4. Jāṇussoṇibrāhmaṇasuttavaṇṇanā
4. Catutthe
V3.156M3.156 sabbasetena vaḷavābhirathenāti sakalasetena catūhi vaḷavāhi yuttarathena .So kira sabbo sacakkapañjarakubbaro rajataparikkhitto hoti .
Ratho ca nāmesa duvidho hoti – yodharatho , alaṅkārarathoti .
Tattha yodharatho caturassasaṇṭhāno hoti nātimahā dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā janānaṃ
P3.119 gahaṇasamattho .Alaṅkāraratho mahā hoti dīghato dīgho puthulato puthulo ca , tattha chattaggāhako vālabījaniggāhako tālavaṇṭaggāhakoti evaṃ aṭṭha vā dasa vā sukheneva ṭhātuṃ vā nisīdituṃ vā nipajjituṃ vā sakkonti .
Ayampi alaṅkārarathoyeva .
Setā sudaṃ assāti tā vaḷavā pakatiyā setavaṇṇāva .
Setālaṅkārāti pasādhanaṃ tāsaṃ rajatamayaṃ ahosi .
Seto rathoti rathopi vuttanayeneva rajataparikkhittattā tattha tattha dantakammakhacitattā ca setova .
Setaparivāroti yathā aññe rathā sīhacammaparivārāpi honti , byagghacammaparivārāpi paṇḍukambalaparivārāpi honti , na evaṃ esa .
Esa pana ghanadukūlena parivārito ahosi .
Setā rasmiyoti rasmiyopi rajatapanāḷisuparikkhittā .
Setā patodalaṭṭhīti patodalaṭṭhipi rajataparikkhittā .
Setaṃ chattan ti rathamajjhe ussāpitachattampi setameva ahosi .
Setaṃ uṇhīsan ti aṭṭhaṅgulavitthāro rajatamayo uṇhīsapaṭṭo seto .
Setāni vatthānīti vatthānipi setāni pheṇapuñjavaṇṇāni .
Tesu nivāsanaṃ pañcasatagghanakaṃ , uttarāsaṅgo sahassagghanako .
Setā upāhanāti upāhanā nāma maggāruḷhassa vā honti aṭaviṃ vā pavisantassa .
Ayaṃ pana rathaṃ abhiruḷho , tenassa tadanucchaviko rajatapaṭisevito pādālaṅkāro nāma esa evaṃ vuttoti veditabbo .
Setāya sudaṃ vālabījaniyāti phalikamayadaṇḍāya setacamaravālabījaniyā .
Na kevalañca ettakamevassa setaṃ ahosi , so pana brāhmaṇo setavilepanaṃ vilimpi , setamālaṃ piḷandhi , dasasu aṅgulīsu aṅgulimuddikā kaṇṇesu kuṇḍalānīti evamādi alaṅkāropissa rajatamayova ahosi
M3.157 .Parivārabrāhmaṇāpissa dasasahassamattā tatheva setavatthavilepanamālālaṅkārā ahesuṃ .
Yaṃ panetaṃ sāvatthiyā niyyāyantan ti vuttaṃ , tatrāyaṃ niyyāyanavibhāvanā – so kira channaṃ channaṃ
V3.157 māsānaṃ ekavāraṃ nagaraṃ padakkhiṇaṃ karoti –‘‘ ito ettakehi divasehi nagaraṃ padakkhiṇaṃ karissatī ’’ ti puretarameva ghosanā kayirati .
Taṃ sutvā ye nagarato na pakkantā , te na pakkamanti .
Yepi pakkantā , tepi ‘‘ puññavato sirisampattiṃ passissāmā ’’ ti āgacchanti .
Yaṃ divasaṃ brāhmaṇo nagaraṃ anuvicarati , tadā
P3.120 pātova nagaravīthiyo sammajjitvā vālikaṃ okiritvā lājapañcamehi pupphehi vippakiritvā puṇṇaghaṭe ṭhapetvā kadaliyo ca dhaje ca ussāpetvā sakalanagaraṃ dhūpitavāsitaṃ karonti .Brāhmaṇo pātova sīsaṃ nhāyitvā purebhattaṃ bhuñjitvā vuttanayeneva setavatthādīhi attānaṃ alaṅkaritvā pāsādā oruyha rathaṃ abhiruhati .
Atha naṃ te brāhmaṇā sabbasetavatthavilepanamālālaṅkārā setacchattāni gahetvā parivārenti .
Tato mahājanassa sannipātatthaṃ paṭhamaṃyeva taruṇadārakānaṃ phalāphalāni vikiranti , tadanantaraṃ māsakarūpādīni , tadanantaraṃ kahāpaṇe vikiranti .
Mahājano sannipatati , ukkuṭṭhiyo ceva celukkhepā ca vattanti .
Atha brāhmaṇo maṅgalikasovatthikādīsu maṅgalāni ceva suvatthiyo ca karontesu mahāsampattiyā nagaraṃ anuvicarati .
Puññavantā manussā ekabhūmikādipāsāde āruyha sukapattasadisāni vātapānakavāṭāni vivaritvā olokenti .
Brāhmaṇopi attano yasasirisampattiyā nagaraṃ ajjhottharanto viya dakkhiṇadvārābhimukho hoti .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Tamenaṃ jano disvāti mahājano taṃ rathaṃ disvā .
Brahman ti seṭṭhādhivacanametaṃ .
Brahmaṃ vata bho yānan ti seṭṭhayānasadisaṃ vata bho yānanti ayamettha attho .
Imasseva kho etan ti , ānanda , manussā nāma vaṇṇabhāṇakānaṃ dhanaṃ datvā attano dārikānaṃ vaṇṇagītaṃ gāyāpenti ‘‘ abhirūpo hoti dassanīyo mahaddhano mahābhogo ’’ ti , na ca tena vaṇṇabhaṇanamattena abhirūpā vā honti mahaddhanā vā , evameva mahājano
M3.158 brāhmaṇassa rathaṃ disvā –‘‘ brahmaṃ vata bho yānan ’’ ti kiñcāpi evaṃ vaṇṇaṃ bhaṇati , na panetaṃ yānaṃ vaṇṇabhaṇanamatteneva brahmayānaṃ nāma hoti .
Lāmakañhi etaṃ chavaṃ .
Paramatthena pana imasseva kho etaṃ , ānanda , ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa
P3.121 adhivacanaṃ .Ayañhi sabbadosavigamena seṭṭho , iminā ca ariyā nibbānaṃ yantīti brahmayānaṃ itipi , dhammabhūtattā yānattā ca dhammayānaṃ itipi , anuttarattā kilesasaṅgāmassa ca vijitattā anuttaro saṅgāmavijayo itipi vattuṃ vaṭṭati .
Idānissa
V3.158 niddosabhāvañceva saṅgāmavijayabhāvañca dassento rāgavinayapariyosānātiādimāha .Tattha rāgaṃ vinayamānā pariyosāpeti pariyosānaṃ gacchati nipphajjatīti rāgavinayapariyosānā .
Esa nayo sabbattha .
Yassa saddhā ca paññā cāti yassa ariyamaggayānassa saddhānusārivasena saddhā , dhammānusārivasena paññāti ime dve dhammā sadā dhuraṃ yuttā , tatramajjhattatāyuge yuttāti attho .
Hirī īsāti attanā saddhiṃ adhiviṭṭhena bahiddhāsamuṭṭhānena ottappena saddhiṃ ajjhattasamuṭṭhānā hirī yassa maggarathassa īsā .
Mano yottan ti vipassanācittañca maggacittañca yottaṃ .
Yathā hi rathassa vākādimayaṃ yottaṃ goṇe ekābaddhe karoti ekasaṅgahite , evaṃ maggarathassa lokiyavipassanācittaṃ atirekapaññāsa , lokuttaravipassanācittaṃ atirekasaṭṭhi kusaladhamme ekābaddhe ekasaṅgahe karoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ mano yottan ’’ ti .
Sati ārakkhasārathīti maggasampayuttā sati ārakkhasārathi .
Yathā hi rathassa ārakkho sārathi nāma yoggiyo .
Dhuraṃ vāheti yojeti akkhaṃ abbhañjati rathaṃ peseti rathayuttake nibbisevane karoti , evaṃ maggarathassa sati .
Ayañhi ārakkhapaccupaṭṭhānā ceva kusalākusalānañca dhammānaṃ gatiyo samanvesatīti vuttā .
Rathoti ariyaaṭṭhaṅgikamaggaratho .
Sīlaparikkhāroti catupārisuddhisīlālaṅkāro .
Jhānakkhoti vipassanāsampayuttānaṃ pañcannaṃ jhānaṅgānaṃ vasena jhānamayaakkho .
Cakkavīriyoti vīriyacakko , kāyikacetasikasaṅkhātāni
P3.122 dve vīriyāni assa cakkānīti attho .Upekkhā dhurasamādhīti
M3.159 dhurassa samādhi , unnatonatākārassa abhāvena dvinnampi yugapadesānaṃ samatāti attho .Ayañhi tatramajjhattupekkhā cittuppādassa līnuddhaccabhāvaṃ haritvā payogamajjhatte cittaṃ ṭhapeti , tasmā imassa maggarathassa ‘‘ dhurasamādhī ’’ ti vuttā .
Anicchā parivāraṇan ti bāhirakarathassa sīhacammādīni viya imassāpi ariyamaggarathassa alobhasaṅkhātā anicchā parivāraṇaṃ nāma .
Abyāpādoti mettā ca mettāpubbabhāgo ca .
Avihiṃsāti karuṇā ca karuṇāpubbabhāgo ca .
Vivekoti kāyavivekādi tividhaviveko .
Yassa āvudhan ti yassa ariyamaggarathe ṭhitassa kulaputtassa etaṃ pañcavidhaṃ āvudhaṃ .
Yathā hi rathe ṭhito pañcahi āvudhehi sapatte vijjhati , evaṃ yogāvacaropi imasmiṃ lokiyalokuttaramaggarathe ṭhito mettāya dosaṃ vijjhati , karuṇāya vihiṃsaṃ
V3.159 , kāyavivekena gaṇasaṅgaṇikaṃ , cittavivekena kilesasaṅgaṇikaṃ , upadhivivekena sabbākusalaṃ vijjhati .Tenassetaṃ pañcavidhaṃ ‘‘ āvudhan ’’ ti vuttaṃ .
Titikkhāti duruttānaṃ durāgatānaṃ vacanapathānaṃ adhivāsanakkhanti .
Cammasannāhoti sannaddhacammo .
Yathā hi rathe ṭhito rathiko paṭimukkacammo āgatāgate sare khamati , na naṃ te vijjhanti , evaṃ adhivāsanakkhantisamannāgato bhikkhu āgatāgate vacanapathe khamati , na naṃ te vijjhanti .
Tasmā ‘‘ titikkhā cammasannāho ’’ ti vutto .
Yogakkhemāya vattatīti catūhi yogehi khemāya nibbānāya vattati , nibbānābhimukho gacchatiyeva , na tiṭṭhati na bhijjatīti attho .
Etadattani sambhūtan ti etaṃ maggayānaṃ attano purisakāraṃ nissāya laddhattā attani sambhūtaṃ nāma hoti .
Brahmayānaṃ anuttaran ti asadisaṃ seṭṭhayānaṃ .
Niyyanti dhīrā lokamhāti yesaṃ etaṃ yānaṃ atthi , te dhīrā paṇḍitapurisā lokamhā niyyanti gacchanti .
Aññadatthūti ekaṃsena .
Jayaṃ jayan ti rāgādayo sapatte jinantā jinantā .