9. Vesālīsuttavaṇṇanā
985. Navame vesāliyan ti evaṃnāmake itthiliṅgavasena pavattavohāre nagare .
Tañhi nagaraṃ tikkhattuṃ pākāraparikkhepavaḍḍhanena visālībhūtattā vesālīti vuccati .
Idampi ca nagaraṃ sabbaññutaṃ patteyeva sammāsambuddhe sabbākāravepullataṃ pattanti veditabbaṃ .
Evaṃ gocaragāmaṃ dassetvā nivāsaṭṭhānamāha mahāvane kūṭāgārasālāyan ti .
Tattha mahāvanaṃ nāma sayaṃjātaṃ aropimaṃ saparicchedaṃ mahantaṃ vanaṃ .
Kapilavatthusāmantā pana mahāvanaṃ himavantena saha ekābaddhaṃ aparicchedaṃ
V3.297 hutvā mahāsamuddaṃ āhacca ṭhitaṃ .Idaṃ tādisaṃ na hoti , saparicchedaṃ mahantaṃ vananti mahāvanaṃ .
Kūṭāgārasālā pana mahāvanaṃ nissāya kate ārāme kūṭāgāraṃ antokatvā haṃsavaṭṭakacchannena katā sabbākārasampannā buddhassa bhagavato gandhakuṭīti veditabbā .
Anekapariyāyena asubhakathaṃ kathetīti anekehi kāraṇehi asubhākārasandassanappavattaṃ kāyavicchandanīyakathaṃ katheti .
Seyyathidaṃ – atthi
M3.297 imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā … pe … muttanti .Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Bhikkhave , imasmiṃ byāmamatte kaḷevare sabbākārenapi vicinanto na koci kiñci muttaṃ vā maṇiṃ vā veḷuriyaṃ vā agaruṃ vā candanaṃ vā kuṅkumaṃ vā kappuraṃ vā vāsacuṇṇādiṃ vā aṇumattampi sucibhāvaṃ passati , atha kho paramaduggandhaṃ jegucchaassirikadassanaṃ kesalomādinānappakāraṃ asucimeva passati , tasmā na ettha chando vā rāgo vā karaṇīyo .
Yepi uttamaṅge sirasi jātā kesā nāma , tepi asubhā ceva asucino
P3.266 ca paṭikūlā ca .So ca nesaṃ asubhāsucipaṭikūlabhāvo vaṇṇatopi saṇṭhānatopi gandhatopi āsayatopi okāsatopīti pañcahākārehi veditabbo .
Evaṃ lomādīnampīti ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana visuddhimagge ( visuddhi .1.307) vuttanayeneva veditabbo .
Iti bhagavā ekamekasmiṃ koṭṭhāse pañcapañcappabhedena anekapariyāyena asubhakathaṃ katheti .
Asubhāya vaṇṇaṃ bhāsatīti uddhumātakādivasena asubhamātikaṃ nikkhipitvā padabhājanīyena taṃ vibhajanto vaṇṇento asubhāya vaṇṇaṃ bhāsati .
Asubhabhāvanāya vaṇṇaṃ bhāsatīti yā ayaṃ kesādīsu vā uddhumātakādīsu vā ajjhattabahiddhāvatthūsu asubhākāraṃ gahetvā pavattassa cittassa bhāvanā vaḍḍhanā phātikammaṃ , tassā asubhabhāvanāya ānisaṃsaṃ dassento vaṇṇaṃ bhāsati , guṇaṃ parikitteti .
Seyyathidaṃ –
‘‘ asubhabhāvanābhiyutto , bhikkhave , bhikkhu kesādīsu vā vatthūsu uddhumātakādīsu vā pañcaṅgavippahīnaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ tividhakalyāṇaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ paṭhamajjhānaṃ paṭilabhati .
So taṃ paṭhamajjhānasaṅkhātaṃ cittamañjūsaṃ nissāya vipassanaṃ vaḍḍhetvā uttamatthaṃ arahattaṃ pāpuṇātī ’’ ti .
Icchāmahaṃ , bhikkhave , aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyitun ti ahaṃ , bhikkhave , ekaṃ aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyituṃ nilīyituṃ ekakova hutvā viharituṃ icchāmīti attho .
Nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo
V3.298 aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenāti yo attanā payuttavācaṃ akatvā mamatthāya saddhesu kulesu paṭiyattapiṇḍapātaṃ nīharitvā mayhaṃ upanāmeti , taṃ piṇḍapātanīhārakaṃ ekaṃ bhikkhuṃ ṭhapetvā nāmhi aññena kenaci bhikkhunā vā gahaṭṭhena vā upasaṅkamitabboti .Kasmā
M3.298 pana evamāhāti ?Atīte kira pañcasatā migaluddakā mahatīhi daṇḍavāgurādīhi araññaṃ parikkhipitvā haṭṭhatuṭṭhā ekatoyeva yāvajīvaṃ migapakkhighātakammena
P3.267 jīvikaṃ kappetvā niraye uppannā .Te tattha paccitvā pubbe katena kenacideva kusalakammena manussesu uppannā kalyāṇūpanissayavasena sabbepi bhagavato santike pabbajjañca upasampadañca labhiṃsu .
Tesaṃ tato mūlākusalakammato avipakkavipākā aparāparacetanā tasmiṃ aḍḍhamāsabbhantare attūpakkamena ca parūpakkamena ca jīvitūpacchedāya okāsamakāsi .
Taṃ bhagavā addasa .
Kammavipāko ca nāma na sakkā kenaci paṭibāhituṃ .
Tesu ca bhikkhūsu puthujjanāpi atthi , sotāpannasakadāgāmianāgāmikhīṇāsavāpi .
Tattha khīṇāsavā appaṭisandhikā , itare ariyasāvakā niyatagatikā sugatiparāyaṇā , puthujjanānaṃ gati aniyatā .
Atha bhagavā cintesi –
‘‘ ime attabhāve chandarāgena maraṇabhayabhītā na sakkhissanti gatiṃ visodhetuṃ , handa nesaṃ chandarāgappahānāya asubhakathaṃ kathemi .
Taṃ sutvā attabhāve vigatacchandarāgatāya gativisodhanaṃ katvā sagge paṭisandhiṃ gaṇhissanti , evaṃ tesaṃ mama santike pabbajjā sātthikā bhavissatī ’’ ti .
Tato tesaṃ anuggahāya asubhakathaṃ kathesi kammaṭṭhānasīsena , no maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇanādhippāyena .
Kathetvā ca panassa etadahosi –
‘‘ sace imaṃ aḍḍhamāsaṃ maṃ bhikkhū passissanti ,‘ ajja eko bhikkhu mato , ajja dve … pe … ajja dasā ’ ti āgantvā ārocessanti , ayañca kammavipāko na sakkā mayā vā aññena vā paṭibāhituṃ , svāhaṃ taṃ sutvāpi kiṃ karissāmi , kiṃ me anatthakena anayabyasanena sutena , handāhaṃ bhikkhūnaṃ adassanaṃ upagacchāmī ’’ ti .
Tasmā evamāha –
‘‘ icchāmahaṃ , bhikkhave , aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyituṃ , nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā ’’ ti .
Apare panāhu –
‘‘ parūpavādavivajjanatthaṃ evaṃ vatvā paṭisallīno ’’ ti .
Pare kira bhagavantaṃ
V3.299 upavadissanti –‘‘ ayaṃ ‘ sabbaññū ahaṃ saddhammavaracakkavattī ’ ti
P3.268 paṭijānamāno attanopi sāvake aññamaññaṃ ghātente nivāretuṃ na sakkoti , kiṃ aññaṃ sakkhissatī ’’ ti ?Tatra paṇḍitā vakkhanti –
‘‘ bhagavā paṭisallānamanuyutto na imaṃ pavattiṃ jānāti , kocissa ārocayitāpi natthi
M3.299 , sace jāneyya addhā nivāreyyā ’’ ti .Idaṃ pana icchāmattaṃ , paṭhamamevettha kāraṇaṃ .
Nāssudhāti ettha assudhāti padapūraṇamatte avadhāraṇatthe vā nipāto , neva koci bhagavantaṃ upasaṅkamīti attho .
Anekehi vaṇṇasaṇṭhānādīhi kāraṇehi vokāro assāti anekākāravokāro .
Anekākāravokiṇṇo anekākārena sammissoti vuttaṃ hoti .
Ko so ?
Asubhabhāvanānuyogo , taṃ anekākāravokāraṃ .
Asubhabhāvanānuyogamanuyuttā viharantīti yuttappayuttā viharanti .
Aṭṭīyamānāti tena kāyena aṭṭā dukkhitā honti .
Harāyamānāti lajjamānā .
Jigucchamānāti jigucchaṃ uppādayamānā .
Satthahārakaṃ pariyesantīti jīvitaharaṇakasatthaṃ pariyesanti .
Na kevalañca te satthaṃ pariyesitvā attanā vā attānaṃ jīvitā voropenti , migalaṇḍikampi pana samaṇakuttakaṃ upasaṅkamitvā ,‘‘ sādhu no , āvuso , jīvitā voropehī ’’ ti vadanti .
Ettha ca ariyā neva pāṇātipātaṃ kariṃsu , na samādapesuṃ , na samanuññā ahesuṃ .
Puthujjanā pana sabbamakaṃsu .
Paṭisallānā vuṭṭhitoti tesaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ jīvitakkhayappattabhāvaṃ ñatvā tato ekībhāvato vuṭṭhito jānantopi ajānanto viya kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi .
Kiṃ nu kho , ānanda , tanubhūto viya bhikkhusaṅghoti ito , ānanda , pubbe bahū bhikkhū ekato upaṭṭhānaṃ āgacchanti , uddesaṃ paripucchaṃ gaṇhanti , sajjhāyanti , ekapajjoto viya ārāmo dissati .
Idāni pana aḍḍhamāsamattassa accayena tanubhūto viya tanuko mando appako viraḷo viya jāto bhikkhusaṅgho .
Kiṃ nu kho kāraṇaṃ ?
Kiṃ disāsu pakkantā bhikkhūti ?
Athāyasmā ānando kammavipākena tesaṃ jīvitakkhayappattiṃ asallakkhento asubhakammaṭṭhānānuyogapaccayā
P3.269 pana sallakkhento tathā hi pana , bhante bhagavātiādiṃ vatvā bhikkhūnaṃ arahattappattiyā aññaṃ kammaṭṭhānaṃ yācanto , sādhu , bhante , bhagavātiādimāha .Tassattho
V3.300 – sādhu , bhante , bhagavā aññaṃ kāraṇaṃ ācikkhatu , yena bhikkhusaṅgho arahatte patiṭṭhaheyyaM3.300 .Mahāsamuddaṃ orohaṇatitthāni viya aññānipi dasānussati , dasakasiṇa , catudhātuvavatthāna , brahmavihāra , ānāpānassatipabhedāni bahūni nibbānorohaṇakammaṭṭhānāni santi , tesu bhagavā bhikkhū samassāsetvā aññataraṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhatūti adhippāyo .
Atha bhagavā tathā kātukāmo theraṃ uyyojento tenahānandātiādimāha .
Tattha vesāliṃ upanissāyāti vesāliyaṃ upanissāya samantā gāvutepi aḍḍhayojanepi yāvatikā viharanti , te sabbe sannipātehīti attho .
Sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātetvāti attanā gantuṃ yuttaṭṭhānaṃ sayaṃ gantvā aññattha daharabhikkhū pahiṇitvā muhutteneva anavasese bhikkhū upaṭṭhānasālāyaṃ samūhaṃ katvā .
Yassadāni , bhante , bhagavā kālaṃ maññatīti ettha ayamadhippāyo – bhagavā bhikkhusaṅgho sannipatito , esa kālo bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ kātuṃ , anusāsaniṃ dātuṃ , idāni yassa tumhe kālaṃ jānātha , taṃ kātabbanti .
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi , ayampi kho , bhikkhaveti .
Āmantetvā ca pana bhikkhūnaṃ arahattappattiyā pubbe ācikkhitaasubhakammaṭṭhānato aññaṃ pariyāyaṃ ācikkhanto ānāpānassatisamādhītiādimāha .
Tattha ānāpānassatisamādhīti ānāpānapariggāhikāya satiyā saddhiṃ sampayutto samādhi , ānāpānassatiyaṃ vā samādhi , ānāpānassatisamādhi .
Bhāvitoti uppādito vaḍḍhito vā .
Bahulīkatoti punappunaṃ kato .
Santo ceva paṇīto cāti santo ceva paṇīto ceva .
Ubhayattha evasaddena niyamo veditabbo .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Ayañhi yathā asubhakammaṭṭhānaṃ kevalaṃ paṭivedhavasena santañca paṇītañca , oḷārikārammaṇattā pana paṭikūlārammaṇattā ca ārammaṇavasena neva santaṃ na paṇītaṃ , na evaṃ kenaci pariyāyena
P3.270 asanto vā appaṇīto vā , apica kho ārammaṇasantatāyapi santo vūpasanto nibbuto , paṭivedhasaṅkhātāya aṅgasantatāyapi , ārammaṇapaṇītatāya paṇīto atittikaro , aṅgapaṇītatāyapīti .Tena vuttaṃ ‘‘ santo ceva paṇīto cā ’’ ti .
Asecanako
M3.301 ca sukho ca vihāroti ettha pana nāssa secananti asecanako , anāsittako abbokiṇṇo pāṭiyekko āveṇiko , natthi ettha parikammena vā upacārena vā santatā , ādisamannāhārato pabhuti attano sabhāveneva santo ca paṇīto cāti attho .Keci
V3.301 ‘‘ asecanako ’’ ti anāsittako ojavanto , sabhāveneva madhuro ’’ ti vadanti .Evamayaṃ asecanako ca appitappitakkhaṇe kāyikacetasikasukhappaṭilābhāya saṃvattanato sukho ca vihāroti veditabbo .
Uppannuppanneti avikkhambhite .
Pāpaketi lāmake .
Akusale dhammeti akosallasambhūte dhamme .
Ṭhānaso antaradhāpetīti khaṇeneva antaradhāpeti vikkhambheti .
Vūpasametīti suṭṭhu upasameti , nibbedhabhāgiyattā anupubbena ariyamaggavuddhippatto samucchindati , paṭippassambhetīti vuttaṃ hoti .
Gimhānaṃ pacchime māseti āsāḷhamāse .
Ūhataṃ rajojallan ti aṭṭha māse vātātapasukkhāya gomahiṃsādipādappahārasambhinnāya pathaviyā uddhaṃ hataṃ ūhataṃ ākāse samuṭṭhitaṃ rajañca reṇuñca .
Mahā akālameghoti sabbaṃ nabhaṃ ajjhottharitvā uṭṭhito āsāḷhajuṇhapakkhe sakalaṃ aḍḍhamāsaṃ vassanakamegho .
So hi asampatte vassakāle uppannattā akālameghoti idha adhippeto .
Ṭhānaso antarādhāpeti vūpasametīti khaṇeneva adassanaṃ neti pathaviyaṃ sannisīdāpeti .
Evameva khoti opammanidassanametaṃ .
Tato paraṃ vuttanayameva .