hoti , na tato paraṃ , tasmā ākiñcaññāyatanaparamāti vuttā .
Desanāpariyosāne pañcasatā bhikkhū arahattaṃ pattāti .