Issues
Select Version
Mahāvagga-aṭṭhakathā
Mahāvagga-aṭṭhakathā

2. Vihāravaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Vihāravaggo

1. Paṭhamavihārasuttavaṇṇanā

11. DutiyavaggassaP3.128 paṭhame icchāmahaṃ , bhikkhave , aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyitun ti ahaṃ , bhikkhave , ekaṃ aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyituṃ nilīyituṃ ekova hutvā viharituṃ icchāmīti attho .
Namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenāti yo attanā payuttavācaṃ akatvā mamatthāyaM3.165 saddhesu kulesu paṭiyattaṃ piṇḍapātaṃ nīharitvā mayhaṃ upanāmeyya , taṃ piṇḍapātanīhārakaṃ ekaṃ bhikkhuṃ ṭhapetvā namhi aññena kenaci bhikkhunā vā gahaṭṭhena vā upasaṅkamitabboti .
Kasmā pana evamāhāti ?
Tasmiṃ kira aḍḍhamāse vinetabbo satto nāhosi .
Atha satthā –
‘‘ imaṃ aḍḍhamāsaṃ phalasamāpattisukheneva vītināmessāmi , iti mayhañceva sukhavihāro bhavissati , anāgate ca pacchimā janatā ‘ satthāpi gaṇaṃ vihāya ekako vihāsi , kimaṅgaṃ pana mayan ’ ti diṭṭhānugatiṃ āpajjissati , tadassā bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā ’’ ti iminā kāraṇena evamāha .
Bhikkhusaṅghopi satthu vacanaṃ sampaṭicchitvā ekaṃ bhikkhuṃ adāsi .
So pātova gandhakuṭipariveṇasammajjanamukhodakadantakaṭṭhadānādīni sabbakiccāni tasmiṃ khaṇe katvā apagacchati .
Yena svāhan ti yena so ahaṃ .
Paṭhamābhisambuddhoti abhisambuddho hutvā paṭhamaṃyeva ekūnapaññāsadivasabbhantare .
Viharāmīti idaṃ atītatthe vattamānavacanaṃ .
Tassa padesena vihāsin ti tassaV3.165 paṭhamābhisambuddhavihārassa padesena .
Tattha padeso nāma khandhapadeso āyatanadhātusaccaindriyapaccayākārasatipaṭṭhānajhānanāmarūpapadeso dhammapadesoti nānāvidho .
Taṃ sabbampi sandhāya –
‘‘ tassa padesena vihāsin ’’ ti āha .
Bhagavā hi paṭhamabodhiyaṃ ekūnapaññāsadivasabbhantare yathā nāma pattarajjo rājā attano vibhavasāradassanatthaṃ taṃ taṃ gabbhaṃ vivarāpetvā suvaṇṇarajatamuttāmaṇiādīni ratanāni paccavekkhanto vihareyya , evameva pañcakkhandhe nippadese katvā sammasanto paccavekkhanto vihāsiP3.129 .
Imasmiṃ pana aḍḍhamāse tesaṃ khandhānaṃ padesaṃ vedanākkhandhameva paccavekkhanto vihāsi .
Tassa ‘‘ ime sattā evarūpaṃ nāma sukhaṃ paṭisaṃvedenti , evarūpaṃ dukkhan ’’ ti olokayato yāva bhavaggā pavattā sukhavedanā , yāva avīcito pavattā dukkhavedanā , sabbā sabbākārena upaṭṭhāsi .
Atha naṃ ‘‘ micchādiṭṭhipaccayāpi vedayitan ’’ tiādinā nayena pariggaṇhanto vihāsi .
Tathā paṭhamabodhiyaṃ dvādasāyatanāni nippadesāneva katvā vihāsi , imasmiṃ pana aḍḍhamāse tesaṃ āyatanānaṃ padesaṃ vedanāvasena dhammāyatanekadesaṃ , dhātūnaṃ padesaṃ vedanāvasena dhammadhātuekadesaṃ , saccānaṃ padesaṃ vedanākkhandhavaseneva dukkhasaccekadesaṃ , paccayānaṃ padesaṃ phassapaccayāM3.166 vedanāvasena paccayekadesaṃ jhānānaṃ padesaṃ vedanāvaseneva jhānaṅgekadesaṃ , nāmarūpānaṃ padesaṃ vedanāvaseneva nāmekadesaṃ paccavekkhanto vihāsi .
Paṭhamabodhiyañhi ekūnapaññāsadivasabbhantare kusalādidhamme nippadese katvā anantanayāni satta pakaraṇāni paccavekkhanto vihāsi .
Imasmiṃ pana aḍḍhamāse sabbadhammānaṃ padesaṃ vedanāttikameva paccavekkhanto vihāsi .
Tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne sā sā ca vihārasamāpatti vedanānubhāvena jātā .
Idāni yenākārena vihāsi , taṃ dassento micchādiṭṭhipaccayāpītiādimāha .
Tattha micchādiṭṭhipaccayāpīti diṭṭhisampayuttā vedanāpi vaṭṭati .
Diṭṭhiṃ upanissayaṃ katvā uppannā kusalākusalavedanāpi vaṭṭati vipākavedanāpi .
Tattha micchādiṭṭhisampayuttā akusalāva hoti , diṭṭhiṃ pana upanissāya kusalāpi uppajjanti akusalāpi .
Micchādiṭṭhikā hi diṭṭhiṃ upanissāya pakkhadivasesu yāgubhattādīni denti , addhikādīnaṃ vaṭṭaṃ paṭṭhapenti , catumahāpathe sālaṃ karonti , pokkharaṇiñca khaṇāpenti , devakulādīsu mālāgacchaṃ ropenti , nadīviduggādīsu setuṃ attharanti , visamaṃ samaṃ karonti , iti nesaṃ kusalavedanā uppajjati .
Micchādiṭṭhiṃ pana nissāya sammādiṭṭhike akkosanti paribhāsanti , vadhabandhanādīni karonti , pāṇaṃ vadhitvā devatānaṃV3.166 upahāraṃ upaharantiP3.130 , iti nesaṃ akusalavedanā uppajjati .
Vipākavedanā pana bhavantaragatānaṃyeva hoti .
Sammādiṭṭhipaccayāti etthāpi sammādiṭṭhisampayuttā vedanāpi vaṭṭati , sammādiṭṭhiṃ upanissayaṃ katvā uppannā kusalākusalavedanāpi vipākavedanāpi .
Tattha sammādiṭṭhisampayuttā kusalāva hoti , sammādiṭṭhiṃ pana upanissāya buddhapūjaṃ dīpamālaṃ mahādhammassavanaṃ appatiṭṭhite disābhāge cetiyapatiṭṭhāpananti evamādīni puññāni karonti , iti nesaṃ kusalā vedanā uppajjati .
Sammādiṭṭhiṃyeva nissāya micchādiṭṭhike akkosanti paribhāsanti , attānaṃ ukkaṃsenti , paraṃ vambhenti , iti nesaṃ akusalavedanā uppajjati .
Vipākavedanā pana bhavantaragatānaṃyeva hoti .
Micchāsaṅkappapaccayātiādīsupi eseva nayo .
Chandapaccayātiādīsu pana chandapaccayā aṭṭhalobhasahagatacittasampayuttā vedanā veditabbā , vitakkapaccayāM3.167 paṭhamajjhānavedanāva .
Saññā paccayā ṭhapetvā paṭhamajjhānaṃ sesā cha saññāsamāpattivedanā .
Chando ca avūpasantotiādīsu tiṇṇaṃ avūpasame aṭṭhalobhasahagatacittasampayuttā vedanā hoti , chandamattassa vūpasame paṭhamajjhānavedanāva .
Chandavitakkānaṃ vūpasame dutiyajjhānādivedanā adhippetā , tiṇṇampi vūpasame nevasaññānāsaññāyatanavedanā .
Appattassa pattiyāti arahattaphalassa pattatthāya .
Atthi āyāman ti atthi vīriyaṃ .
Tasmimpi ṭhāne anuppatteti tassa vīriyārambhassa vasena tassa arahattaphalassa kāraṇe anuppatte .
Tappaccayāpi vedayitan ti arahattassa ṭhānapaccayā vedayitaṃ .
Etena catumaggasahajātā nibbattitalokuttaravedanāva gahitā .

2. Dutiyavihārasuttavaṇṇanā

12. Dutiye paṭisallānakāraṇaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ .
Micchādiṭṭhivūpasamapaccayāti micchādiṭṭhivūpasamo nāma sammādiṭṭhi .
Tasmā yaṃ sammādiṭṭhipaccayā vedayitaṃ vuttaṃ , tadeva micchādiṭṭhivūpasamapaccayāP3.131 veditabbaṃ .
Imasmiṃ pana sutte vipākavedanaṃ atidūreti maññamānā na gaṇhantīti vuttaṃ .
Iminā nayena sabbattha attho veditabbo .
Yassa yassa hi vūpasamapaccayāti vuccati , tassa tassa paṭipakkhadhammapaccayāva taṃ taṃ vedayitaṃ adhippetaṃ .
ChandavūpasamapaccayātiādīsuV3.167 pana chandavūpasamapaccayā tāva paṭhamajjhānavedanā veditabbā .
Vitakkavūpasamapaccayā dutiyajjhānavedanā .
Saññāpaccayā chasamāpattivedanā .
Saññāvūpasamapaccayā nevasaññānāsaññāyatanavedanā .
Chando ca vūpasantotiādīni vuttatthāneva .

3-7.
Sekkhasuttādivaṇṇanā

13-17.
Tatiye sekkhoti sikkhanasīlo .
Kiṃ sikkhatīti ?
Tisso sikkhā .
Sekkhāyāti tīhi phalehi catūhi ca maggehi saddhiṃ uppannāya .
Sāpi hi aniṭṭhitakiccattā attano kiccaṃ sikkhatevāti sekkhā .
Catutthapañcamachaṭṭhasattamāni uttānatthānevāti .

8-10.
Paṭhamakukkuṭārāmasuttādivaṇṇanā

18-20.
AṭṭhameM3.168 ummaṅgoti paññāummaṅgo , paññāvīmaṃsanaṃ , paññāgavesananti attho .
Evañhi tvaṃ āvusoti idaṃ tassa pucchāpatiṭṭhāpanatthāya āha .
Navamadasamāni uttānatthāmevāti .
Vihāravaggo dutiyo .