Dhātugabbharacano
1.
Vanditvāna
M0.168 mahārājā , sabbaṃ saṅghaṃ nimantayi ;‘‘ Yāvacetiyaniṭṭhānā , bhikkhaṃ gaṇhatha me ’’ iti .
2.
Saṅgho taṃ nādhivāsesi , anupubbena so pana ;
Yāvanto yāva sattāhaṃ , sattāhamadhivāsanaṃ .
3.
Alattho ’ paḍḍhabhikkhūhi , te laddhā sumano ’ va so ;
Aṭṭhārasasu ṭhānesu , thūpaṭhānasamantato .
4.
Maṇḍape kārayitvāna , mahādānaṃ pavattayi ;
Satthāhaṃ tattha saṅghassa , tato saṅghaṃ vissajjayi .
5.
Tato bheriṃ carāpetvā , iṭṭhakā vaḍḍhakī lahuṃ ;
Sannipātesi te āsuṃ , pañcamattasatāni hi .
6.
Kathaṃ karissasi ne ’ ko , pucchito āha bhūpati ;
‘‘ Pessiyānaṃ sataṃ laddhā , paṃsūnaṃ sakaṭaṃ ahaṃ .
7.
Khepayissāmi ekkā ’ haṃ , taṃ rājā paṭibāhayi ;
Tato upaḍḍhupaḍḍhañca , paṃsū dve ammaṇāni ca .
8.
Āhaṃsu rājā paṭibāhi , caturo tepi vaḍḍhakī ;
Atheko paṇḍito byatto , vaḍḍhakī āha bhūpatiṃ .
9.
‘‘ Udukkhale koṭṭayitvā , ahaṃ suppehi vaṭṭitaṃ ;
Piṃsāpayitvā nisade , etaṃ paṃsūnamammaṇaṃ .
10.
Iti vutto anuññāsi , tiṇādinetthano siyuṃ ;
Cetiyamhīti bhūmindo , indatulyaparakkamo .
11.
‘‘ Kaṃ saṇṭhānaṃ cetiyaṃ taṃ , karissasi tuvaṃ iti ;
Pucchitaṃ taṃkhaṇaṃyeva , vissakammo tamāvisi .
12.
Sovaṇṇapātiṃ to yassa , purāpetvāva vaḍḍhakī ;
Pāṇinā vārimādāya , vāripiṭṭhiyamāhanī .
13.
Phalika
M0.169 lolasadisaṃ , mahāphubbuḷamuṭṭhahi ;Āhī ’ disaṃ karissati , tussitvāna ’ ssa bhūpati .
14.
Sahassagghaṃ vatthayugaṃ , tathā ’ laṅkāra pādukā ;
Kahāpanāni dvādasa-sahassāni ca dāpapi .
15.
‘‘ Iṭṭhakā āhārāpessaṃ , apīḷento kathaṃ nare ’’;
Iti rājā vicintesi , rattiṃñatvāna taṃ marū .
16.
Cetiyassa catuddhāre , āharitvāna iṭṭhakā ;
Rattiṃ rattiṃ ṭhapayiṃsu , ekekāhapahonakā .
17.
Taṃ sutvā sumanorājā , cetiye kammamārabhi ;
Amūlamettha kammañca , na kātabbanti ñāpayi .
18.
Ekekasmiṃ duvārasmiṃ , ṭhapāpesi kahāpaṇe ;
Soḷasasatasahassāni , vatthānisu bahūni ca .
19.
Vividhañca alaṅkāraṃ , khajjaṃbhojjaṃ sapānakaṃ ;
Gandhamālāguḷādica , mukhavāsakapañcakaṃ .
20.
‘‘ Yathārucitaṃ gaṇhantu , kammaṃ katvā yathāruciṃ ;
Te tatheva apekkhitvā , adaṃsu rājakammikā .
21.
Thūpakammasahāyattaṃ , eko bhikkhunikāmayaṃ ;
Mattikāpiṇḍamādāya , attanā abhisaṅkhataṃ .
22.
Gantvāna cetiyaṭṭhānaṃ , vaḍḍhetvā rājakammike ;
Adāsi taṃ vaḍḍhakissa , gaṇhantoyeva jāniso .
23.
Tassā kāraṃ viditvāna , tatthāhosi kutūhalaṃ ;
Kamena rājā sutvāna , āgato pucchi vaḍḍhakī .
24.
Deva ekena hatthena , pupphānā ’ dāya bhikkhavo ;
Ekena mattikāpiṇḍaṃ , denti mayhaṃ ahaṃ pana .
25.
Ayaṃ āgantuko bhikkhu , ayaṃ nevāsiko iti ;
Jānāminevā ’ ti vaco , sutvā rājāsamappayi .
26.
Ekobalatthaṃ dassetuṃ , mattikā dāyakaṃ yatiṃ ;
So balatassa dassesi , so taṃ rañño nivedayi .
27.
Jātimakulakumbheso
M0.170 , mahābodhaṅgaṇe tayo ;Ṭhapāpetvā balatthena , rājā dāpesi bhikkhuno .
28.
Ajānitvā pūjayitvā , ṭhitasse ’ tassa bhikkhuno ;
Balattho taṃ nivedesi , tadā taṃ jāni so yati .
29.
Kelivāte janapade , piyaṅgallanivāsiko ;
Thero cetiyakammasmiṃ , sahāyattaṃ nikāmayaṃ .
30.
Tassitthikāvaḍḍhakissa , ñātako idha āgato ;
Tassiṭṭhikā samattena , ñāto katvāna iṭṭhakaṃ .
31.
Kammiyevaḍḍhayitvāna , vaḍḍhakissa adāsitaṃ ;
So taṃ tattha niyojesi , kolāhalamahosi ca .
32.
Rājā sutvāva ’ taṃ āha ,‘‘ ñātuṃ sakkā tamiṭṭhikaṃ ’’;
Jānantopi na sakkāti , rājānaṃ āha vaḍḍhakī .
33.
‘‘ Jānāsi taṃ tvaṃ theraṃti ’’,
Vutto āmā ’’ ti bhāsito ;
Taṃ ñāpanatthaṃ appesi ,
Balatthaṃ tassa tūpati .
34.
Balattho tena taṃ ñatvā , rājānuññāyupāgato ;
Kaṭṭhahālapariveṇe , theraṃ passiya mantiya .
35.
Therassa magamanāhañca , gatiṭhānañca jāniya ;
‘‘ Tumhehi saha gacchāmi , sakaṃ gāmaṃn ’’ ti bhāsiya .
36.
Rañño sabbaṃ nivedesi , rājā tassa adāpayi ;
Vatthayugaṃ sahassagghaṃ , mahagghaṃ rattakambalaṃ .
37.
Sāmaṇake parikkhāre , bahuke sakkharampi ca ;
Sugandha telanāḷiñca , dāpetvā anusāsitaṃ .
38.
Therena saha gantvā so , dissante piyagallake ;
Theraṃ sītāya chāyāya , sodakāya nisīdiya .
39.
Sakkharapāṇakaṃ datvā , pāde telena makkhiya ;
Upāhanāni yojetvā , parikkhāre upānayi .
40.
Kulūpagassa
M0.171 therassa , gahitā me ime mayā ;Vatthayugaṃtu puttassa , sabbe tāni dadāmi vo .
41.
Iti vatvāna datvā te , gahetvā gacchato pana ;
Vanditvā rājavacasā , rañño sandesamāha so .
42.
Mahāthūpe kayiramāne , satiyākammakārakā ;
Anekasaṅkhāhi janā , pasannā sugatiṃ gatā .
43.
Cittappasādamattena , sugate gatiuttamā ;
Labbhatīti viditvāna , thūpapūjaṃ kare budho .
44.
Ettheva bhatiyā kammaṃ , karitvā itthiyo duve ;
Tāvatiṃsamhi nibbattā , mahāthūpamhi niṭṭhite .
45.
Āvajjitvā pubbakammaṃ , diṭṭhakammaphalā ubho ;
Gandhamālā ’ diyitvāna , thūpaṃ pūjetumāgatā .
46.
Gandhamālāhi pūjetvā , cetiyaṃ abhivandisuṃ ;
Tasmiṃ khaṇe bhātivaṅka-vāsī thero mahāsivo .
47.
Rattibhāge mahāthūpaṃ , vandissāmīti āgato ;
Tādisvāna mahāsatta-paṇṇirukkhama passito .
48.
Adassayitvā attānaṃ , passaṃ sampattimabbhutaṃ ;
Ṭhatvā tāsaṃ vandanāya , pariyosāne apucchitaṃ .
49.
‘‘ Bhāsate sakalo dīpo ,
Dehobhāsena vo idha ;
Kinnukammaṃ karitvāna ,
Devalokaṃ ito gatā .
50.
Mahāthūpe kataṃ kammaṃ , tassa āhaṃsu devatā ;
Evaṃ tathāgate heva , pasādo hi mahapphalo .
51.
Pupphadhānattayaṃ thūpe , iṭṭhikāhi citaṃ citaṃ ;
Samaṃ pathaviyā katvā , iddhimanto ’ va sīdayuṃ .
52.
Nava vāre citaṃ sabbaṃ , evaṃ osīdayiṃsu te ;
Atha rājā bhikkhusaṅgha-sannipāta makārayi .
53.
Tatthāsītisahassāni
M0.172 , sannipātamhi bhikkhavo ;Rājā saṅghamupāgamma , pūjetvā abhivandiya .
54.
Iṭṭhakosidanehetuṃ , pucchi saṅgho viyākari ;
‘‘ No sīdanatthaṃ thūpassa , iddhimantehi bhikkhūhi .
55.
Kataṃ etaṃ mahārāja , na idāni karissate ;
Aññathattamakatvā taṃ , mahāthūpaṃ samāpaya .
56.
Taṃ sutvā sumano rājā , thūpakammamakārayi ;
Pupphādhānesu dasasu , iṭṭhikā dasakoṭiyo .
57.
Bhikkhusaṅgho sāmaṇere , uttaraṃ sumanampi ca ;
‘‘ Cebhiya dhātugabbhatthaṃ , pāsāṇe meghavaṇṇake .
58.
Āharathā ’’ ti yojesi , te gantvā uttaraṃ kuruṃ ;
Asīti ratanāyāma , vitthāre ravibhāsure .
59.
Aṭṭhaṅgulāni bahale , gaṇṭhipupphanibhe subhe ;
Chameghavaṇṇapāsāṇe , āhariṃsu khaṇetato .
60.
Pupphadhānassa upari , majjhe ekaṃ nipātiya ;
Catupassamhi caturo , mañjūsaṃ viya yojiya .
61.
Ekaṃ pidhānakatthāya , disābhāge puratthime ;
Adassanaṃ karitvā te , ṭhapayiṃsu mahiddhikā .
62.
Majjhamhi dhātugabbhassa , tassa rājā akārayi ;
Ratanamayaṃ bodhirukkhaṃ , sabbākāramanoramaṃ .
63.
Aṭṭhārasa rataniko , khandho sākhāssa pañca ca ;
Pavālamayamūlo so , indanīle patiṭṭhito .
64.
Susuddharajatakkhandho , maṇipattehi sobhito ;
Hemamayapaṇḍupatta , phalo pavāḷaaṅkuro .
65.
Atha maṅgalikā tassa , khandhe pupphalatāpi ca ;
Catuppadānaṃ pantīdha , haṃsapanti ca sobhanā .
66.
Uddhaṃ cāruvitānante , muttā kiṃ kiṇijālakā ;
Suvaṇṇa ghaṇṭāpantīdha , dāmāni ca tahiṃ tahiṃ .
67.
Vitāna
M0.173 catukoṇamhi , muttādāmakalāpako ;Navasata sahassaggho , eke ko asilambito .
68.
Ravicandatāra rūpāni , nānāpadumakāni ca ;
Ratanehi katāneva , dhitāne appitāna ’ yuṃ .
69.
Aṭṭhuttarasahassāni , vattāni vividhāni ca ;
Mahagghanānāraṅgāni , vitāne lambitāna ’ yuṃ .
70.
Bodhiṃ parikkhipitvāna , nānāratanavedikā ;
Mahāmalaka muttāhi , santhāretu tadantare .
71.
Nānāratana pupphānaṃ , catugandhūdakassa ca ;
Puṇṇā puṇṇaghaṭapanti , bodhimūle katāna ’ yuṃ .
72.
Bodhi pācina paññatte , pallaṅkekoṭiagghake ;
Sovaṇṇa buddhapaṭimaṃ , nisīdāpesi bhāsuraṃ .
73.
Sarīrāvayavātassā , paṭimāya yathārahaṃ ;
Nānāvaṇṇehi ratanehi , katā surucirā ahuṃ .
74.
Mahābrahmā ṭhito tattha , rājatacchatta dhārako ;
Vijayuttarasaṅkhena , sakko ca abhisekado .
75.
Viṇāhattho pañcasikho , kāḷanāgo sanāṭiko ;
Sahassahattho māro ca , sahattīsaha kiṃkaro .
76.
Pācinapallaṅkanibhā , tīsu sesadisāsu ca ;
Koṭikoṭidhanagghā ca , pallaṅkā atthatā ahuṃ .
77.
Bodhiṃ ussisake katvā , nānāratanamaṇḍitaṃ ;
Koṭi dhanagghakaṃyeva , paññattaṃ sayanaṃ ahu .
78.
Sattasattāha ṭhānesu , tattha tattha yathārahaṃ ;
Adhikāre akāresi , brahmayācanameva ca .
79.
Dhammacakkappavattañca , yasapabbajanampi ca ;
Bhaddavaggiya pabbajjaṃ , jaṭilānaṃ damanampi ca .
80.
Bimbisārāgamañcāpi
M0.174 , rājagehappavesanaṃ ;Veḷuvanassagahanaṃ , asītisāvake tathā .
81.
Kapila vatthugamanaṃ , tathā ratana caṅkamaṃ ;
Rāhulānandapabbajjaṃ , gahaṇaṃ jetavanassa ca .
82.
Ambamūle pāṭihīraṃ , tāvatiṃsamhi desanaṃ ;
Devorohaṇapāṭihīraṃ , therapañhasamāgamaṃ .
83.
Mahāsamaya suttantaṃ , rāhulovādamevaca ;
Mahāmaṅgalasuttañca , dhanapālasamāgamaṃ .
84.
Āḷavakaṅgulimāla , apalāladamanampi ca ;
Pārāyanakasamitiṃ , āyuvossajjanaṃ tathā .
85.
Sūkaramaddavaggāhaṃ , siṅgīvaṇṇayugassa ca ;
Pasannodakapānañca , parinibbāna meva ca .
86.
Devamanussa paridevaṃ , therena pādavandanaṃ ;
Dahanaṃ agginibbānaṃ , tattha sakkāra meva ca .
87.
Dhātuvitaṅga doṇena , pasādajanakāni ca ;
Yebhuyyena akāresi , jātakāni sujātimā .
88.
Vessantara jātakantu , vitthārena akārayi ;
Kusināpurato yāva , bodhimanti tatheva ca .
89.
Catuddisaṃ te cattāro , mahārājā ṭhitā ahuṃ ;
Tettiṃsadeva puttā ca , bāttiṃsa ca kumāriyo .
90.
Yakkhasenāpatiaṭṭha , vīsati ca tato pari ;
Añjalīpaggahādevā , pupphapuṇṇaghaṭā tato .
91.
Naccakā devatāceva , tūriyavādaka devatā ;
Ādāsagāhakā devā , pupphasākhā dharā tathā .
92.
Padumādigāhakā devā , aññe devā ca nekadhā ;
Ratanagghiya panti ca , dhammacakkāna meva ca .
93.
Khaggadharādevapanti , devāpātidharā tathā ;
Tesaṃ sīse pañcahatthā , gandhatelassa pūritā .
94.
Dukūlavaṭṭikā
M0.175 panti , sadāpañjalitā ahu ;Phalikagghiye catukkaṇṇe , ekeko ca mahāmaṇi .
95.
Suvaṇṇamaṇi muttānaṃ , rāsiyo vajirassa ca ;
Catukkaṇṇesu cattāro , kathā ’ hesuṃ pabhassarā .
96.
Medavaṇṇakapāsāṇa , bhittiyaṃyeva ujjalā ;
Vijjātā appitā āsuṃ , dhātugabbhevibhūsitā .
97.
Rūpakānettasabbāni , dhātugabbhe manorame ;
Ghanakoṭṭi mahemassa , kārāpesi mahīpati .
98.
Kammādhiṭṭhāyako ettha , sabbaṃ saṃvidahi imaṃ ;
Indagutto mahāthero , chaḷabhiñño mahāmatī .
99.
Sabbaṃ rājiddhiyā etaṃ , devatānañca iddhiyā ;
Iddhiyā ariyānañca , asambādhaṃ patiṭṭhitaṃ .
100.
Niṭṭhantaṃ sugatañca pūjiyatamaṃ lokuttamaṃ nittamaṃ ;
Dhātu tassa vicuṇṇitaṃ janahitaṃ āsiṃsatā pūjiya ;
Puññaṃ taṃ samamicca ’ cecca matimā saddhāguṇalaṅkato ;
Tiṭṭhantaṃ sugataṃ viya ’ ssa munino dhātu ca sambūjaye .
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
Dhātugabbharacano nāma
Tiṃsatimo paricchedo .