Issues
Select Version
Mahāvagga-aṭṭhakathā
Mahāvagga-aṭṭhakathā

1. Cāpālavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Cāpālavaggo

1. Apārasuttavaṇṇanā

813. IddhipādasaṃyuttassaV3.280M3.282 paṭhame chandaṃ nissāya pavatto samādhi chandasamādhi .
Padhānabhūtā saṅkhārā padhānasaṅkhārā .
Samannāgatan ti tehi dhammehi upetaṃ .
Iddhiyā pādaṃ , iddhibhūtaṃ vā pādanti iddhipādaṃ .
Sesesupi eseva nayo .
Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana iddhipādavibhaṅge ( vibha .431 ādayo ) āgatova .
Visuddhimagge ( visuddhi .2.3.69 ādayo ) panassa attho dīpito .
Tathā maggabojjhaṅgasatipaṭṭhānasaṃyuttesu ceva idha ca ekaparicchedova .

5. Iddhipadesasuttavaṇṇanā

817. PañcameP3.251 iddhipadesan ti tayo ca magge tīṇi ca phalāni .

6. Samattasuttavaṇṇanā

818. Chaṭṭhe samattaṃ iddhin ti arahattaphalameva .
Ādito paṭṭhāya pana navasupi suttesu vivaṭṭapādakā eva iddhipādā kathitā .

10. Cetiyasuttavaṇṇanā

822. Dasame nisīdanan ti cammakhaṇḍaṃ adhippetaṃ .
Udenaṃ cetiyan ti udenayakkhassa cetiyaṭṭhāneV3.281 katavihāro vuccati .
Gotamakā dīsupi eseva nayo .
Bhāvitāti vaḍḍhitā .
Bahulīkatāti punappunaṃ katā .
Yānīkatāti yuttayānaṃ viya katā .
Vatthukatāti patiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katā .
Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitā .
Paricitāti samantato citā suvaḍḍhitā .
Susamāraddhāti suṭṭhu samāraddhā .
Iti aniyamena kathetvā puna niyametvā dassento tathāgatassa khotiādimāha .
Ettha ca kappan ti āyukappaṃ , tasmiṃ tasmiṃ kāle yaṃ manussānaṃM3.283 āyuppamāṇaṃ , taṃ paripuṇṇaṃ karonto tiṭṭheyya .
Kappāvasesaṃ vāti ‘‘ appaṃ vā bhiyyo ’’ ti vuttavassasatato atirekaṃ vā .
Mahāsīvatthero panāha ‘‘ buddhānaṃ aṭṭhāne gajjitaṃ nāma natthi .
Yatheva hi veḷuvagāmake uppannaṃ māraṇantikavedanaṃ dasa māse vikkhambhesi , evaṃ punappunaṃ taṃ samāpattiṃ samāpajjitvā dasa dasa māsepi vikkhambhento imaṃ bhaddakappameva tiṭṭheyyā ’’ ti .
Kasmā pana na ṭhitoti ?
Upādiṇṇakasarīraṃ nāma khaṇḍiccādīhi abhibhuyyati , buddhā nāma khaṇḍiccādibhāvaṃ apatvāva pañcame āyukoṭṭhāse bahujanassa piyamanāpakāleyeva parinibbāyanti .
Buddhānubuddhesu ca mahāsāvakesu parinibbutesu ekakena khāṇukena viya ṭhātabbaṃ hoti , daharasāmaṇeraparivāritenaP3.252 vā , tato –
‘‘ aho buddhānaṃ parisā ’’ ti hīḷetabbataṃ āpajjeyya , tasmā na ṭhitoti .
Evaṃ vuttepi so pana na ruccati ,‘‘ āyukappo ’’ ti idameva aṭṭhakathāyaṃ niyamitaṃ .
Yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacittoti ettha tan ti nipātamattaṃ .
Yathā mārena pariyuṭṭhitacitto ajjhotthaṭacitto aññopi koci puthujjano paṭivijjhituṃ na sakkuṇeyya , evameva nāsakkhi paṭivijjhitunti attho .
Māro hi yassa sabbena sabbaṃ dvādasa vipallāsā appahīnā , tassa cittaṃ pariyuṭṭhāti .
Therassa ca cattāro vipallāsā appahīnā , tenassa māro cittaṃ pariyuṭṭhāsi .
So pana cittapariyuṭṭhānaṃ karonto kiṃ karotīti ?
Bheravaṃ rūpārammaṇaṃ vā dasseti , saddārammaṇaṃ vā sāveti , tato sattā taṃ disvā vā sutvā vā satiṃ vissajjetvā vivaṭamukhā honti , tesaṃ mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayaṃ maddati , te visaññī hutvā tiṭṭhanti .
Therassa panesa mukhe hatthaṃ pavesetuṃ kiṃ sakkhissati ?
Bheravārammaṇaṃ pana dasseti , taṃ disvā thero nimittobhāsaṃ na paṭivijjhi .
Jānantoyeva bhagavā kimatthaṃ yāvatatiyakaṃ āmantesīti .
ParatoV3.282 ‘‘ tiṭṭhatu , bhante , bhagavā ’’ ti yācite ‘‘ tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ , tuyhevetaṃ aparaddhan ’’ ti dosāropanena sokatanukaraṇatthaṃ .
Māro pāpimāti ettha satte anatthe niyojento māretīti māro .
Pāpimāti tasseva vevacanaṃ .
So hi pāpadhammasamannāgatattā ‘‘ pāpimā ’’ tiM3.284 vuccati .
Kaṇho , antako , namuci , pamattabandhūtipi tasseva nāmāni .
Bhāsitā kho panesāti ayañhi bhagavato sambodhipattiyā aṭṭhame sattāhe bodhimaṇḍaṃyeva āgantvā –
‘‘ bhagavā yadatthaṃ tumhehi pāramiyo pūritā , so vo attho anuppatto , paṭividdhaṃ sabbaññutaññāṇaṃ , kiṃ vo lokavicaraṇenā ’’ ti vatvā yathā ajja , evameva –
‘‘ parinibbātu dāni , bhante , bhagavā , parinibbātu , sugato ,’’ ti yāci .
Bhagavā cassa ‘‘ na tāvāhan ’’ tiādīni vatvā paṭikkhipi .
Taṃ sandhāya ‘‘ bhāsitā kho panesā , bhante ,’’ tiādimāha .
Tattha viyattāti maggavasena byattā .
Tatheva vinītā .
Tathā visāradā .
Bahussutāti tepiṭakavasena bahu sutametesantiP3.253 bahussutā .
Tadeva dhammaṃ dhārentīti dhammadharā .
Atha vā pariyattibahussutā ceva paṭivedhabahussutā ca , pariyattipaṭivedhadhammānaṃyeva dhāraṇato dhammadharāti evamettha attho daṭṭhabbo .
Dhammānudhammappaṭipannāti ariyadhammassa anudhammabhūtaṃ vipassanādhammaṃ paṭipannā .
Sāmīcippaṭipannāti anucchavikapaṭipadaṃ paṭipannā .
Anudhammacārinoti anudhammacaraṇasīlā .
Sakaṃ ācariyakan ti attano ācariyavādaṃ .
Ācikkhissantītiādīni sabbāni aññamaññasseva vevacanāni .
Sahadhammenāti sahetukena sakāraṇena vacanena .
Sappāṭihāriyan ti yāva niyyānikaṃ katvā dhammaṃ desessanti .
Brahmacariyan ti sikkhattayasaṅgahitaṃ sakalaṃ sāsanabrahmacariyaṃ .
Iddhan ti samiddhaṃ jhānassādavasena .
Phītan ti vuḍḍhipattaṃ sabbapāliphullaṃ viya abhiññāsampattivasena .
Vitthārikan ti vitthataṃ tasmiṃ tasmiṃ disābhāge patiṭṭhitavasena .
Bāhujaññan ti bahūhi ñātaṃ paṭividdhaṃ mahājanābhisamayavasena .
Puthubhūtan ti sabbākārena puthulabhāvapattaṃ .
Kathaṃ ?
Yāva devamanussehi suppakāsitaṃ , yattakā viññujātikā devā ceva manussā ca atthi , sabbehi suṭṭhu pakāsitanti attho .
AppossukkotiV3.283 nirālayo .
Tvañhi pāpima aṭṭhamasattāhato paṭṭhāya ‘‘ parinibbātu dāni , bhante , bhagavā , parinibbātu sugato ’’ ti viravanto āhiṇḍittha , ajja dāni paṭṭhāya vigatussāho hohi , mā mayhaṃ parinibbānatthaṃ vāyāmaṃ karohīti vadati .
SatoM3.285 sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajīti satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā ñāṇena paricchinditvā āyusaṅkhāraṃ vissaji pajahi .
Tattha na bhagavā hatthena leḍḍuṃ viya āyusaṅkhāraṃ ossaji , temāsamattameva pana phalasamāpattiṃ samāpajjitvā tato paraṃ na samāpajjissāmīti cittaṃ uppādesi .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ ossajī ’’ ti .
Ussajītipi pāṭho .
Mahābhūmicāloti mahanto pathavikampo .
Tadā kira dasasahassilokadhātu akampittha .
Bhiṃsanakoti bhayajanakoP3.254 .
Devadundubhiyo ca phaliṃsūti devabheriyo phaliṃsu , devo sukkhagajjitaṃ gajji , akālavijjulatā nicchariṃsu , khaṇikavassaṃ vassīti vuttaṃ hoti .
Udānaṃ udānesīti kasmā udānesi ?
Koci nāma vadeyya ‘‘ bhagavā pacchato pacchato anubandhitvā –
‘ parinibbāyatha , bhante , parinibbāyatha , bhante ’ ti upadduto bhayena āyusaṅkhāraṃ vissajjesī ’’ ti .
Tassokāso mā hotūti .
Bhītassa hi udānaṃ nāma natthīti pītivegavissaṭṭhaṃ udānesi .
Tattha sabbesaṃ soṇasiṅgālādīnampi paccakkhabhāvato tulitaṃ paricchinnanti tulaṃ .
Kiṃ taṃ ?
Kāmāvacarakammaṃ .
Na tulaṃ , na vā tulaṃ sadisamassa aññaṃ lokiyakammaṃ atthīti atulaṃ .
Kiṃ taṃ ?
Mahaggatakammaṃ .
Atha vā kāmāvacaraṃ rūpāvacarañca tulaṃ , arūpāvacaraṃ atulaṃ .
Appavipākaṃ tulaṃ , bahuvipākaṃ atulaṃ .
Sambhavan ti sambhavahetubhūtaṃ , piṇḍakārakaṃ rāsikārakanti attho .
Bhavasaṅkhāran ti punabbhavassa saṅkhāraṃ .
Avassajīti vissajjesi .
Munīti buddhamuni .
Ajjhattaratoti niyakajjhattarato .
Samāhitoti upacārappanāsamādhivasena samāhito .
Abhindi kavacamivāti kavacaṃ viya abhindi .
Attasambhavan ti attani jātakilesaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – savipākaṭṭhena sambhavaṃ bhavābhisaṅkhaṇaṭṭhena bhavasaṅkhāranti ca laddhanāmaṃ tulātulasaṅkhātaṃ lokiyakammañca ossaji , saṅgāmasīse mahāyodho kavacaṃ viya attasambhavaṃ kilesañca ajjhattarato samāhito hutvā abhindīti .
AthaV3.284 vā tulan ti tulento tīrento .
Atulañca sambhavan ti nibbānañceva bhavañca .
Bhavasaṅkhāran ti bhavagāmikammaṃ .
Avassaji munīti ‘‘ pañcakkhandhā aniccā , pañcannaṃM3.286 khandhānaṃ nirodho nibbānaṃ niccan ’’ tiādinā nayena tulayanto buddhamuni bhave ādīnavaṃ nibbāne cānisaṃsaṃ disvā taṃ khandhānaṃ mūlabhūtaṃ bhavasaṅkhāraṃ ‘‘ kammakkhayāya saṃvattatī ’’ ti evaṃ vuttenaP3.255 kammakkhayakarena ariyamaggena avassaji .
Kathaṃ ?
Ajjhattarato samāhito abhindi kavacamivattasambhavaṃ .
So hi vipassanāvasena ajjhattarato , samathavasena samāhitoti evaṃ pubbabhāgato paṭṭhāya samathavipassanābalena kavacamiva attabhāvaṃ pariyonandhitvā ṭhitaṃ , attani sambhavattā attasambhavanti laddhanāmaṃ sabbaṃ kilesajātaṃ abhindi .
Kilesābhāvena ca kammaṃ appaṭisandhikattā avassaṭṭhaṃ nāma hotīti evaṃ kilesappahānena kammaṃ jahi .
Pahīnakilesassa bhayaṃ nāma natthi .
Tasmā abhītova āyusaṅkhāraṃ ossaji .
Abhītabhāvañāpanatthañca udānaṃ udānesīti veditabbo .
Cāpālavaggo paṭhamo .