2. Dutiyavaggo
1. Sanaṅkumārasuttaṃ
182. Evaṃ
T1.225V1.180 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati sappinītīre .Atha kho brahmā sanaṅkumāro abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ sappinītīraṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Ekamantaṃ ṭhito kho brahmā sanaṅkumāro bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘ Khattiyo seṭṭho janetasmiṃ , ye gottapaṭisārino ;
Vijjācaraṇasampanno , so seṭṭho devamānuse ’’ ti .
Idamavoca brahmā sanaṅkumāro .
Samanuñño satthā ahosi .
Atha kho brahmā sanaṅkumāro ‘‘ samanuñño me satthā ’’ ti bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti .
2. Devadattasuttaṃ
183. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate acirapakkante devadatte .
Atha kho brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ
T1.226 pabbataṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Ekamantaṃ
P1.154 ṭhito kho brahmā sahampati devadattaṃ ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –‘‘ Phalaṃ
M1.156 ve kadaliṃ hanti , phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷaṃ ;Sakkāro kāpurisaṃ hanti , gabbho assatariṃ yathā ’’ ti .
3. Andhakavindasuttaṃ
184. Ekaṃ
V1.181 samayaṃ bhagavā māgadhesu viharati andhakavinde .Tena kho pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṃ abbhokāse nisinno hoti , devo ca ekamekaṃ phusāyati .
Atha kho brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ andhakavindaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Ekamantaṃ ṭhito kho brahmā sahampati bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
‘‘ Sevetha pantāni senāsanāni ,
Careyya saṃyojanavippamokkhā ;
Sace ratiṃ nādhigaccheyya tattha ,
Saṅghe vase rakkhitatto satīmā .
‘‘ Kulākulaṃ piṇḍikāya caranto ,
Indriyagutto
T1.227 nipako satīmā ;Sevetha pantāni senāsanāni ,
Bhayā pamutto abhaye vimutto .
‘‘ Yattha bheravā sarīsapā [ siriṃ sapā ( sī . syā . kaṃ . pī .)],
Vijju sañcarati thanayati devo ;
Andhakāratimisāya rattiyā ,
Nisīdi tattha bhikkhu vigatalomahaṃso .
‘‘ Idañhi jātu me diṭṭhaṃ , nayidaṃ itihītihaṃ ;
Ekasmiṃ brahmacariyasmiṃ , sahassaṃ maccuhāyinaṃ .
‘‘ Bhiyyo [ bhīyo ( sī . syā . kaṃ . pī .)] pañcasatā sekkhā , dasā ca dasadhā dasa ;
Sabbe sotasamāpannā , atiracchānagāmino .
‘‘ Athāyaṃ
V1.182M1.157 [ atthāyaṃ-itipi dī . ni .2.290] itarā pajā , puññabhāgāti me mano ;Saṅkhātuṃ nopi sakkomi , musāvādassa ottapan ’’ ti [ ottapeti ( sī . syā . kaṃ . pī .), ottappeti ( ka .)].
4. Aruṇavatīsuttaṃ
185. Evaṃ
P1.155 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati … pe … tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Bhūtapubbaṃ , bhikkhave , rājā ahosi aruṇavā nāma .
Rañño kho pana , bhikkhave , aruṇavato aruṇavatī nāma rājadhānī ahosi .
Aruṇavatiṃ kho pana , bhikkhave , rājadhāniṃ [ aruṇavatiyaṃ kho pana bhikkhave rājadhāniyaṃ ( pī . ka .)] sikhī bhagavā
T1.228 arahaṃ sammāsambuddho upanissāya vihāsi .Sikhissa kho pana , bhikkhave , bhagavato arahato sammāsambuddhassa abhibhūsambhavaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ .
Atha kho , bhikkhave , sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho abhibhuṃ bhikkhuṃ āmantesi –
‘ āyāma , brāhmaṇa , yena aññataro brahmaloko tenupasaṅkamissāma , yāva bhattassa kālo bhavissatī ’ ti .
‘ Evaṃ , bhante ’ ti kho bhikkhave , abhibhū bhikkhu sikhissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paccassosi .
Atha kho , bhikkhave , sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho abhibhū ca bhikkhu – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya , pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya evameva – aruṇavatiyā rājadhāniyā antarahitā tasmiṃ brahmaloke pāturahesuṃ .
‘‘ Atha kho , bhikkhave , sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho abhibhuṃ bhikkhuṃ āmantesi –
‘ paṭibhātu , brāhmaṇa , taṃ brahmuno ca brahmaparisāya ca brahmapārisajjānañca dhammī kathā ’ ti .
‘ Evaṃ , bhante ’ ti kho , bhikkhave , abhibhū bhikkhu sikhissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭissutvā , brahmānañca brahmaparisañca brahmapārisajje ca dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi .
Tatra sudaṃ , bhikkhave , brahmā ca brahmaparisā ca brahmapārisajjā
P1.156 ca ujjhāyanti khiyyanti [ khīyanti ( sī . syā . kaṃ . pī .)] vipācenti –‘ acchariyaṃ vata
M1.158 , bho , abbhutaṃ vata bho , kathañhi nāma satthari sammukhībhūte sāvako dhammaṃ desessatī ’’’ tiT1.229 !‘‘ Atha
V1.183 kho , bhikkhave , sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho abhibhuṃ bhikkhuṃ āmantesi –‘ ujjhāyanti kho te , brāhmaṇa , brahmā ca brahmaparisā ca brahmapārisajjā ca – acchariyaṃ vata , bho , abbhutaṃ vata , bho , kathañhi nāma satthari sammukhībhūte sāvako dhammaṃ desessatīti !
Tena hi tvaṃ brāhmaṇa , bhiyyosomattāya brahmānañca brahmaparisañca brahmapārisajje ca saṃvejehī ’ ti .
‘ Evaṃ , bhante ’ ti kho , bhikkhave , abhibhū bhikkhu sikhissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭissutvā dissamānenapi kāyena dhammaṃ desesi , adissamānenapi kāyena dhammaṃ desesi , dissamānenapi heṭṭhimena upaḍḍhakāyena adissamānena uparimena upaḍḍhakāyena dhammaṃ desesi , dissamānenapi uparimena upaḍḍhakāyena adissamānena heṭṭhimena upaḍḍhakāyena dhammaṃ desesi .
Tatra sudaṃ , bhikkhave , brahmā ca brahmaparisā ca brahmapārisajjā ca acchariyabbhutacittajātā ahesuṃ –
‘ acchariyaṃ vata , bho , abbhutaṃ vata , bho , samaṇassa mahiddhikatā mahānubhāvatā ’’’ ti !
‘‘ Atha kho abhibhū bhikkhu sikhiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca –
‘ abhijānāmi khvāhaṃ , bhante , bhikkhusaṅghassa majjhe evarūpiṃ vācaṃ bhāsitā – pahomi khvāhaṃ āvuso , brahmaloke ṭhito sahassilokadhātuṃ
T1.230 [ sahassīlokadhātuṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] sarena viññāpetun ’ ti .‘ Etassa , brāhmaṇa , kālo , etassa , brāhmaṇa , kālo ;
yaṃ tvaṃ , brāhmaṇa , brahmaloke ṭhito sahassilokadhātuṃ sarena viññāpeyyāsī ’ ti .
‘ Evaṃ , bhante ’ ti kho , bhikkhave , abhibhū bhikkhu sikhissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭissutvā brahmaloke ṭhito imā gāthāyo abhāsi –
‘‘ Ārambhatha [ ārabbhatha ( sabbattha )] nikkamatha [ nikkhamatha ( sī . pī .)], yuñjatha buddhasāsane ;
Dhunātha maccuno senaṃ , naḷāgāraṃva kuñjaro .
‘‘ Yo
P1.157 imasmiṃ dhammavinaye , appamatto vihassati ;Pahāya jātisaṃsāraṃ , dukkhassantaṃ karissatī ’’ ti .
‘‘ Atha
M1.159 kho , bhikkhave , sikhī ca bhagavā arahaṃ sammāsambuddho abhibhū ca bhikkhu brahmānañca brahmaparisañca brahmapārisajje ca saṃvejetvā – seyyathāpi nāma … pe … tasmiṃ brahmaloke antarahitā aruṇavatiyā rājadhāniyā pāturahesuṃ .Atha kho , bhikkhave , sikhī bhagavā
V1.184 arahaṃ sammāsambuddho bhikkhū āmantesi –‘ assuttha no , tumhe , bhikkhave , abhibhussa bhikkhuno brahmaloke ṭhitassa gāthāyo bhāsamānassā ’ ti ?
‘ Assumha kho mayaṃ , bhante , abhibhussa bhikkhuno brahmaloke ṭhitassa gāthāyo bhāsamānassā ’ ti .
‘ Yathā kathaṃ pana tumhe , bhikkhave , assuttha abhibhussa bhikkhuno brahmaloke ṭhitassa gāthāyo bhāsamānassā ’’’ ti ?
Evaṃ kho mayaṃ , bhante , assumha abhibhussa bhikkhuno brahmaloke ṭhitassa gāthāyo bhāsamānassa –
‘‘ Ārambhatha nikkamatha , yuñjatha buddhasāsane ;
Dhunātha maccuno senaṃ , naḷāgāraṃva kuñjaro .
‘‘ Yo
T1.231 imasmiṃ dhammavinaye , appamatto vihassati ;Pahāya jātisaṃsāraṃ , dukkhassantaṃ karissatī ’’ ti .
‘‘‘ Evaṃ kho mayaṃ , bhante , assumha abhibhussa bhikkhuno brahmaloke ṭhitassa gāthāyo bhāsamānassā ’ ti .
‘ Sādhu sādhu , bhikkhave ;
sādhu kho tumhe , bhikkhave !
Assuttha abhibhussa bhikkhuno brahmaloke ṭhitassa gāthāyo bhāsamānassā ’’’ ti .
Idamavoca bhagavā , attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
5. Parinibbānasuttaṃ
186. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kusinārāyaṃ viharati upavattane mallānaṃ sālavane antarena yamakasālānaṃ parinibbānasamaye .
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ handa dāni , bhikkhave
P1.158 , āmantayāmi vo –‘ vayadhammā saṅkhārā , appamādena sampādethā ’ ti .
Ayaṃ tathāgatassa pacchimā vācā ’’.
Atha
M1.160 kho bhagavā paṭhamaṃ jhānaṃ [ paṭhamajjhānaṃ ( syā . kaṃ .) evaṃ dutiyaṃ jhānaṃ iccādīsupi ] samāpajji .Paṭhamā jhānā [ paṭhamajjhānā ( syā . kaṃ .) evaṃ dutiyā jhānā iccādīsupi ] vuṭṭhahitvā dutiyaṃ jhānaṃ samāpajji .
Dutiyā jhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṃ jhānaṃ samāpajji .
Tatiyā jhānā vuṭṭhahitvā catutthaṃ
V1.185 jhānaṃ samāpajji .Catutthā jhānā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṃ samāpajji .
Ākāsānañcāyatanā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṃ samāpajji .
Viññāṇañcāyatanā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṃ samāpajji .
Ākiñcaññāyatanā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajji .
Nevasaññānāsaññāyatanā
T1.232 vuṭṭhahitvā saññāvedayitanirodhaṃ samāpajji .Saññāvedayitanirodhā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajji .
Nevasaññānāsaññāyatanā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṃ samāpajji .
Ākiñcaññāyatanā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṃ samāpajji .
Viññāṇañcāyatanā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṃ samāpajji .
Ākāsānañcāyatanā vuṭṭhahitvā catutthaṃ jhānaṃ samāpajji .
Catutthā jhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṃ jhānaṃ samāpajji .
Tatiyā jhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṃ jhānaṃ samāpajji .
Dutiyā jhānā vuṭṭhahitvā paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji .
Paṭhamā jhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṃ jhānaṃ samāpajji .
Dutiyā jhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṃ jhānaṃ samāpajji .
Tatiyā jhānā vuṭṭhahitvā catutthaṃ jhānaṃ samāpajji .
Catutthā jhānā vuṭṭhahitvā samanantaraṃ bhagavā parinibbāyi .
Parinibbute bhagavati saha parinibbānā brahmā sahampati imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘ Sabbeva nikkhipissanti , bhūtā loke samussayaṃ ;
Yattha etādiso satthā , loke appaṭipuggalo ;
Tathāgato balappatto , sambuddho parinibbuto ’’ ti .
Parinibbute bhagavati saha parinibbānā sakko devānamindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘ Aniccā vata saṅkhārā , uppādavayadhammino ;
Uppajjitvā nirujjhanti , tesaṃ vūpasamo sukho ’’ ti .
Parinibbute
T1.233M1.161 bhagavati saha parinibbānā āyasmā ānando imaṃ gāthaṃ abhāsi –‘‘ Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ , tadāsi lomahaṃsanaṃ ;
Sabbākāravarūpete , sambuddhe parinibbute ’’ ti .
Parinibbute
V1.186P1.159 bhagavati saha parinibbānā āyasmā anuruddho imā gāthāyo abhāsi –‘‘ Nāhu assāsapassāso , ṭhitacittassa tādino ;
Anejo santimārabbha , cakkhumā parinibbuto [ yaṃ kālamakarī muni ( mahāparinibbānasutte )].
‘‘ Asallīnena cittena , vedanaṃ ajjhavāsayi ;
Pajjotasseva nibbānaṃ , vimokkho cetaso ahū ’’ ti .
Dutiyo vaggo .
Tassuddānaṃ –
Brahmāsanaṃ devadatto , andhakavindo aruṇavatī ;
Parinibbānena ca desitaṃ , idaṃ brahmapañcakanti .
Brahmasaṃyuttaṃ samattaṃ .[ ito paraṃ marammapotthakesu evampi dissati –§ brahmāyācanaṃ agāravañca , brahmadevo bako ca brahmā .§ aññataro ca brahmākokālikañca , tissakañca turū ca .§ brahmā kokālikabhikkhu , sanaṅkumārena devadattaṃ .§ andhakavindaṃ aruṇavati , parinibbānena pannarasāti .]