1. Ekadhammavaggo

1. Ekadhammasuttavaṇṇanā

977. ĀnāpānasaṃyuttassaV3.295M3.295 paṭhame ekadhammoti eko dhammo .

Sesamettha yaṃ vattabbaṃ siyā , taṃ sabbaṃ sabbākārena visuddhimagge ( visuddhi .1.215) ānāpānassatikammaṭṭhānaniddese vuttameva .

6. Ariṭṭhasuttavaṇṇanā

982. Chaṭṭhe bhāvetha noti bhāvetha nu .

Kāmacchandoti pañcakāmaguṇikarāgo .

Ajjhattaṃ bahiddhā ca dhammesūti ajjhattikabāhiresu dvādasasu āyatanadhammesuP3.264 .

Paṭighasaññā suppaṭivinītāti paṭighasampayuttasaññā suṭṭhu paṭivinītā , samucchinnāti attho .

Iminā attano anāgāmimaggaṃ katheti .

Idāni arahattamaggassa vipassanaṃ dassento so satova assasissāmītiādimāha .

7. Mahākappinasuttavaṇṇanā

983. Sattame iñjitattaṃ vā phanditattaṃ vāti ubhayenapi calanameva kathitaṃ .

8. Padīpopamasuttavaṇṇanā

984. AṭṭhameV3.296 neva kāyopi kilamati na cakkhūnīti aññesu hi kammaṭṭhānesu kammaṃ karontassa kāyopi kilamati , cakkhūnipi vihaññanti .

Dhātukammaṭṭhānasmiñhi kammaṃ karontassa kāyo kilamati , yante pakkhipitvā pīḷanākārappatto viya hoti .

Kasiṇakammaṭṭhāne kammaṃ karontassa cakkhūni phandanti kilamanti , nikkhamitvā patanākārappattāni viya honti .

Imasmiṃ pana kammaṭṭhāne kammaṃ karontassa neva kāyo kilamati , na akkhīni vihaññanti .

Tasmā evamāha .

SabbasoM3.296 rūpasaññānan tiādi kasmā vuttaṃ , kiṃ ānāpāne kasiṇugghāṭanaṃ labbhatīti ?

Tipiṭakacūḷābhayatthero panāha –

‘‘ yasmā ānāpānanimittaṃ tārakarūpamuttāvalikādisadisaṃ hutvā paññāyati , tasmā tattha kasiṇugghāṭanaṃ labbhatī ’’ ti .

Tipiṭakacūḷanāgatthero ‘‘ na labbhatevā ’’ ti āha .

Alabbhante ayaṃ ariyiddhiādiko pabhedo kasmā gahitoti ?

Ānisaṃsadassanatthaṃ .

Ariyaṃ vā hi iddhiṃ cattāri vā rūpāvacarajjhānāni catasso vā arūpasamāpattiyo nirodhasamāpattiṃ vā patthayamānena bhikkhunā ayaṃ ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasikātabbo .

Yathā hi nagare laddhe yaṃ catūsu disāsu uṭṭhānakabhaṇḍaṃ , taṃ catūhi dvārehi nagarameva pavisatīti , janapado laddho ca hoti .

Nagarasseva heso ānisaṃso .

Evaṃ ānāpānassatisamādhibhāvanāya ānisaṃso esa ariyiddhiādiko pabhedo , sabbākārenaP3.265 bhāvite ānāpānassatisamādhismiṃ sabbametaṃ yogino nipphajjatīti ānisaṃsadassanatthaṃ vuttaṃ .

Sukhañceti ettha soti kasmā na vuttaṃ ?

Yasmā bhikkhūti imasmiṃ vāre nāgataṃ .

9. Vesālīsuttavaṇṇanā

985. Navame vesāliyan ti evaṃnāmake itthiliṅgavasena pavattavohāre nagare .

Tañhi nagaraṃ tikkhattuṃ pākāraparikkhepavaḍḍhanena visālībhūtattā vesālīti vuccati .

Idampi ca nagaraṃ sabbaññutaṃ patteyeva sammāsambuddhe sabbākāravepullataṃ pattanti veditabbaṃ .

Evaṃ gocaragāmaṃ dassetvā nivāsaṭṭhānamāha mahāvane kūṭāgārasālāyan ti .

Tattha mahāvanaṃ nāma sayaṃjātaṃ aropimaṃ saparicchedaṃ mahantaṃ vanaṃ .

Kapilavatthusāmantā pana mahāvanaṃ himavantena saha ekābaddhaṃ aparicchedaṃV3.297 hutvā mahāsamuddaṃ āhacca ṭhitaṃ .

Idaṃ tādisaṃ na hoti , saparicchedaṃ mahantaṃ vananti mahāvanaṃ .

Kūṭāgārasālā pana mahāvanaṃ nissāya kate ārāme kūṭāgāraṃ antokatvā haṃsavaṭṭakacchannena katā sabbākārasampannā buddhassa bhagavato gandhakuṭīti veditabbā .

Anekapariyāyena asubhakathaṃ kathetīti anekehi kāraṇehi asubhākārasandassanappavattaṃ kāyavicchandanīyakathaṃ katheti .

Seyyathidaṃ – atthiM3.297 imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā … pe … muttanti .

Kiṃ vuttaṃ hoti ?

Bhikkhave , imasmiṃ byāmamatte kaḷevare sabbākārenapi vicinanto na koci kiñci muttaṃ vā maṇiṃ vā veḷuriyaṃ vā agaruṃ vā candanaṃ vā kuṅkumaṃ vā kappuraṃ vā vāsacuṇṇādiṃ vā aṇumattampi sucibhāvaṃ passati , atha kho paramaduggandhaṃ jegucchaassirikadassanaṃ kesalomādinānappakāraṃ asucimeva passati , tasmā na ettha chando vā rāgo vā karaṇīyo .

Yepi uttamaṅge sirasi jātā kesā nāma , tepi asubhā ceva asucinoP3.266 ca paṭikūlā ca .

So ca nesaṃ asubhāsucipaṭikūlabhāvo vaṇṇatopi saṇṭhānatopi gandhatopi āsayatopi okāsatopīti pañcahākārehi veditabbo .

Evaṃ lomādīnampīti ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana visuddhimagge ( visuddhi .1.307) vuttanayeneva veditabbo .

Iti bhagavā ekamekasmiṃ koṭṭhāse pañcapañcappabhedena anekapariyāyena asubhakathaṃ katheti .

Asubhāya vaṇṇaṃ bhāsatīti uddhumātakādivasena asubhamātikaṃ nikkhipitvā padabhājanīyena taṃ vibhajanto vaṇṇento asubhāya vaṇṇaṃ bhāsati .

Asubhabhāvanāya vaṇṇaṃ bhāsatīti yā ayaṃ kesādīsu vā uddhumātakādīsu vā ajjhattabahiddhāvatthūsu asubhākāraṃ gahetvā pavattassa cittassa bhāvanā vaḍḍhanā phātikammaṃ , tassā asubhabhāvanāya ānisaṃsaṃ dassento vaṇṇaṃ bhāsati , guṇaṃ parikitteti .

Seyyathidaṃ –

‘‘ asubhabhāvanābhiyutto , bhikkhave , bhikkhu kesādīsu vā vatthūsu uddhumātakādīsu vā pañcaṅgavippahīnaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ tividhakalyāṇaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ paṭhamajjhānaṃ paṭilabhati .

So taṃ paṭhamajjhānasaṅkhātaṃ cittamañjūsaṃ nissāya vipassanaṃ vaḍḍhetvā uttamatthaṃ arahattaṃ pāpuṇātī ’’ ti .

Icchāmahaṃ , bhikkhave , aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyitun ti ahaṃ , bhikkhave , ekaṃ aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyituṃ nilīyituṃ ekakova hutvā viharituṃ icchāmīti attho .

Nāmhi kenaci upasaṅkamitabboV3.298 aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenāti yo attanā payuttavācaṃ akatvā mamatthāya saddhesu kulesu paṭiyattapiṇḍapātaṃ nīharitvā mayhaṃ upanāmeti , taṃ piṇḍapātanīhārakaṃ ekaṃ bhikkhuṃ ṭhapetvā nāmhi aññena kenaci bhikkhunā vā gahaṭṭhena vā upasaṅkamitabboti .

KasmāM3.298 pana evamāhāti ?

Atīte kira pañcasatā migaluddakā mahatīhi daṇḍavāgurādīhi araññaṃ parikkhipitvā haṭṭhatuṭṭhā ekatoyeva yāvajīvaṃ migapakkhighātakammenaP3.267 jīvikaṃ kappetvā niraye uppannā .

Te tattha paccitvā pubbe katena kenacideva kusalakammena manussesu uppannā kalyāṇūpanissayavasena sabbepi bhagavato santike pabbajjañca upasampadañca labhiṃsu .

Tesaṃ tato mūlākusalakammato avipakkavipākā aparāparacetanā tasmiṃ aḍḍhamāsabbhantare attūpakkamena ca parūpakkamena ca jīvitūpacchedāya okāsamakāsi .

Taṃ bhagavā addasa .

Kammavipāko ca nāma na sakkā kenaci paṭibāhituṃ .

Tesu ca bhikkhūsu puthujjanāpi atthi , sotāpannasakadāgāmianāgāmikhīṇāsavāpi .

Tattha khīṇāsavā appaṭisandhikā , itare ariyasāvakā niyatagatikā sugatiparāyaṇā , puthujjanānaṃ gati aniyatā .

Atha bhagavā cintesi –

‘‘ ime attabhāve chandarāgena maraṇabhayabhītā na sakkhissanti gatiṃ visodhetuṃ , handa nesaṃ chandarāgappahānāya asubhakathaṃ kathemi .

Taṃ sutvā attabhāve vigatacchandarāgatāya gativisodhanaṃ katvā sagge paṭisandhiṃ gaṇhissanti , evaṃ tesaṃ mama santike pabbajjā sātthikā bhavissatī ’’ ti .

Tato tesaṃ anuggahāya asubhakathaṃ kathesi kammaṭṭhānasīsena , no maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇanādhippāyena .

Kathetvā ca panassa etadahosi –

‘‘ sace imaṃ aḍḍhamāsaṃ maṃ bhikkhū passissanti ,‘ ajja eko bhikkhu mato , ajja dve … pe … ajja dasā ’ ti āgantvā ārocessanti , ayañca kammavipāko na sakkā mayā vā aññena vā paṭibāhituṃ , svāhaṃ taṃ sutvāpi kiṃ karissāmi , kiṃ me anatthakena anayabyasanena sutena , handāhaṃ bhikkhūnaṃ adassanaṃ upagacchāmī ’’ ti .

Tasmā evamāha –

‘‘ icchāmahaṃ , bhikkhave , aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyituṃ , nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā ’’ ti .

Apare panāhu –

‘‘ parūpavādavivajjanatthaṃ evaṃ vatvā paṭisallīno ’’ ti .

Pare kira bhagavantaṃV3.299 upavadissanti –

‘‘ ayaṃ ‘ sabbaññū ahaṃ saddhammavaracakkavattī ’ tiP3.268 paṭijānamāno attanopi sāvake aññamaññaṃ ghātente nivāretuṃ na sakkoti , kiṃ aññaṃ sakkhissatī ’’ ti ?

Tatra paṇḍitā vakkhanti –

‘‘ bhagavā paṭisallānamanuyutto na imaṃ pavattiṃ jānāti , kocissa ārocayitāpi natthiM3.299 , sace jāneyya addhā nivāreyyā ’’ ti .

Idaṃ pana icchāmattaṃ , paṭhamamevettha kāraṇaṃ .

Nāssudhāti ettha assudhāti padapūraṇamatte avadhāraṇatthe vā nipāto , neva koci bhagavantaṃ upasaṅkamīti attho .

Anekehi vaṇṇasaṇṭhānādīhi kāraṇehi vokāro assāti anekākāravokāro .

Anekākāravokiṇṇo anekākārena sammissoti vuttaṃ hoti .

Ko so ?

Asubhabhāvanānuyogo , taṃ anekākāravokāraṃ .

Asubhabhāvanānuyogamanuyuttā viharantīti yuttappayuttā viharanti .

Aṭṭīyamānāti tena kāyena aṭṭā dukkhitā honti .

Harāyamānāti lajjamānā .

Jigucchamānāti jigucchaṃ uppādayamānā .

Satthahārakaṃ pariyesantīti jīvitaharaṇakasatthaṃ pariyesanti .

Na kevalañca te satthaṃ pariyesitvā attanā vā attānaṃ jīvitā voropenti , migalaṇḍikampi pana samaṇakuttakaṃ upasaṅkamitvā ,‘‘ sādhu no , āvuso , jīvitā voropehī ’’ ti vadanti .

Ettha ca ariyā neva pāṇātipātaṃ kariṃsu , na samādapesuṃ , na samanuññā ahesuṃ .

Puthujjanā pana sabbamakaṃsu .

Paṭisallānā vuṭṭhitoti tesaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ jīvitakkhayappattabhāvaṃ ñatvā tato ekībhāvato vuṭṭhito jānantopi ajānanto viya kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi .

Kiṃ nu kho , ānanda , tanubhūto viya bhikkhusaṅghoti ito , ānanda , pubbe bahū bhikkhū ekato upaṭṭhānaṃ āgacchanti , uddesaṃ paripucchaṃ gaṇhanti , sajjhāyanti , ekapajjoto viya ārāmo dissati .

Idāni pana aḍḍhamāsamattassa accayena tanubhūto viya tanuko mando appako viraḷo viya jāto bhikkhusaṅgho .

Kiṃ nu kho kāraṇaṃ ?

Kiṃ disāsu pakkantā bhikkhūti ?

Athāyasmā ānando kammavipākena tesaṃ jīvitakkhayappattiṃ asallakkhento asubhakammaṭṭhānānuyogapaccayāP3.269 pana sallakkhento tathā hi pana , bhante bhagavātiādiṃ vatvā bhikkhūnaṃ arahattappattiyā aññaṃ kammaṭṭhānaṃ yācanto , sādhu , bhante , bhagavātiādimāha .

TassatthoV3.300 – sādhu , bhante , bhagavā aññaṃ kāraṇaṃ ācikkhatu , yena bhikkhusaṅgho arahatte patiṭṭhaheyyaM3.300 .

Mahāsamuddaṃ orohaṇatitthāni viya aññānipi dasānussati , dasakasiṇa , catudhātuvavatthāna , brahmavihāra , ānāpānassatipabhedāni bahūni nibbānorohaṇakammaṭṭhānāni santi , tesu bhagavā bhikkhū samassāsetvā aññataraṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhatūti adhippāyo .

Atha bhagavā tathā kātukāmo theraṃ uyyojento tenahānandātiādimāha .

Tattha vesāliṃ upanissāyāti vesāliyaṃ upanissāya samantā gāvutepi aḍḍhayojanepi yāvatikā viharanti , te sabbe sannipātehīti attho .

Sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātetvāti attanā gantuṃ yuttaṭṭhānaṃ sayaṃ gantvā aññattha daharabhikkhū pahiṇitvā muhutteneva anavasese bhikkhū upaṭṭhānasālāyaṃ samūhaṃ katvā .

Yassadāni , bhante , bhagavā kālaṃ maññatīti ettha ayamadhippāyo – bhagavā bhikkhusaṅgho sannipatito , esa kālo bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ kātuṃ , anusāsaniṃ dātuṃ , idāni yassa tumhe kālaṃ jānātha , taṃ kātabbanti .

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi , ayampi kho , bhikkhaveti .

Āmantetvā ca pana bhikkhūnaṃ arahattappattiyā pubbe ācikkhitaasubhakammaṭṭhānato aññaṃ pariyāyaṃ ācikkhanto ānāpānassatisamādhītiādimāha .

Tattha ānāpānassatisamādhīti ānāpānapariggāhikāya satiyā saddhiṃ sampayutto samādhi , ānāpānassatiyaṃ vā samādhi , ānāpānassatisamādhi .

Bhāvitoti uppādito vaḍḍhito vā .

Bahulīkatoti punappunaṃ kato .

Santo ceva paṇīto cāti santo ceva paṇīto ceva .

Ubhayattha evasaddena niyamo veditabbo .

Kiṃ vuttaṃ hoti ?

Ayañhi yathā asubhakammaṭṭhānaṃ kevalaṃ paṭivedhavasena santañca paṇītañca , oḷārikārammaṇattā pana paṭikūlārammaṇattā ca ārammaṇavasena neva santaṃ na paṇītaṃ , na evaṃ kenaci pariyāyenaP3.270 asanto vā appaṇīto vā , apica kho ārammaṇasantatāyapi santo vūpasanto nibbuto , paṭivedhasaṅkhātāya aṅgasantatāyapi , ārammaṇapaṇītatāya paṇīto atittikaro , aṅgapaṇītatāyapīti .

Tena vuttaṃ ‘‘ santo ceva paṇīto cā ’’ ti .

AsecanakoM3.301 ca sukho ca vihāroti ettha pana nāssa secananti asecanako , anāsittako abbokiṇṇo pāṭiyekko āveṇiko , natthi ettha parikammena vā upacārena vā santatā , ādisamannāhārato pabhuti attano sabhāveneva santo ca paṇīto cāti attho .

KeciV3.301 ‘‘ asecanako ’’ ti anāsittako ojavanto , sabhāveneva madhuro ’’ ti vadanti .

Evamayaṃ asecanako ca appitappitakkhaṇe kāyikacetasikasukhappaṭilābhāya saṃvattanato sukho ca vihāroti veditabbo .

Uppannuppanneti avikkhambhite .

Pāpaketi lāmake .

Akusale dhammeti akosallasambhūte dhamme .

Ṭhānaso antaradhāpetīti khaṇeneva antaradhāpeti vikkhambheti .

Vūpasametīti suṭṭhu upasameti , nibbedhabhāgiyattā anupubbena ariyamaggavuddhippatto samucchindati , paṭippassambhetīti vuttaṃ hoti .

Gimhānaṃ pacchime māseti āsāḷhamāse .

Ūhataṃ rajojallan ti aṭṭha māse vātātapasukkhāya gomahiṃsādipādappahārasambhinnāya pathaviyā uddhaṃ hataṃ ūhataṃ ākāse samuṭṭhitaṃ rajañca reṇuñca .

Mahā akālameghoti sabbaṃ nabhaṃ ajjhottharitvā uṭṭhito āsāḷhajuṇhapakkhe sakalaṃ aḍḍhamāsaṃ vassanakamegho .

So hi asampatte vassakāle uppannattā akālameghoti idha adhippeto .

Ṭhānaso antarādhāpeti vūpasametīti khaṇeneva adassanaṃ neti pathaviyaṃ sannisīdāpeti .

Evameva khoti opammanidassanametaṃ .

Tato paraṃ vuttanayameva .

10. Kimilasuttavaṇṇanā

986. Dasame kimilāyan ti evaṃnāmake nagare .

Etadavocāti thero kira cintesi –

‘‘ ayaṃ desanā na yathānusandhikā katā , yathānusandhiṃ gamessāmī ’’ ti desanānusandhiṃ ghaṭento etaṃ avoca .

Kāyaññataran ti pathavīādīsu kāyesu aññataraṃ vadāmiP3.271 vāyokāyaṃ vadāmīti attho .

Atha vā cakkhāyatanaṃ … pe … kabaḷīkāro āhāroti pañcavīsati rūpakoṭṭhāsā rūpakāyo nāma , tesu ānāpānaṃ phoṭṭhabbāyataneM3.302 saṅgahitattā kāyaññataraṃ hoti , tasmāpi evamāha .

Tasmātihāti yasmā catūsu kāyesu aññataraṃ vāyokāyaṃ , pañcavīsati koṭṭhāse vā rūpakāye aññataraṃ ānāpānaṃ anupassati , tasmā kāye kāyānupassīti attho .

Evaṃ sabbattha attho veditabbo .

Vedanāññataran ti tīsu vedanāsu aññataraṃ , sukhavedanaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Sādhukaṃ manasikāran ti pītipaṭisaṃveditādivasena uppannaṃ sundaraṃ manasikāraṃ .

Kiṃ pana manasikāro sukhā vedanā hotīti ?

Na hoti , desanāsīsaṃ panetaṃ .

Yatheva hi ‘‘ aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā ’’ ti ( ma . ni .3.147) ettha saññānāmena paññā vuttā , evamidhāpiV3.302 manasikāranāmena jhānavedanā vuttāti veditabbā .

Etasmiñhi catukke paṭhamapade pītisīsena vedanā vuttā , dutiyapade sukhanti sarūpeneva vuttā .

Cittasaṅkhārapadadvaye ‘‘ saññā ca vedanā ca cetasikā ete dhammā cittappaṭibaddhā cittasaṅkhārā ’’ ti ( paṭi . ma .1.174) vacanato ‘‘ vitakkavicāre ṭhapetvā sabbepi cittasampayuttakā dhammā cittasaṅkhāre saṅgahitā ’’ ti vacanato cittasaṅkhāranāmena vedanā vuttā .

Taṃ sabbaṃ manasikāranāmena saṅgahetvā idha ‘‘ sādhukaṃ manasikāran ’’ ti āha .

Evaṃ santepi yasmā esā vedanā ārammaṇaṃ na hoti , tasmā vedanānupassanā na yujjatīti .

No na yujjati , mahāsatipaṭṭhānādīsupi hi taṃ taṃ sukhādīnaṃ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanā vedayati , taṃ pana vedanāpavattiṃ upādāya ‘‘ ahaṃ vedayāmī ’’ ti vohāramattaṃ hoti , taṃ sandhāya ‘‘ sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’’ tiādi vuttaṃ .

Apica ‘‘ pītippaṭisaṃvedī ’’ tiādīnaṃ atthavaṇṇanāyametassa parihāro vuttoyeva .

Vuttañhetaṃ visuddhimagge –

‘‘ Dvīhākārehi pīti paṭisaṃviditā hoti – ārammaṇato ca asammohato ca .

Kathaṃ ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti ?

Sappītike dve jhāne samāpajjati , tassa samāpattikkhaṇe jhānapaṭilābhena ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti ārammaṇassaP3.272 paṭisaṃviditattā .

Kathaṃ asammohato pīti paṭisaṃviditā hoti ?

Sappītike dve jhāne samāpajjitvā vuṭṭhāya jhānasampayuttapītiṃ khayato vayato sammasati , tassa vipassanākkhaṇe lakkhaṇappaṭivedhena asammohatoM3.303 pīti paṭisaṃviditā hoti .

Vuttañhetaṃ paṭisambhidāyaṃ ( paṭi . ma .1.172)‘‘‘ dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti , tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭisaṃviditā hotī ’ ti .

Eteneva nayena avasesapadānipi atthato veditabbānī ’’ ti .

Iti yatheva jhānapaṭilābhena ārammaṇato pītisukhacittasaṅkhārā paṭisaṃviditā honti , evaṃ imināpi jhānasampayuttena vedanāsaṅkhātamanasikārapaṭilābhena ārammaṇato vedanā paṭisaṃviditāV3.303 hoti .

Tasmā suvuttametaṃ ‘‘ vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharatī ’’ ti .

Nāhaṃ , ānanda , muṭṭhassatissa asampajānassāti ettha ayamadhippāyo – yasmā ‘‘ cittapaṭisaṃvedī assāsissāmī ’’ tiādinā nayena pavatto bhikkhu kiñcāpi assāsapassāsanimittamārammaṇaṃ karoti , tassa pana cittassa ārammaṇe satiñca sampajaññañca upaṭṭhāpetvā pavattanato citte cittānupassīyeva nāmesa hoti .

Na hi muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanā atthi , tasmā ārammaṇato cittapaṭisaṃviditavasena ‘‘ citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharatī ’’ ti .

So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ , taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hotīti ettha abhijjhā kāmacchandanīvaraṇameva , domanassavasena byāpādanīvaraṇaṃ dassitaṃ .

Idañhi catukkaṃ vipassanāvaseneva vuttaṃ , dhammānupassanā ca nīvaraṇapabbādivasena pañcavidhā hoti , tassā nīvaraṇapabbaṃ ādi , tassāpi idaṃ nīvaraṇadvayaṃ ādi .

Iti dhammānupassanāya ādiṃ dassetuṃ abhijjhādomanassānan ti āha .

Pahānan ti aniccānupassanāya niccasaññaṃ pajahatīti evaṃ pahānakarañāṇaṃ adhippetaṃ .

Taṃ paññāya disvāti taṃ aniccavirāganirodhapaṭinissaggañāṇasaṅkhātaṃ pahānañāṇaṃ aparāya vipassanāpaññāya , tampi aparāyāti evaṃ vipassanāparamparaṃ dassetiM3.304 .

Ajjhupekkhitā hotīti yañcassa pathapaṭipannaṃP3.273 ajjhupekkhati , yañca ekato upaṭṭhānaṃ ajjhupekkhatīti dvidhā ajjhupekkhati nāma .

Tattha sahajātānampiajjhupekkhanā hoti ārammaṇassāpi ajjhupekkhanā .

Idha ārammaṇa ajjhupekkhanā adhippetā .

Tasmātihānandāti yasmā ‘‘ aniccānupassī assāsissāmī ’’ tiādinā nayena pavatto na kevalaṃ nīvaraṇādidhamme , abhijjhādomanassasīsena pana vuttānaṃ dhammānaṃ pahānakarañāṇampi paññāya disvā ajjhupekkhitā hoti , tasmā dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharatīti veditabbo .

Evameva khoti ettha catumahāpatho viya cha āyatanāni daṭṭhabbāni .

Tasmiṃ paṃsupuñjo viya chasu āyatanesu kilesā .

Catūhi disāhi āgacchantā sakaṭarathā viya catūsu ārammaṇesuV3.304 pavattā cattāro satipaṭṭhānā .

Ekena sakaṭena vā rathena vā paṃsupuñjassa upahananaṃ viya kāyānupassanādīhi pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ upaghāto veditabboti .

Ekadhammavaggo paṭhamo .

Issues

Select Version

Mahāvagga-aṭṭhakathā

Mahāvagga-aṭṭhakathā