Pañcarājako
1.
Accaye
M0.307 pituno rājā , uparājā ahosi so ;Samattho sakkumittānaṃ , kātuṃ niggaha saṃgahe .
2.
Senā nāmasi sappaññā , mahesī tassa rājino ;
Khuddaputtā pīyā ’ tīva , rañño kalyāṇadassanā .
3.
Adāsi yuvarājattaṃ , jeṭṭhaputtassa attano ;
Ādipāde ’ parekāsi , rājinīpi ca dhītaro .
4.
Datvā ṭhānantaraṃ rājā , tesaṃ tesaṃ yathārahaṃ ;
Janaṃ saṅgahavatthūhi , saṅgahesi catūhipi .
5.
Atha kenāpi so gantvā , hetunā maṇihīrakaṃ ;
Vasanto kira assosi , paccanto kupito iti .
6.
Tato senāpatiñceva , jeṭṭhaputtañca attano ;
Gantvā sādhetha taṃ desa-mīti pesesi sajjukaṃ .
7.
Tesu tatthopayātesu , pisunā bhedacintakā ;
Vatvā yaṃkiñci bhindiṃsu , te ubhopi narādhipe .
8.
Tato
M0.308 dve verino hutvā , desaṃ gaṇhitumārabhuṃ ;Rājā sutvā khaṇeneva , duratissa mupāgami .
9.
Te ubho tattha ghātetvā , tesaṃ sabbaṃ samādiya ;
Hantvā taṃ pakkhiye sabbe , puḷatthinagaraṃ gami .
10.
Tadā rohaṇadesamhi , bhogādhipatino suto ;
Dāṭhāsivādipādassa , mahindo nāma khattiyo .
11.
Pituno so ’ parijjhitvā , rañño santikamāgamā ;
Disvā rājāpi santuṭṭho , taṃ saṅgaṇhi yathārahaṃ .
12.
Tena mettiṃ thiraṃ kātuṃ , dhītaraṃ deva nāmikaṃ ;
Tassa datvāna pāhesi , balaṃ rohaṇamevaso .
13.
So gantvā rājasenāya , maddāpetvāna rohaṇaṃ ;
Jambudīpaṃ palāpetvā , pitaraṃ rohaṇaṃ labhi .
14.
Mahāvihāre kāresi , salākaggaṃ thiraṃ subhaṃ ;
Kholakkhiyamunindassa , parihārāya dāpayi .
15.
Mahānāmavhayaṃ gāmaṃ , pūjayitvā yathābalaṃ ;
Vaḍḍhamānadumindassa , jiṇṇaṃ gehañca kāriya .
16.
Rukkhaṇatthāya tassā ;
dā , koṭṭhāgāmaṃ bahudayaṃ ;
Nīlārāmassa pādāsi , kāḷussaṃ nāma gāmakaṃ .
17.
Loharūpassa pādāsi , ārāmassa ca gāmakaṃ ;
Jiṇṇañca paṭisaṅkhāsi , paṭimāyo ca kārayi .
18.
Pāsāde cetiyo ceva , vihāre ca anappake ;
Puḷatthinagare ’ kāsi , vejjasālaṃ mahādayo .
19.
Tathā paṇḍā viyañceva , bhogagāmasamāyutaṃ ;
Piṭṭhasappinamandhānaṃ , sālāyo ca tahiṃ tahiṃ .
20.
Potthakesu likhāpetvā , aṭṭe sammā vinicchite ;
Rājagehe ṭhapāpesi , ukkoṭanabhayena so .
21.
Nāgavaḍḍhananāmassa , bhogagāme bahū adā ;
Lekhe ’ pubbe na vāretvā , pāletvā pubbasāsanaṃ .
22.
Pitarā
M0.309 ca mahādānaṃ , puññamaññampi vā kataṃ ;Sabbaṃ tamavināsetvā , niccaṃ so rakkhi sādaro .
23.
Mahesī ca mahārañño , puññāni bahukārayi ;
Kaṇṭakaṃ cetiyaṃ kāsi , devī cetiyapabbate .
24.
Kāretvā jayasenañca , pabbataṃ gāmikassadā ;
Bhikkhusaṅghassa sā gāmaṃ , mahummārañca tassa dā .
25.
Silāmeghavhayaṃ katvā , bhikkhunīnamupassayaṃ ;
Silāmeghavhaye dāsi , bhikkhunīnañca paccaye .
26.
Gāmāye ’ suṃ purākītā , vihāro tattha sādhanaṃ ;
Datvā te me cayitvāna , vihārasseva dāpayi .
27.
Chādayitvā mahārukkhe , sabbe cetiyapabbate ;
Nānārāge dhaje ceva , paṭākāyo ca pūjayi .
28.
Pubbārāmakabhāgampi , pāsādaṃ paṭisaṅkhari ;
Ussānaviṭṭhiṃ dubbhogaṃ , subhogaṃ tassa kārayi .
29.
Vihāraṃ giribhaṇḍañca , naṭṭhaṃ pākatikaṃ kari ;
Bhogagāme ca dāpesi , bhikkhūnaṃ tannivāsinaṃ .
30.
Ambuyyānamhi āvāsaṃ , katvā dappuḷapabbataṃ ;
Bhikkhūnaṃ tisatassā ’ dā , sampannacatupaccayaṃ .
31.
Kāretvā nīlagallañca , ārāmaṃ so manoramaṃ ;
Dakavāraṃ bahuppādaṃ , tassa dāpesi kāriya .
32.
Arikāri vihāre ca , paṭisaṅkhāsi jiṇṇakaṃ ;
Salākaggañca pāsādaṃ , apubbaṃyeva kārayi .
33.
Vāhadīpe sakāresi , senaggabodhipabbataṃ ;
Dhammaṃ tīsu nikāyesu , vācayittha bahussute .
34.
Gaṇhāpesi ca bhikkhūnaṃ , ayopattesu gaṇṭhike ;
Puññanti vuttaṃ sabbaṃ so , na kiñci parivajjayi .
35.
Kulīnānamanāthānaṃ , itthīnaṃ ’ dā piḷandhanaṃ ;
Bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ , bahu so dāsi rattiyaṃ .
36.
Gunnaṃ sassāni pādāsi , kākādīnañca bhattakaṃ ;
Taṇḍulañca kumārānaṃ , madhuphāṇitasaṃyuttaṃ .
37.
Evaṃ
M0.310 puññāni katvāna , narindo so sapāriso ;Bhutvā pañcasu vassesu , mediniṃ sampariccaji .
38.
Tato tassa suto āsi , sīhaḷānaṃ rathesato ;
Sabbarūpaguṇopeto , mahindo nāma khattiyo .
39.
So dhammikasīlāmegho , iccāsi dharaṇītale ;
Dhammadīpo dhammadhajo , suddhadhammaparāyano .
40.
Pubbakehi narindehi , kataṃ dhammapathānugaṃ ;
Sabbaṃ kāsi ahāpetvā , adhammaṃ tu vivajjayi .
41.
Rājāratanapāsāde , kātuṃ so navakammakaṃ ;
Sabbakālesu dāpesi , geṭṭhumbadakavārakaṃ .
42.
Jiṇṇañca paṭisaṅkhāsi , puññakammamakāsi ca ;
Rajjaṃ katvāna catūsu , vassesu nidhanaṃ gato .
43.
Aggabodhi tato rājā , chattaṃ ussāpayi pure ;
Kārento sabbasattānaṃ , hitaṃ sukhamasesato .
44.
Dhātupūjaṃ sakāresi , satthusabbaguṇārahaṃ ;
Pitāmahakatassā ’ pi , sambuddhassa mahāmahaṃ .
45.
Udayaggādibodhiñca , pariveṇaṃ sakārayi ;
Nāmaṃ gahetvā pituno , attano ca narādhipo .
46.
Sabhogaṃ pariveṇañca , katvā taṃ bhūtanāmakaṃ ;
Sakācariyakassā ’ dā , bhikkhūnaṃ tisatassa ca .
47.
Rājasālāya dāpesi , cūḷavāpiyagāmakaṃ ;
Gāmadvayañca dāpesi , kāḷūlamallavātake .
48.
Pavesaṃ vinivāresi , uposathadinesu so ;
Macchamaṃsasurādīnaṃ , antonagaramattano .
49.
Bhikkhū vā cetiye vā so , vanditvā nikkhamaṃ tato ;
Vālukā hā vinassantu , iti pādesu vodhayī .
50.
Yaṃ yaṃ sovaggiyaṃ kammaṃ , kammaṃ nissaraṇavahaṃ ;
Vatthuttaye pasanno so , kammaṃ taṃ sabbamācari .
51.
Mātupaṭṭhānanirato , rattindivamahosiso ;
Gantvā tassā upaṭṭhānaṃ , pātova kira bhūpati .
52.
Sīsaṃ
M0.311 telena makkhetvā , ubbaṭṭetvāna jallikaṃ ;Nakhe visuddhe katvāna , nahāpetvāna sādaraṃ .
53.
Acchādetvā navaṃ vatthaṃ , sukhasamphassamattano ;
Vatthaṃ chaḍḍitamādāya , pelletvā sayameva taṃ .
54.
Tassa toyena siñcitvā , sīsaṃ samakuṭaṃ sakaṃ ;
Gandhamālāhi taṃ sammā , cetiyaṃ viha pūjiya .
55.
Namassitvāna tikkhattuṃ , katvā taṃ so padakkhiṇaṃ ;
Dāpetvā parisāya ’ ssā , vatthādīni yathāruciṃ .
56.
Sahattheneva bhojetvā , bhojanaṃ taṃ mahārahaṃ ;
Bhutthāvasesaṃ bhuñjitvā , samākiriyamatthake .
57.
Bhojetvā parisaṃ tassā , rājabhojanamuttamaṃ ;
Sajjetvā vāsagehañca , sugandhaparivāsitaṃ .
58.
Sahatthā paññapetvāna , sayanaṃ tattha sādhukaṃ ;
Pāde dhoviya makkhetvā , gandhatelena saṇhakaṃ .
59.
Sambāhento nisīditvā , katvā niddamupetakaṃ ;
Katvā padakkhiṇaṃ mañcaṃ , tikkhattuṃ sādhuvandiya .
60.
Ārakkhake niyojetvā , dāsekammakarepi ca ;
Tassā piṭṭhimakatvāna , apakkameva piṭṭhito .
61.
Ṭhatvā adassane ṭhāne , tikkhattuṃ puna vandiya ;
Santuṭṭho tena kammena , saranto taṃ punappunaṃ .
62.
Gehaṃ yāti sajīvantaṃ , evameva upaṭṭhahi ;
Ekadā dāsavādena , vanditvā dāsamattano .
63.
Tenattano kathāpesi , khamāpetuṃ sayaṃ vaco ;
Attānaṃ bhikkhusaṅghassa , dāpayitvāna mātarā .
64.
Dhanamatthagghanaṃ ñatvā , bhujisso āsi buddhimā ;
Evaṃ puññaparo hutvā , katvā dīpassa saṅgahaṃ .
65.
Ekādasahi vassehi , devalokamupāgami ;
Tassānujo dappuḷo ’ tha , rājā hosi tadaccaye .
66.
Sabbaṃ pubbakarājūnaṃ , cariyaṃ so samācari ;
Tadā mahindanāmassa , puttārohaṇasāmino .
67.
Pitarā
M0.312 nihaṭā ’ gañchuṃ , rājānaṃ mātulaṃ sakaṃ ;So te disvā pavattiṃ taṃ , sutvā datvā mahābalaṃ .
68.
Pāhesi pitarā yuddhaṃ , kātuṃ bandhu hite rate ;
Mahindopi tathābhāvaṃ , viditvā rohaṇādhipo .
69.
Yuddhaṃ paṭipadeyeva , tesaṃ ’ kāsi mahābalo ;
Te ubhopi palāyiṃsu , datvā senāya nāyakaṃ .
70.
Punāgantvā mahīpālaṃ , sevamānā idhā ’ vasuṃ ;
Pitāpi tena santuṭṭho , aññena sakabandhunā .
71.
Yujjhanto maraṇaṃ gañchi , ñātisopi mato kira ;
Tadā ’ dā bhāgineyyassa , rājā kittaggabodhino .
72.
Sabbarūpaguṇopetaṃ , dhitaraṃ deva nāmikaṃ ;
So dappuḷaṃ ṭhapetvāna , sevatthaṃ tassa rājino .
73.
Sayaṃ senaṅgamādāya , rohaṇaṃ samupāgami ;
Rohaṇādhipati hutvā , sabbākārasamappito .
74.
Puttadhītāhi vaḍḍhento , vāsaṃ tattheva kappayi ;
Rājākāsi dumindassa , gharaṃ jiṇṇaṃ navaṃ thiraṃ .
75.
Sovaṇṇakhacitaṃ kammaṃ , maṅgalena ca tassa so ;
Attano rājabhāvassa , satthupāramitāya ca .
76.
Sammānucchavikaṃ katvā , mahāpūjaṃ pavattayi ;
Jiṇṇaṃ kāresi pāsādaṃ , hatthikucchivihārake .
77.
Vāhadīpassa ārāmaṃ , lāvarāvañca pabbataṃ ;
Vihāre jetanāme ca , katvā sovaṇṇayaṃ muniṃ .
78.
Vaḍḍhetvā bodhigehamhi , pūjaṃkāsi acintiyaṃ ;
Anusaṃvaccharaṃ dīpe , vatthadānaṃ pavattayi .
79.
Mahāpāḷiñca vaḍḍhesi , bhattaggamavalokayī ;
Tulābhārañca dāpesi , jiṇṇañca paṭisaṅkhari .
80.
Cārittaṃ pubbarājūnaṃ , pālesi manavajjiyaṃ ;
Tassā ’ si vajiro nāma , senāpati mahāpati .
81.
Kacchavālaṃ sakāresi , ārāmaṃ paṃsukūlinaṃ ;
Thūpārāmamhi thūpassa , gharaṃ chādesi sādhukaṃ .
82.
Iṭṭhakāhi
M0.313 suvaṇṇāhi , hemadvāre ca kārayi ;Evaṃ soḷasavassāni , katvā rajjaṃ narādhipo .
83.
Agamā sabbasattānaṃ , gantabbaṃ desameva so ;
Tasmiṃ rājini sampatte , devalokaṃ tadā ahu .
84.
Aggabodhisanāmo ’ tha , āṇābheriṃ carāpayi ;
Pitā tassa sabhātussa , puttaṃ mahindanāmakaṃ .
85.
Rajjatthaṃ sakaputtānaṃ , ādipādaṃ na kārayī ;
Ādaraṃ so sabandhūnaṃ , kaniṭṭhānampi kātave .
86.
Asahanto palāyittha , paratīraṃ samākulo ;
Te samāgamanaṃ sutvā , pesayitvā mahābalaṃ .
87.
Kāretvā yuddhametehi , sīsaṃ tesaṃ sagaṇhayi ;
Nikāyesu vicāretvā , kattabbaṃ sabbameva so .
88.
Dīpe ’ pi sakale kāsi , pāpācāranivāraṇaṃ ;
Bhikkhū cūḷavihāresu , yāguṃ gaṇhanti sabbadā .
89.
Mahāvihāre taṃ sutvā , rājā nibbinnamānaso ;
Kaṇṭhapiṭṭhimahāgāmaṃ tathā yābālagāmakaṃ .
90.
Telagāmaṃ bahudañca , dakavāraṃ padāpiya ;
Yāguṃ gahetuṃ yojesi , vihāresu ’ pi bhikkhavo .
91.
Tato paṭṭhāya taṃ yāguṃ , sabbe gaṇhiṃsu sādarā ;
Dīpe bheriṃca rāpetvā , sannipātiya yācake .
92.
Suvaṇṇaṃ sopadāpesi , yathicchaṃ divasattayaṃ ;
Evamādiṃ sa katvāna , puññavaṃ vassehi tīhi ca .
93.
Vatthuttayapasādassa , phalaṃ passitumattano ;
Rājā dibbena yānena , gacchanto viya so mari .
94.
Evaṃ aniccā vata sabbadehino ;
Sabbaññūnopeva mupeti maccuṃ ;
Pahāya tasmā bhavarāgajātaṃ ;
Budho subuddhivibhave bhaveyya .
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
Pañcarājako nāma
Sattacattālīsatimo paricchedo .