Duṭṭhagāmaṇi vijayo
1.
Duṭṭhagāmaṇirājā ’ tha
M0.143 , katvāna janasaṅgahaṃ ;Kunte dhātuṃ nidhāpetvā , sayoggabalavāhano .
2.
Gantvā tissamahārāmaṃ , vanditvā saṅghamabravi ;
‘‘ Pāragaṅgaṃ gamissāmi , jotetuṃ sāsanaṃ ahaṃ .
3.
Sakkātuṃ bhikkhavo detha , amhehi sahagāmino ;
Maṅgalañceva rakkhā ca , bhikkhūnaṃ dassanaṃ hino .
4.
Adāsi daṇḍakammatthaṃ , saṅgho pañcasataṃ yatī ;
Bhikkhusaṅghatamādāya , tato nikkhamma bhūpati .
5.
Sodhāpetvāna malaye , idhāgamanamañjasaṃ ;
Kaṇḍulaṃ hatthimāruyha , yodhehi parivārito .
6.
Mahatā balakāyena , yuddhāya abhinikkhami ;
Mahāgāmena sambaddhā , senāgā ’ guttahālakaṃ .
7.
Mahiyaṅgaṇamāgamma , chattaṃ damiḷamaggahī ;
Ghātetvā damiḷe tattha , āgantvā ambatitthakaṃ .
8.
Gaṅgā parikhāsampannaṃ , titthambadamiḷaṃ pana ;
Yujjhaṃ catūhi mā sehi , katahatthaṃ mahabbalaṃ .
9.
Mātaraṃ dassayitvāna , tena lesena aggahi ;
Tatooruyha damiḷe , sattarāje mahabbale .
10.
Ekāheneva gaṇhitvā , khemaṃ katvā mahabbalo ;
Balassā ’ dā dhanaṃ tena , khemārāmoti vuccati .
11.
Mahākoṭṭhantare sobbhe , doṇo gavaramaggahī ;
Hālakole issariyaṃ , nāḷisobbhamhi nāḷikaṃ .
12.
Dīghābhayagallakamhi , gaṇhi dīghābhayampi ca ;
Kacchipiṭṭhe kapisīsaṃ , catumāsena aggahi .
13.
Koṭanagare
M0.144 koṭañca , tato hālavahāṇakaṃ ;Vahiṭṭhe vahiṭṭhadamiḷaṃ , gāmaṇimhi ca gāmaṇiṃ .
14.
Kumbhagāmamhi kumbhañca , nandigāmamhi nandikaṃ ;
Gaṇhi khāṇuṃ khāṇugāme , dve tu tambuṇṇame pana .
15.
Mātulaṃ bhāgineyyañca , tambauṇṇamanāmake ;
Jambucaggahī soso ca , gāmo ’ hu taṃ tadavhayo .
16.
‘‘ Ajānitvā sakaṃsenaṃ , ghātenti sajanā ’’ iti ;
Sutvāna saccakiriyaṃ , akarī tattha bhūpati .
17.
Rajjasukhāya vāyāmo , nāyaṃ mama kadācipi ;
Sambuddha sāsanasseva , ṭhapanāya ayaṃ mama .
18.
Tena saccena mesenā-kāyopagatabhaṇḍikaṃ ;
Jālavaṇṇaṃva hotūti , taṃ tathevatadā ahu .
19.
Gaṅgātīramhi damiḷā , sabbe ghātitasesakā ;
Vijitaṃ nagaraṃ nāma , saraṇatthāya pāvisuṃ .
20.
Phāsuke aṅgaṇaṭhāne , khandhāvāraṃ nivesayi ;
Taṃ khandhāvāra … ṭhīti , nāmenā ’ hosi pākaṭaṃ .
21.
Vijitanagaragāhatthaṃ , vīmaṃsanto narādhipo ;
Disvā ’ yantaṃ nandimittaṃ , visajjāpesi kaṇḍulaṃ .
22.
Gaṇhituṃ āgataṃ hatthiṃ , nandīmitto karehitaṃ ;
Ubho dante pīḷayitvā , ukkuṭikaṃ nisīdayi .
23.
Hatthinā nandimitto tu , yasmā yattha ayujjhi so ;
Tasmā tattha tato gāmo , hatthiporoti vuccati .
24.
Vīmaṃsitvā ubho rājā , vijitaṃ nagaraṃ agā ;
Yodhānaṃ dakkhiṇadvāre , saṅgāmo āsi bhiṃsano .
25.
Puratthimamhi dvāramhi , so veḷusumano pana ;
Aneka saṅkhe damiḷe , assāruḷhe aghātayi .
26.
Dvāraṃ thakesuṃ damiḷā , rājā yodhe visajjayi ;
Kaṇṇulo nandimitto ca , suranimilo ca dakkhiṇe .
27.
Mahāsoṇo
M0.145 ca goṭṭho ca ,Thera putto ca te tayo ;
Dvāresu tīsu kammāni ,
Itaresu tadā karuṃ .
28.
Nagaraṃ taṃ tiparikhaṃ , uccapākāra gopitaṃ ;
Ayokammakatadvāraṃ , arīhi duppadhaṃsiyaṃ .
29.
Jāṇūhi ṭhatvā dāṭhāhi , bhinditvāna silāyudhā ;
Iṭṭhakā ceva hatthi so , ayodvāramupāgami .
30.
Gopuraṭṭhā tu damiḷā , khipiṃsu vividhā ’ yudhe ;
Pakkaṃ ayoguḷañceva , kathikañca silesikaṃ .
31.
Piṭṭhiṃ khitte silesamhi , dhūpāyante ’ tha kaṇḍulo ;
Vedanaṭṭo ’ dakaṭhānaṃ , gantvāna tattha ogahī .
32.
Na idaṃ surāpāṇaṃ te , ayodvāra vighāṭanaṃ ;
Gaccha dvāraṃ vighāṭehi , iccāhagoṭṭhayimbaro .
33.
So mānaṃ janayitvāna , koñcaṃ katvā gajuttamo ;
Udakā uṭṭhahitvāna , thale aṭṭhāsi dappavā .
34.
Hatthivajje viyojetvā , silesaṃ osadhaṃ akā ;
Rājā āruyha hatthiṃ taṃ , kumbhe phusiyapāṇinā .
35.
‘‘ Laṃkādīpamhi sakale , rajjaṃ te tāta kaṇḍula ;
Dammī ’’ ti taṃ tosayitvā , bhojetvā varabhojanaṃ .
36.
Veṭhayitvā sāṭakena , kārayitvā suvammitaṃ ;
Sattaguṇaṃ māhisacammaṃ , bandhetvā cammapiṭṭhiyaṃ .
37.
Tasso ’ paritelacammaṃ , dāpetvā taṃ visajjayi ;
Asanīviya gajjanto , so gahetvā ’ paddave saha .
38.
Padaraṃ vijjhi dāṭhāhi , ummāraṃ padasā ’ hani ;
Saddhārabāhaṃ taṃ dvāraṃ , bhūmiyaṃ saravaṃ pati .
39.
Gopure dabbasambhāraṃ , patantaṃ hattipiṭṭhiyaṃ ;
Bāhāhi pariharitvāna , nandīmitto pavaṭṭayi .
40.
Disvāna
M0.146 tassa kiriyaṃ , kaṇḍulo tuṭṭhamānaso ;Dāṭhāpīṭhanaveraṃ taṃ , chaḍḍhesi paṭhamaṃ kataṃ .
41.
Atthano piṭṭhitoyeva , pavesatthāya kaṇḍulo ;
Nivattitvāna oloki , yodhaṃ tattha gajuttamo .
42.
‘‘ Hatthinākatamaggena , nappavekkhāmahaṃ ’’ iti ;
Nandīmitto vicintetvā , pākāraṃ hani bāhunā .
43.
So aṭṭhārasahatthucco , patiaṭṭhusabho kira ;
Oloki suranimalaṃ , anicchaṃ sopi taṃ pathaṃ .
44.
Laṅghayitvāna pākāraṃ ,
Nagarabbhantare pati ;
Bhinditvā dvāramekekaṃ ,
Goṭṭho soṇova pāvisi .
45.
Hattī gahetvā rathacakkaṃ , mitto sakaṭapañjaraṃ ;
Nāḷikerataruṃ goṭṭho , nimmalo khaggamuttamaṃ .
46.
Tālarukkhaṃ mahāsoṇo , theraputto mahāgadaṃ ;
Visuṃ visuṃ vīthigatā , damiḷe tattha cuṇṇayuṃ .
47.
Vijitaṃ nagaraṃ bhetvā , catumāsena khattiyo ;
Tatho girilakaṃ gantvā , giriyaṃ damiḷaṃ hani .
48.
Gantvā mahelanagaraṃ , timahāparikhaṃ tato ;
Kadamba pupphavallīhi , samantā parivāritaṃ .
49.
Ekadvāraṃ duppavesaṃ , catumāse vasaṃ tahiṃ ;
Gaṇhi mahelarājānaṃ , mantayuddhena bhūmipo .
50.
Tato ’ nurādhanagaraṃ , āgacchanto mahīpati ;
Khandhāvāraṃ nivesesi , paritokāsapabbataṃ .
51.
Māsamhi jeṭṭhamūlamhi , taḷākaṃ tattha kāriya ;
Jalaṃ kīḷi tahiṃ gāmo , posonanagaravhayo .
52.
Taṃ
M0.147 yuddhāyāgataṃ sutvā , rājānaṃ duṭṭhagāmaṇiṃ ;Amacce sannipātetvā , eḷāro āha bhūmipo .
53.
‘‘ So rājā ca sayaṃyodho ,
Yodhā cassa mahūkira ;
Amacco kinnu kātabbaṃ ,
Kinti maññanti no ime .
54.
Dīghajattuppabhutayo , yodhā eḷārarājino ;
‘‘ Suve yuddhaṃ karissāmi ’’, iti te nicchayaṃ karuṃ .
55.
Duṭṭhagāmaṇirājāpi , mantetvā mātuyā saha ;
Tassā matena kāresi , dvattiṃsa balakoṭṭhake .
56.
Rājacchattadhare tattha , ṭhapesi rājarūpake ;
Abbhantare koṭṭhake tu , sayaṃ aṭṭhāsi bhūpati .
57.
Eḷārarājā sannaddho , mahāpabbata hatthinaṃ ;
Āruyha agamā tattha , sayogga balavāhano .
58.
Saṅgāme vattamānamhi , dīghajattu mahabbalo ;
Ādāya khaggaphalakaṃ , yujjhamāno bhayānako .
59.
Hatthe aṭṭharasu ’ ggantvā , nabhaṃ taṃ rājarūpakaṃ ;
Chinditvā asinā bhindi , paṭhamaṃ balakoṭṭhakaṃ .
60.
Evaṃ sesepi bhinditvā , malakoṭṭhe mahabbalo ;
Ṭhitaṃ gāmaṇirājena , balakoṭṭhamupāgami .
61.
Yodho so suranimalo , gacchantaṃ rājino ’ pari ;
Sāvetvā attano nāmaṃ , tamakkosi mahabbalo .
62.
Itaro ‘‘ taṃ vadhissan ’’ ti , kuddho ākāsamuggami ;
Itaro otarantassa , phalakaṃ upanāmayi .
63.
‘‘ Chindā metaṃ saphalakaṃ ’’, iti cintiya so pana ;
Phalakaṃ hani khaggena , taṃ muñciyi ’ tarosayi .
64.
Kappento muttaphalakaṃ , dīghajattu tahiṃ pati ;
Uṭṭhāya sūranimilo , patitaṃ sattiyā ’ hani .
65.
Saṅkhaṃ
M0.148 dhami phussadevo , senā bhijjittha dāmiḷi ;Eḷaropi nivattittha , ghātesuṃ damiḷe bahū .
66.
Tattha vāpi jalaṃ āsi , hatānaṃ lohitā vilaṃ ;
Tasmā kulatthavā pīti , nāmato vissutaṃ ahu .
67.
Carāpetvā tahiṃ bheriṃ , duṭṭhagāmaṇi bhūpati ;
‘‘ Na hanissatu eḷāraṃ , maṃmuñciya paro ’’ iti .
68.
Sannaddho sayamāruyha , sannaddhaṃ kaṇḍulaṃ kariṃ ;
Eḷāraṃ anubandhanto , dakkhiṇadvāramāgami .
69.
Puradakkhiṇadvāramhi , ubho yujjhiṃsu bhūmipā ;
Tomaraṃ khipi eḷāro , gāmaṇi tamavañcayi .
70.
Vijjhāpesi ca dantehi , taṃ hatthiṃ sakahatthinā ;
Tomaraṃ khipi eḷāraṃ , sahatthi tattha so pati .
71.
Tato vijitasaṅgāmo , sayoggabalavāhano ;
Laṃkaṃ ekātapattaṃ so , katvāna pāvisi puraṃ .
72.
Puramhi bheriṃ cāretvā , samantā yojane jane ;
Sannipātiya kāresi , pūjaṃ eḷārarājino .
73.
Taṃ dehapatitaṭhāne , kūṭāgārena jhāpayi ;
Cetiyaṃ tattha kāresi , parihāramadāsi ca .
74.
Ajjāpi laṃkāpatino , taṃ padesasamīpagā ;
Teneva parihārena , na vādāpenti tūriyaṃ .
75.
Evaṃ dvattiṃsa damiḷa , rājāno duṭṭhagāmaṇi ;
Gaṇhitvā ekacchattena , laṃkārajjamakāsi so .
76.
Vijite nagare bhinne , yodho so dīghajattuko ;
Eḷārassa nivedetvā , bhāgineyyassa yodhataṃ .
77.
Tassa halluka nāmassa , bhāgineyyassa attano ;
Pesayī cāgamatthāya , tassa sutvāna halluko .
78.
Eḷāradaḍḍhadivasā , sattame divase idha ;
Purisānaṃ sahassehi , saṭṭhiyā saha otari .
79.
Otiṇṇo so suṇitvāpi , patanaṃ tassa rājino ;
‘‘ Yujjhissāmī ’’ ti lajjāya , mahātitthaṃ idhāgamā .
80.
Khandhāvāraṃ
M0.149 nivesesi , gāme koḷambahālake ;Rājā tassā ’ gamaṃ sutvā , yuddhāya abhinikkhami .
81.
Yuddhasannaha sannaddho , hatthimāruyha kaṇḍulaṃ ;
Hatthassa rathayo dhehi , pantīhi ca anunako .
82.
Ummādaphusso devo so , dīpe aggadhanuggaho ;
Dasaḍḍhāyudhasanaddho , sesayodhā ca anvaguṃ .
83.
Pavatte tumūle yuddhe , sannaddho bhalluko tahiṃ ;
Rājābhimukha māyāsi , nāgarājā tu kaṇḍulo .
84.
Taṃ vegamandibhāvatthaṃ , paccosakki saniṃ saniṃ ;
Senāpi saddhiṃ teneva , paccosakki saniṃ saniṃ .
85.
Rājāha ‘‘ pubbe yuddhesu , aṭṭhavīsatiyā ayaṃ ;
Na paccosakki kiṃ etaṃ , phussadevā ’’ ti āha so .
86.
Jayo no paramo deva , jayabhūmi mayaṃ gajo ;
Paccosakkati pekkhanto , jayaṭhānamhi ṭhassati .
87.
Nāgo ’ tha paccosakkitvā , phussadevassa passato ;
Mahāvihārasīmante , aṭṭhāsi suppatiṭṭhito .
88.
Tatraṭṭhito nāgarājā , bhalluko damiḷo tahiṃ ;
Rājābhimukhamāgantvā , uppaṇḍesi mahīpati .
89.
Mukhaṃ pidhāya khaggena , rājā akkosi taṃ pana ;
‘‘ Rañño mukhamhi pātemi ’’, iti kaṇḍañca so khipi .
90.
Āhacca so khaggatalaṃ , kaṇḍo papati bhūmiyaṃ ;
‘‘ Mukhe viddho ’’ ti saññāya , ukkaṭṭhiṃ bhalluko akā .
91.
Rañño pacchā nisinno bho , phussadevo mahabbalo ;
Kaṇḍa khipimukhe tassa , ghaṭṭento rājakuṇḍalaṃ .
92.
Rājānaṃ pādato katvā , patamānassa tassa tu ;
Khipitvā aparaṃ kaṇḍaṃ , vijjhitvā tassa jaṇḍukaṃ .
93.
Rājānaṃ sīsato katvā , pātesī lahuhatthako ;
Bhalluke patite tasmiṃ , jayanādo pavattatha .
94.
Phussadevo
M0.150 tahiṃyeva , ñāpetuṃ dosa mattano ;Kaṇḍavalliṃ sakaṃ chetvā , pasataṃ lohitaṃ sayaṃ .
95.
Radhaññā dassesi taṃ disvā , rājā taṃ pucchi ‘‘ kiṃ ’’ iti ;
Rāja daṇḍo kato meti , so avoca mahīpati .
96.
Kodho dosoti vuttova ,
Āha kuṇḍala ghaṭṭanaṃ ;
Adosaṃ dosamaññāya ,
Kimetaṃ kari bhātika .
97.
Iti vatvā mahārājā , kataññu idha māha ca ;
‘‘ Kaṇḍānucchaviko tuyhaṃ , sakkāro hessate mahā .
98.
Ghātetvā damiḷe sabbe , rājā laddhajayo kato ;
Pāsāda talamāruyha , sīhāsanagato tahiṃ .
99.
Nāṭakāmacca majjhamhi , phussadevassa taṃ saraṃ ;
Āṇāpetvā ṭhapāpetvā , puṃkhena ujukaṃ tale .
100.
Kahāpaṇehi kaṇḍaṃ taṃ , āsitte ’ yu parūpari ;
Chādāpetvā dāpesi , phussadevassa taṃ khaṇe .
101.
Narindapāsādatale , narindotha alaṅkate ;
Sugandhadīpujjalite , nānāgandhasamāyute .
102.
Nāṭaka janayogena , accharāhi ca bhūsite ;
Anagghattharaṇatthiṇṇe , muduke sayane subhe .
103.
Sayito sirisampattiṃ , mahatiṃ apipekkhiya ;
Kataṃ akkhobhiṇighātaṃ , saranto na sukhaṃ labhi .
104.
Yiyaṅgudīpe arahanto , ñatvā taṃ tassatakkitaṃ ;
Aṭṭhā ’ rahante pāhesuṃ , tamassāsetumissaraṃ .
105.
Āgamma te majjhāyāme , rāja dvāramhi otaruṃ ;
Nivedi tabbhāgamanā , pāsāda talemāruhuṃ .
106.
Vanditvā
M0.151 te mahārāja , nisīdāpiya āsane ;Katvā vividhasakkāraṃ , pucchi āgatakāraṇaṃ .
107.
Piyaṅgudīpe saṅghena , pesitaṃ manujādhipa ;
Tamassā sayituṃ amhe , iti rājā punā ’ hate .
108.
‘‘ Kathaṃ nu bhante assāso , mama hessati yena me ;
Akkhobhiṇimahāsena , ghāto kārāpito ’’ iti .
109.
‘‘ Saggamaggantarāyo ca , natthi te tena kammunā ;
Dīyaḍḍhamanujā ce ’ ttha , ghātitā manujādhipa .
110.
Saraṇesu ṭhito eko , pañcasīlepi cā ’ paro ;
Micchādiṭṭhi ca dussīlo , sesā pasusamāmatā .
111.
Jotayissasi ceva tvaṃ , bahudhā buddhasāsanaṃ ;
Manovilekhaṃ tasmā tvaṃ , vinodaya narissara .
112.
Iti vutto mahārājā , tehi assāsamāgato ;
Vanditvā te visajjetvā , sayito puna cintayi .
113.
Vinā saṅghena āhāraṃ , mābhuñjetha kadācipi ’’;
Iti mātāpitā ’ hāre , sapiṃsu dahare ’ vano .
114.
Adatvā bhikkhusaṅghassa , bhuttaṃ atthi nukho iti ;
Addasa pātarāsamhi , ekaṃ maricavaṭṭikaṃ .
115.
Saṅghassa aṭṭhapetvāva paribhuttaṃ satiṃ vinā ;
Tadatthaṃ daṇḍakammaṃ me , kattabbanti ca cintayi .
116.
Ete tenekakoṭi idha manujagaṇe ghātite cintayitvā ,
Kāmānaṃ hetu etaṃ manasi ca kayirā sādhu ādīnavaṃ taṃ ;
Sabbesaṃ ghātaniṃ taṃ manasi ca kayirā ’ niccataṃ sādhu sādhu ,
Evaṃ dukkhā pamokkhaṃ subhagati mahavā pāpuṇeyyā ’ cīrenāti .
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
Duṭṭhagāmaṇivijayo nāma
Pañcavīsatimo paricchedo .