Sattatiṃsatima pariccheda
Pañcarājako
1.
Jeṭṭhatissaccaye tassa , mahāseno kaniṭṭhako ;
Sattavīsativassāni , rājā rajjamakārayi .
2.
Tassa rajjābhisekaṃ taṃ ,
Kāretuṃ paratīrato ;
So saṅghamittatthero tu ,
Kālaṃ ñatvā idhāgato .
3.
Tassābhisekaṃ kāretvā , aññaṃ kiccañcanekadhā ;
Mahāvihāra viddhaṃsaṃ , kātukāmo asaññato .
4.
Avinayavādino ete , mahāvihāravāsino ;
Vinayavādī mayaṃ rāja , iti gāhiya bhūpabhiṃ .
5.
Mahāvihāravāsissa
M0.228 , āhāraṃ deti bhikkhuno ;Yo so sataṃ daṇḍiyo ’ ti , raññā daṇḍaṃ ṭhapāpayi .
6.
Upaddutā tehi bhikkhū , mahāvihāravāsino ;
Mahāvihāraṃ chaḍḍetvā , malayaṃ rohaṇaṃ aguṃ .
7.
Tena mahāvihāro ’ yaṃ , navavassāni chaḍḍito ;
Mahāvihāravāsīhi , bhikkhūhi āsi suññako .
8.
‘‘ Hoti assāmikaṃ vatthu , putuvisāmino ’’ iti ;
Rājānaṃ saññāpetvā so , thero dummati dummatiṃ .
9.
Mahāvihāraṃ nāsetuṃ , laddhānumati rājato ;
Tathā kātuṃ manusse so , yojesi duṭṭhamānaso .
10.
Saṅghamittassa therassa , sevako rājavallabho ;
Soṇāmacco dāraṇo ca , bhikkhavo ca alajjino .
11.
Bhinditvā lohapāsādaṃ , sattabhūmaka muttamaṃ ;
Ghare nānappakāre ca , ito ’ bhayagiriṃ nayuṃ .
12.
Mahāvihārā nītehi , pāsādehi bahūhi ca ;
Abhayagirivihāroyaṃ , bahupāsādako ahu .
13.
Saṅghamittaṃ pāpamittaṃ , theraṃ soṇañca sevakaṃ ;
Āgamma subahuṃ pāpaṃ , akāsi so mahīpati .
14.
Mahāsilāpaṭimaṃ so , pācinatissapabbatā ;
Ānetvā ’ bhayagirimhi , patiṭṭhāpesi bhūpati .
15.
Paṭimāgharaṃ bodhigharaṃ , dhātusālaṃ manoramaṃ ;
Catusālañca kāresī , saṅkharī kukkuṭavhayaṃ .
16.
Saṅghamittena therena , tena dāruṇakammunā ;
Vihāro so ’ bhayagiri , dassaneyyo ahu tadā .
17.
Meghavaṇṇābhayo nāma , rañño sabbattha sākhako ;
Sakhā amacco kujjhitvā , mahāvihāranāsane .
18.
Coro hutvāna malayaṃ , gantvā laddhamahabbalo ;
Khandhāvāraṃ nivesesi , duratissakavāpiyaṃ .
19.
Tatrā ’ gataṃ
M0.229 taṃ sutvā , sahāyaṃ so mahīpati ;Yuddhāha paccuggantvāna , khandhāvāraṃ nivesayi .
20.
Sādhuṃ pānañca maṃsañca , labhitvā malayāgataṃ ;
‘‘ Na sevissaṃ sahāyena , vinā raññā ’’ ti cintiya .
21.
Ādāya taṃ sayaṃyeva , rattiṃ nikkhamma ekako ;
Rañño santikamāgamma , tamatthaṃ paṭivedayi .
22.
Tenā ’ bhataṃ tena saha , vissattho paribhuñjiya ;
‘‘ Kasmā coro ahu me tvaṃ ,‘‘ iti rājā apucchitaṃ .
23.
‘‘ Tayā mahāvihārassa , nāsitattā ’’ ti abruvi ;
‘‘ Vihāraṃ vāsayissāmi , khemametaṃ mamaccayaṃ .
24.
Iccheva mabravī rājā , rājānaṃ so khamāpayi ;
Tena saññāpito rājā , nagaraṃyeva āgami .
25.
Rājānaṃ saññapetvā so , meghavaṇṇābhayo pana ;
Raññā saha na āgañchi , dabbasambhārakāraṇā .
26.
Valabhā bhariyā rañño , ekaṃ lekhakadhītikā ;
Mahāvihāranāsamhi , dukkhitaṃ taṃ vināsakaṃ .
27.
Theraṃ mārāpayi kuddhā , saṃgahetvāna vaḍḍhakiṃ ;
Thūpārāmaṃ vināsetuṃ , āgataṃ duṭṭhamānasaṃ .
28.
Mārāpetvā saṅghamitta-ttheraṃ dāruṇakārakaṃ ;
Soṇāmaccadāraṇañca , ghātayiṃsu asaññakā .
29.
Ānetvā dabbasambhāraṃ , meghavaṇṇābhayo tu so ;
Mahāvihārenekāni , pariveṇāni kārayi .
30.
Abhayenabhayo tasmiṃ , vūpasante tu bhikkhavo ;
Mahāvihāraṃ vāsesuṃ , āgantvāna tato tato .
31.
Rājā mahābodhighare , pacchimāya disāya tu ;
Kāretvā loharūpāni , ṭhapāpesi duve tu so .
32.
Dakkhiṇārāmavāsimhi , kuhake jimhamānase ;
Pasīditvā pāpamitte , tissatthere asaññate .
33.
Mahāvihārasīmante
M0.230 , uyyāne jotināmake ;Jetavanavihāraṃ so , vārayantopi kārayi .
34.
Tato sīmaṃ samugghātuṃ , bhikkhusaṅghamayāciso ;
Adātukāmā taṃ bhikkhū , vihāramhā apakkamuṃ .
35.
Idha sīmāsamugghātaṃ , parehi kariyamānakaṃ ;
Kopetuṃ bhikkhavo keci , nilīyiṃsu tahiṃ tahiṃ .
36.
Mahāvihāro navamāse , evaṃ bhikkhūhi vajjito ;
‘‘ Samugghātaṃ karimhā ’’ ti-pare bhikkhū amaññisuṃ .
37.
Tato sīmāsamugghāte , byāpāre pariniṭṭhite ;
Mahāvihāraṃ vāsesuṃ , idhāgantvāna bhikkhavo .
38.
Tassa vihāragāhissa , tissattherassa codanā ;
Antimavatthunā āsi , bhūtatthaṃ saṅghamajjhagā .
39.
Vinicchiya mahāmacco , tathā dhammikasammato ;
Uppabbājesi dhammena , taṃ anicchāya rājino .
40.
Soyeva rājā kāresi , vihāraṃ maṇihīrakaṃ ;
Tayo vihāre kāresi , devālayaṃ vināsiya .
41.
Gokaṇṇaṃ erakāpillaṃ , kalandabrāhmaṇagāmake ;
Migagāmavihārañca , gaṅgasenakapabbataṃ .
42.
Pacchimāya disāyātha , dhātusenañca pabbataṃ ;
Rājā mahāvihārañca , kokavātamhi kārayi .
43.
Rūpārammavihārañca , cūḷaviṭṭañca kārayi ;
Uttarābhayasavhe ca , duve bhikkhūnupassaye .
44.
Kālaveḷakayakkhassa , ṭhāne thūpañca kārayi ;
Dīpamhi jiṇṇakāvāse , bahū ca paṭisaṅkhari .
45.
Saṅghattherasahassassa , sahassagghamadāsi so ;
Theradānañca sabbesaṃ , anuvassañca cīvaraṃ .
46.
Annapānādidānassa , paricchedo na vijjati ;
Subhikkhatthāya kāresi , so ’ va soḷasa vāpiyo .
47.
Maṇihīramahāvāpiṃ
M0.231 , jalluraṃ khāṇunāmakaṃ ;Mahāmaṇiṃ kokavātaṃ , morakaparakavāpikaṃ .
48.
Kubbāhakaṃ vāhakañca , rattamālakaṇḍakampi ca ;
Tissavaḍḍhamānakañca , veḷaṅgaviṭṭhikampi ca .
49.
Mahāgallacīravāpiṃ , mahādāragallakampi ca ;
Kāḷapāsāṇavāpiñca , imā soḷasa vāpiyo .
50.
Gaṅgāya pabbavavhaṃso , mahāmātiñca kārayi ;
Evaṃ puññamapuññañca , subahuṃ so upācinīti .
51.
Asādhusaṅgamenevaṃ , yāvajīvaṃ subhāsubhaṃ ;
Katvā gato yathākammaṃ , so mahāsenabhūpati .
52.
Tasmā asādhusaṃsaggaṃ , ārakā parivajjiya ;
Ahiṃ vā ’ si visaṃ khippaṃ , kareyya ’ tthahitaṃ budho .
53.
Ahu rājā sirimegha-vaṇṇo tassa suto tato ;
Vandhātā viya lokassa , sabbasampattidāyako .
54.
Mahāsenena pāpānaṃ , vasagena vināsite ;
Mahāvihāre sabbepi , sannipātiya bhikkhavo .
55.
Upasaṅkamma vanditvā , nisinno pucchi sādaro ;
‘‘ Pitarā saṅghamittassa , sahāyena vināsitaṃ .
56.
Kiṃ kimevā ’’ ti āhaṃsu , bhikkhavo taṃ narissaraṃ ;
‘‘ Sīmāyugghāṭanaṃ kātuṃ , vāyamitvāpi te pitā .
57.
Nāsakkhi antosīmāyaṃ , bhikkhūnaṃ vijjamānato ;
Bhūmigabbhanilīnāhi , sattāsuṃ ettha bhikkhavo .
58.
Amacco soṇāmacco ca , saṅghamitto ca pāpiyo ;
Rājānaṃ saññāpetvāna , apuññaṃ tena kārayuṃ .
59.
Bhinditvā lohapāsādaṃ , sattabhūmakamuttamaṃ ;
Ghare nānappakāre ca , ito ’ bhayagiriṃ nayuṃ .
60.
Māsake catubuddhehi , nivutthe cetiyaṅgaṇe ;
Vapāpesuñca duppaññā , passa bālasamāgamaṃ ’’.
61.
Taṃ
M0.232 sutvā pitukammaṃ so , nibbinno bālasaṅgame ;Pitarā nāsitaṃ tattha , sabbaṃ pākatikaṃ akā .
62.
Lohapāsādamagado ’ va , kāsi pāsādamuttamaṃ ;
Rañño mahāpanādassa , dassento viya bhūtale .
63.
Pariveṇāni sabbāni , nāsitāni nivesayi ;
Bhoge ārāmikānañca , yathāṭhāne ṭhapesi so .
64.
Pitarā paccayānañca , pacchinnattā vibuddhinā ;
Chiddāvāsaṃ ghanāvāsaṃ , vihāraṃ ’ kāsi buddhimā .
65.
Kārite pitarā joti vanece ’ so vihārake ;
Kammaṃ vippakataṃ sabbaṃ , niṭṭhāpesi narissaro .
66.
Therassā ’ tha mahindassa , samaṇindassa sununo ;
Sutvāna manujindo so , pavattiṃ sabbamādito .
67.
Pasīditvā guṇe tassa , rājā dippapasādake ;
‘‘ Issaro vata dīpassa , thero ’’ iti vicintiya .
68.
Paṭibimbaṃ suvaṇṇassa , katvā tammāṇa nissitaṃ ;
Pubbakattikamāsassa , pabbapakkhe tu sattame .
69.
Dine netvā cetiyamba-thale therambasaññite ;
Tatraṭṭhame nivāsetvā , tato tu navame pana .
70.
Mahāsenaṃ gahetvā so , devasenā samūpamaṃ ;
Orodhe nagare ceva , geharakkhaṇake vinā .
71.
Laṃkādīpe ca sakale , sabbe ādāya bhikkhavo ;
Vissajjetvā manusse ca , nagare cārakaṭṭhite .
72.
Paṭṭhapetvā mahādānaṃ , ayañcākhilapāṇinaṃ ;
Pūjaṃ sabbopahārehi , karonto ca anūpamaṃ .
73.
Paccuggamanametassa , dīpasatthussa satthuno ;
Varaputtassa so katvā , devarājā ’ va satthuno .
74.
Cetiyambathalā yāva , nagaraṃ sādhusajjayi ;
Maggaṃ vesālito yāva , sāvatthinagaraṃ yathā .
75.
Vissajjetvā
M0.233 tahiṃ bhogaṃ , sabbaṃ therassa so pitā ;Rājā moggaliputtassa , therassā ’ gamane viya .
76.
Datvā tattha mahādānaṃ , kapaṇaddhivanibbake ;
Bhikkhavopi ca tosetvā , paccayehi catūhi ’ pi .
77.
Therassā ’ gamane evaṃ , passatūti mahājane ;
Gahetvā taṃmahantena , sakkārena mahāyaso .
78.
Tamhā oruyha so mahā , sayaṃ hutvā purecaro ;
Bhikkhavo cāpi katvāna , parivāre samantato .
79.
Therassa bimbaṃ sovaṇṇaṃ , khirasāgaramajjhago ;
Sañjhā ghanaparikkhitto , hemameru ’ va sobhatha .
80.
Vesālinagaraṃ suttaṃ , desetuṃ lokanāyako ;
Agamā evamevāti , dassesi ca mahājanaṃ .
81.
Evaṃ karonto sakkāra-sammānaṃ so narāsabho ;
Nagarassa ’ ssa pācina-dvārapasse sayaṃkataṃ .
82.
Upasaṅkamma sāyaṇhe , vihāraṃ sotthiyā karaṃ ;
Tīhaṃ tatthāpi vāsesi , bimbaṃ taṃ jinasununo .
83.
Nagaraṃ sādhusajjetvā , tato dvādasame dine ;
Satthussā ’ dippavesamhi , puraṃ rājagahaṃ yathā .
84.
Paṭimaṃ nīharitvā taṃ , vihāraṃ sotthiyā karaṃ ;
Nagare sāgarākāre , vattamāne mahāmahe .
85.
Mahāvihāraṃ netvāna , temāsaṃ bodhiyaṅgaṇe ;
Nivāsetvā pavesetvā , teneva vidhinā puraṃ .
86.
Rājagehasamīpamhi , pubbadakkhiṇakoṇake ;
Paṭibimbassa kāresi , tassa sādhunivesanaṃ .
87.
Kāretvā iddhiyādīnaṃ , paṭimāyo visārado ;
Therena saha tatthe ’ va , nivesesi mahāpati .
88.
Ārakkhaṃ paṭṭhapetvā , pūjāya ca paribbayaṃ ;
Anusaṃvaccharaṃ kātuṃ , evameva niyojayi .
89.
Tassāṇamanurakkhantā
M0.234 , rājā tabbaṃsikā idha ;Yāva ’ jjaparirakkhanti , taṃ vidhiṃ na vināsiya .
90.
Pavāraṇādine netvā , vihāraṃ nagarā tato ;
Kātuṃ terasiyaṃ pūjaṃ , anuvassaṃ niyojayi .
91.
Vihāre abhaye tissa-vasabhe bodhipādape ;
Silāvediñca kāresi , pākārañca manoharaṃ .
92.
Navame tassa vassamhi , dāṭhādhātuṃ mahesino ;
Brāhmaṇīkāci ādiya , kāliṅgamhā idhānayi .
93.
Dāṭhādhātussa vaṃsamhi , vuttena vidhasanaṃ ;
Gahetvā bahumānena , katvā sammā na muttamaṃ .
94.
Pakkhiptvā karaṇḍamhi , visuddhaphalikumbhavhe ;
Devānaṃpiyatissena , rājavatthumhi kārite .
95.
Dhammacakkavhaye gehe , vaḍḍhayittha mahīpati ;
Tato paṭṭhāya taṃ gehaṃ , dāṭhādhātugharaṃ ahu .
96.
Rājā satasahassānaṃ , navakaṃ puṇnamānaso ;
Vissajjetvā tato ’ kāsi , dāṭhādhātu mahāmahaṃ .
97.
Anusaṃvaccharaṃ netvā , vihāramabhayuttaraṃ ;
Tassa pūjāvidhiṃ kātu , meva rūpaṃ niyojayi .
98.
Aṭṭhārasa vihāre ca , kārāpesi mahīpati ;
Anukampāya pāṇīnaṃ , vāpiyo ca thirodikā .
99.
Bodhi pūjādi puññāni , appameyyāni kāriya ;
Aṭṭhavīsatime vasse , gabho so tassa yā gati .
100.
Kumāro jeṭṭhatiso ’ tha , bhātā tassa kaniṭṭhako ;
Chattaṃ laṅghesi saṃkāyaṃ , dantasippamhi kovido .
101.
Katvā kammāni catrāni , dukkarāni mahīpati ;
Sippāyatana metaṃ so , tikkhāpesi bahūjane .
102.
Aṇatto pitunā ’ kāsi , iddhihi viya nimmitaṃ ;
Bodhisatta sarūpañca , rūpaṃ sādhu manoharaṃ .
103.
Apasayañca
M0.235 pallaṅkaṃ , chattaṃ ratanamaṇḍapaṃ ;Citradantamayaṃ kiñci , tassa kammaṃ tahiṃ tahiṃ .
104.
Katvā so navavassāni , laṃkādīpānusāsanaṃ ;
Anekāni ca puññāni , yathākammamupāgami .
105.
Buddhadāso tato tassa , putto āsi mahīpati ;
Guṇānaṃ ākaro sabba-ratanānaṃ ’ va sāgaro .
106.
Sukhaṃ sabbapayogehi , karonto dīpavāsinaṃ ;
Rakkhamālakamandaṃ ’ va , puraṃ vassavaṇo dhanī .
107.
Paññā puññaguṇūpeto , visuddhkaruṇālayo ;
Tathā dasahi rājūnaṃ , dhammehi samugāgato .
108.
Catasso agati hitvā , kārayanto vinicchayaṃ ;
Janaṃ saṅgahavatthūhi , saṅgahesi catūhipi .
109.
Cariyaṃ bodhisattānaṃ , dassento sakkhipāṇinaṃ ;
Pitā ’ va putte so satte , anukampittha bhūpati .
110.
Daḷidde dhanadānenā-kāsi puṇṇamanorathe ;
Sukhite sabbabhogānaṃ , jīvitassa ca guttiyā .
111.
Sādhavo saṅgahenā ’ tha , niggahena asādhavo ;
Gilāne vejjakammena , saṅgahesi mahāpati .
112.
Atheka divasaṃ rājā , hatthikkhandhavaraṃ gato ;
Tissavāpiṃ nahānattaṃ , gacchamāno mahāpathe .
113.
Addase ’ kaṃ mahānāgaṃ , kucchiroga samappitaṃ ;
Puttabhāga vihārassa , passe vammikamatthake .
114.
Uttāna mudare rogaṃ , dassetuṃ gaṇḍasaññitaṃ ;
Nipannaṃso ’ tha cintesi , tato rogīti nicchayaṃ .
115.
Atho ’ ruyha mahānāgaṃ , mahānāga samīpago ;
Evamāha mahānāgo , mahānāgamanāgavā .
116.
‘‘ Kāraṇaṃ te mahānāga , ñātamāgamane mayā ;
Kumhe khalu mahātejā , khippaṃ kuppitasīlino .
117.
Tasmā phusitvā taṃ kammaṃ , kātuṃ sakkā na te mayā ;
Aphusitvāpi no sakkā , kinnukātabbametthī ’ ti .
118.
Evaṃ
M0.236 putte phaṇindo so , kevalaṃ phaṇamattano ;Bilassa ’ nto pavesetvā , nippajjittha samāhito .
119.
Athe ’ na mupasaṅkamma , ucchaṅgagatamattano
Satthaṃ gahetvā phāletvā , udaraṃ tassa bhogino .
120.
Nīharitvā tato dosaṃ , katvā bhesajja muttamaṃ ;
Sappaṃ taṃ taṅkhaṇeneva , akāsi sukhitaṃ tadā .
121.
Attāna mevaṃ thomesi ,‘‘ mahākāruññataṃ mama ;
Tiracchānāpi jāniṃsu , sādhu rajjanti me kataṃ .
122.
Disvā sukhitamattānaṃ , pannagoso mahīpatiṃ ;
Pūjetuṃ tassa pādāsi , mahagghaṃ maṇimattano .
123.
Silāmayāya sambuddha-paṭimāya akārayi ;
Miṇiṃ taṃ nayanaṃ rājā , vihāre abhayuttare .
124.
Ekopi bhikkhu bhikkhanto , gāmamhi thusavitthike ;
Sukkhaṃ bhikkhaṃ labhitvāna , khīrabhikkhāya sañcaraṃ .
125.
Khīraṃ sappāṇakaṃ laddhā , paribhuñjittha kucchiyaṃ ;
Pāṇakā balavo hutvā , udaraṃ tassa khādisuṃ .
126.
Tato so upasaṅkamma , taṃ nivedesi rājino ;
Rāha ‘‘ jāto sulo ’ yaṃ , kadā hāresi kīdisaṃ .
127.
So āha ’’ thusavitthimhi , gāme khīrena bhojane ;
Bhutte ’ ti rājā aññāsi , khīraṃ sappāṇakaṃ ’’ iti .
128.
Tadeva asso ekopi , sirāvedha tikicchiyo ;
Rājā tassa sirāvedhaṃ , katvā ādāya lohitaṃ .
129.
Pāyetvā samaṇaṃ āha , muhuttaṃ vītināmaya ;
‘‘ Assalohitamaṇan ’’ ti , taṃ sutvā samaṇovami .
130.
Pāṇakā lohiteneva , nikkhamiṃbhu sukhī ahu ;
Bhikkhuṃ rājā nivedesi , kucchimevaṃ panattano .
131.
‘‘ Ekasatthapahārena
M0.237 , pāṇakā samaṇo hayo ;Katā arogā sammame , vejjakamma maho ’’ iti .
132.
Pivanto toyameko hi ,
Deḍḍubhaṇḍaṃ majāniya ;
Ajjhoharitadā āsi ,
Tato jāto ’ ti deḍḍubho .
133.
Anto tu ditthatuṇḍena , tena dukkhena pīḷito ;
Rājānaṃ magamā rājā , nidānaṃ tassa pucchiya .
133.
Anto tu ditthatuṇḍena , tena dukkhena pīḷito ;
Rājānaṃ magamā rājā , nidānaṃ tassa pucchiya .
134.
Aentā sappo ’ ti viññāya , sattāhamupavāsiya ;
Sunhātasu vilittañca , sayane sādhu santhate .
135.
Sayāpesi tato so ’ ti , niddāya mukhamattano ;
Vivaritvā tadā sutto , tato tassa mukhantike .
136.
Maṃsapesiṃ ṭhapāpesi , sarajjuṃ tassa niggato ;
Gandhena taṃ ḍaṃsitvāna , anto visitumārabhi .
137.
Rajjuyā ’ tha gahetvāna , samākaḍḍhika pāṇiyaṃ ;
Udake pātayitvāna , idaṃ vacanamabravi .
138.
‘‘ Vejjo ahosi sammāsa-mbuddhassa kira jīvako ;
Kammaṃ vijjati lokassa , kataṃ kiṃtena dukkaraṃ .
139.
Īdisaṃ kasirāso ’ pi , kammaṃ natthe ’ ttha saṃsayo ;
Sabbādarena kubbanto , aho puñño dayo mama .
140.
Tathā helloligāmamhi , caṇḍāli muḷhagabbhiniṃ ;
Jātaṃ sattasu vāresu , sagabbhaṃ sukhitaṃ akā .
141.
Vātabodhena eko ’ pi , bhikkhu uṭṭhāpito ahu ;
Gopānasī gatetamhi , dukkhāmocesi buddhimā .
142.
Pivantassāpi maṇḍūka , jībayuttaṃ jalaṃ lahuṃ ;
Nāsikā bilato gantvā , bījamāruyha matthakaṃ .
143.
Bhijjitvā āsi maṇḍūko , so vuddho tattha gacchati ;
Meghassā ’ gamane tena , so ’ nibbajjati māṇavo .
144.
Phāletvā
M0.238 matthakaṃ rājā , maṇḍūkamapanīya so ;Kapālāni ghaṭetvāna-kāsi pākatikaṃ khaṇe .
145.
Hitatthaṃ dīpāvāsinaṃ , gāme gāme mahīpati ;
Kāretvā vejjasālāyo , vajje tattha niyojayi .
146.
Sabbesaṃ vajjasatthānaṃ , katvā sāratthasaṅgahaṃ ;
Ṭhapesi vejje dīpassa , tikicchatthamanāgate ;
Yojesi vejja mekekaṃ , rājā gāma dvipañcake .
147.
Adā visaddha khettānaṃ , vejjānamupajīvanaṃ ;
Vejjehatthīnamassānaṃ , balassa ca niyojayi .
148.
Piṭṭhasappinamanvānaṃ , sālāyo ca tahiṃ tahiṃ ;
Kāresi saha bhogena , sālāyo ca mahāpathe .
149.
Niccamassosi saddhammaṃ , sakkatvā dhammabhāṇake ;
Dhammabhāṇakavaṭṭañca , paṭṭhapesi tahiṃ tahiṃ .
150.
Sāṭakantarato katvā , sattha vaṭṭiṃ mahādayo ;
Diṭṭhe diṭṭhe pamocesi , dukkhamhā dukkhite jane .
151.
Atheka divasaṃ rājā , rājābharaṇa maṇḍito ;
Saddhiṃ gacchati senāya , devehi viya vāsavo .
152.
Taṃ disvā sirisobhagga-maggaṃ pattaṃ mahī patiṃ ;
Rājiddhihi virājantaṃ , baddhavero bhavantare .
153.
Kuṭṭhi eko pakuppitvā , haṭṭhenāhaniyā ’ vatiṃ ;
Pothento tañca pothento , bhūmiṃ kattarayaṭṭhiyā .
154.
Akkosesi anekehi , akkosavacanehi ca ;
Vippakāraṃmimaṃ disvā , dūrato ’ va mahīpati .
155.
‘‘ Nāhaṃ sarāmi sattassa , kassā ’ pi katamappiyaṃ ;
Pubbaverī ayaṃ jātu , nibbāpessāmitaṃ ’’ iti .
156.
Aṇāpesi samīpaṭṭhaṃ , purisaṃ ‘‘ gaccha kuṭṭhino ;
Amukassā ’ bhijānāhi , cittācāran ’’ ti so tato .
157.
Sahāyo
M0.239 viya kuṭṭhissa , samīpamhi nisīdiya ;‘‘ Ruṭṭho kimatthaṃ bho tvan ’’ ti , pucchi sabbamavoca so .
158.
‘‘ Dāso me buddhadāso ’ yaṃ , rājāhu puññakammunā ;
Avamaññāya maṃ mayhaṃ , parato to yāti hatthinā .
159.
Jānāpessāmi attānaṃ , katipāhena soyadi ;
Hatthaṃ me eti kāretvā , sabbaṃ dāsāna niggahaṃ .
160.
No ce hatthaṃ mamā ’ yāti , māretvā galalohitaṃ ;
Pivissāmi na sandeho , na cireneva passasi ’’.
161.
So gantvā narapālassa , pavattiṃ taṃ nivedayi ;
‘‘ Pubbaveri mamāyanti , nicchinitvā mahāmati .
162.
Vino detumupāyena , puttaṃveranti verino ;
‘‘ Sādhu saṅgaṇutaṃ tvan ’’ ti , purisaṃ taṃ niyejayi .
163.
So kuṭṭhimupasaṅkamma , sahāyo piya āhataṃ ;
‘‘ Rājānaṃ taṃ vināsetuṃ , cetetvā kālamettakaṃ .
164.
Alabhanto sahāyaṃ me , nāsakkhi tassa ghātane ;
Laddhātumhe nayissāmi , matthakaṃ me manorathaṃ .
165.
Etha gehe vasitvā me , hotha me anuvattakā ;
Ahameva ’ ssa nāsemi , katipāhena jīvitaṃ .
166.
Iti vatvāna taṃ kuṭṭhaṃ , netvā so gharamattano ;
Sunhāta suvilittañca , nivatthasukhumambaraṃ .
167.
Subhuttamadhurāhāraṃ , yobbanitthikathādaraṃ ;
Sayāpesi manuññamhi , sayane sādhu santhate .
168.
Ete neva niyāmena , katipāhaṃ nīvāsiya ;
Ñatvā taṃ jātavissāsaṃ , sukhitaṃ piṇitindriyaṃ .
169.
‘‘ Rañño dinnan ’’ ti vatvāna , khajjabhojjādikaṃ adā ;
Dvattikkhattuṃ nisedhetvā , tena ’ jjhiṭṭho namaggahi .
170.
Bhūpālena kamenā ’ si , vissattho ’ tiva bhūmipo ;
Matoti sutvā tassā-si hadayaṃ phalitaṃ dvidhā .
171.
Evaṃ
M0.240 roge tikicchesi , rājā sārīramānase ;Ṭhapesi vejje dīpassa , tikacchattha manāgate .
172.
Pañcavīsatihatthena , pāsāde nopasobhitaṃ ;
Mahāvihāremoravha-pariveṇamakārayi .
173.
Samaṇaṃ goḷapānuñca , adā gāmadvayaṃ tahiṃ ;
Dhammaghāsaka bhikkhūnaṃ , bhoge kappiyakārake .
174.
Vihāre pariveṇe ca , sampanna catupaccaye ;
Vāpiyo dānasālāyo , paṭimāyoca kārayi .
175.
Tasseva rañño rajjamhi , mahādhammakathīyati ;
Suttāni parivattesi , sīhaḷāyaniruttiyā .
176.
Abhīti puttā tassā ’ suṃ , sūrāviraṅgarūpino ;
Asītiyā sāvakānaṃ , nāmakāyipadassanā .
177.
Sāriputtādināmehi , puttehi parivārito ;
Buddhadāso sasambuddha-rājāviya virocatha .
178.
Evaṃ katvā hitaṃdīpa-vīsīnaṃ tidivaṃ gato ;
Vasse ekūnatiṃsamhi , buddhadāso narādhipo .
179.
Tato jeṭṭhasuto tassa , upatisso ’ si bhūpati ;
Sabbarājaguṇopeso , niccasīlo mahādayo .
180.
Dasāpuññakriyāhitvā , dasapuññakriyā ’ dīyi ;
Rājadhammeca pūresi , rājapāramitā dasa .
181.
Gaṇhi saṅgahavatthūhi , cathūhi ca catuddisaṃ ;
Mahāpāḷimhi dāpesi , rājārājānubhojanaṃ .
182.
Uttaramhi disābhāge , cetiyamhā tu maṅgalā ;
Thūpañca paṭimāgehaṃ , paṭimañcā ’ pi kārayi .
184.
Karonto tañca so rājā , mākhijjantu janā iti ;
Kārāpesi kumārehi , dāpetvā guḷakaṇḍulaṃ .
185.
Rājuppalavhayaṃ
M0.241 gijjha-kūṭaṃ pokkharapāsayaṃ ;Vālāhassañca ambuṭṭhiṃ , goṇḍigomamhi vāpikaṃ .
186.
Vihāraṃ khaṇḍarājiñca , vāpiyo ca thirodikā ;
Appamāṇāni puññāni , kārāpesi tahiṃ tahiṃ .
187.
Vassāmānepi so vasse , sayane sannisinnako ;
Kevalaṃ pariṇāmesi , rattiṃ ‘‘ khedo janassī ’’ ti .
188.
Ñatvā amacco taṃ netvā , uyyānaṃ jādayīgharaṃ ;
Evaṃ paṭicca attānaṃ , dukkhaṃ nākāsi pāṇinaṃ .
189.
Kāle tassā ’ sī dukkhitta-rogadukkhehi pīḷito ;
Dīpo dīpo pamopāpa-tamaso so sumānaso .
190.
Bhikkhū pucchittha ’’ kiṃbhante , dubbhikkhādibhayaddite ;
Loke lokahitaṃ natthi , kataṃ kiñci mahesīnā .
191.
Gahghārohaṇasuttassa , uppattiṃtassa niddisuṃ ;
Sutvā taṃ sabbasovaṇṇaṃ , bimbaṃ sambuddhadhātuno .
192.
Katvā satthusilāpattaṃ , sodakaṃ pāṇisampuṭe ;
Ṭhapetvā tassa te rūpa-māropetvā mahārathaṃ .
193.
Sayaṃ sīlaṃ samādāya , samādetvā mahājanaṃ ;
Mahādānaṃ pavattetvā , abhayaṃ tambapāṇinaṃ .
194.
Alaṅkatvā ca nagaraṃ , devalokamanoharaṃ ;
Dīpavāsīhi sabbehi , bhikkhūhi parivārito .
195.
Otarittha mahāvīthiṃ , bhikkhū tattha samāgatā ;
Bhaṇantā ratanaṃ suttaṃ , siñcamānā jalaṃ tathā .
196.
Rājagehantike vīti-magge pākārasantike ;
Vicariṃsu tiyāmante , kurumānā padakkhiṇaṃ .
197.
Bhijjamāne ’ ruṇe vassi , mahāmegho mahītale ;
Rogāturāca sabbepi , sukhitākaṃsu ussavaṃ .
198.
‘‘ Yadā dubbhikkharogādi-bhayaṃ dīpamhi hessati ;
Evameva karontū ’’ ti , niyojesi narādhipo .
199.
Āruḷho
M0.242 cetiyaṃ kunta-kipillādimavekkhiya ;Pucchitvā morapiñcena ,‘‘ saṇikaṃ yantuvanaṃti ca .
200.
Saṅkhaṃ sodakamādāya , caratā ’ sanadhovane ;
Dakkhiṇaparitoṇamhi , kāretvā rājagehato .
201.
Uposathagharaṃ buddha-paṭimāgeha meva ca ;
Pākārena parikkhittaṃ , uyyānañca manoramaṃ .
202.
Cātuddasiṃpañcadasiṃ , yā ca pakkhassa aṭṭhamī ;
Pāṭihāriyapakkhañca , aṭṭhaṅgasamupāgataṃ .
203.
Uposathaṃsamādāya , sāpadānaṃ tahaṃ vasī ;
Yāvajīvañca so bhuñji , mahāpāḷimhi bhojanaṃ .
204.
Carantocakalandāna muyyāne bhattamattano ;
Katvā nivāpaṃ dāpesi , tadajjāpi ca vattati .
205.
Coraṃ vajjamupanītaṃ , disvā saṃviggamānaso ;
Chavaṃ susānaṃ ānetvā , khipitvā lohakumbhiyaṃ .
206.
Datvā dhamaṃ palāpetvā , coraṃ rattiyamuggate ;
Sūriye kujjhito coraṃ-viyajhāpayi taṃ chavaṃ .
207.
Akā dīpamhi sabbesaṃ , cetiyānaṃ mahāmahaṃ ;
Thūpārāme ca thūpassa , hemacumbaṭakañcukaṃ .
208.
Dvācattālīsavassāni , katvā vañcuṃkhaṇampiso ;
Katvā puññamupāgañchi , devarājasahabyataṃ .
209.
Rañño tassa kaniṭṭhena , mahānāmena vallabhā ;
Devī satthaṃ nipātetvā , tamaṭhānamhi mārayi .
210.
Pabbajitkā kaniṭṭho so , jīvamānamhi bhātari ;
Hate rājini bhītāya , āvattitvā ’ si bhūpati .
211.
Mahesiṃattano ’ kāsi , mahesiṃ bhātughātiniṃ ;
Gilānasālā kāresi , mahāpāḷiñca vaḍḍhayi .
212.
Lohadvāra
M0.243 ralaggāma-koṭipassavanavhaye ;Tayo vihāre katvā ’ dā , bhikkhūnamabhayuttare .
213.
Vihāraṃ kārayitvāna , dhumarakkhamhi pabbate ;
Mahesiyā nayenā ’ dā , bhikkhūnaṃ theravādīnaṃ .
214.
Navakammañca jiṇṇesu , vihāresu sakārayi ;
Dānasīlarato vatthu-pūjako ca ahu sadā .
215.
Bodhimaṇḍasamīpamhi , jāto brohmaṇamāṇavo ;
Vijjāsippakalāvedī , tīsu vedesu pārago .
216.
Sammāviññātasamayo , sabbavādavisārado ;
Vādatthi jambudīpamhi , āhiṇḍanto pavādiko .
217.
Vihāramekaṃ āgamma , rattiṃ pātañjalaṃ mataṃ ;
Parivattesi sampuṇṇa-padaṃ suparimaṇḍalaṃ .
218.
Tattheko revatonāma , mahāthero vijāniya ;
‘‘ Mahāpañño ayaṃ sattho , dametuṃ vaṭṭatī ’’ ti so .
219.
‘‘ Ko nu gadrabharāvena , viravanto ’’ ti abravi ;
‘‘ Gadrabhānaṃ rave atthaṃ , kiṃ jānāsī ’’ ti āhataṃ .
220.
‘‘ Ahaṃ jāne ’’ ti vuttoso , otāresi sakaṃ mataṃ ;
Vuttaṃ vuttaṃ viyākāsi , virodhampi ca dassayi .
221.
‘‘ Tenahi tvaṃ sakavāda-motārehī ’’ ti codito ;
Pāḷimāhā ’ bhidhammassa , atthamassa na so ’ migā .
222.
Āha kasse ’ samanto ’ ti , buddhamanto ’ ti sobravi ;
‘‘ Dehi me tan ’’ ti vuttehi ,‘‘ gaṇhu pabbajjataṃ ’’ iti .
223.
Mantatthī pabbajitvāso , uggaṇhi piṭakattayaṃ ;
‘‘ Ekāyano ayaṃ maggo ’’, iti pacchā tamaggahi .
224.
Buddhassa viya gambhīra-ghosattātaṃ viyākaruṃ ;
‘‘ Buddhaghoso ’’ ti ghosohi , buddho viya mahītale .
225.
Tattha ñāṇodayaṃ nāma , katvā makaraṇaṃ tadā ;
Dhammasaṅgaṇīyā ’ kāsi , kacchaṃ so aṭṭhasāliniṃ .
226.
Patittaṭṭhakathañceva
M0.244 , kārāmārabhibuddhimā ;Taṃ disvā revato thero , idaṃ vacanamabruvi .
227.
Pāḷimattaidhānitaṃ , natthi aṭṭhakathā idha ;
Tathācariyavādā ca , bhinnarūpā na vijjare .
228.
Sīhaḷāṭṭhakathā suddhā , mahindena matīmatā ;
Saṃgītittayamāruḷaṃ , sammāsambuddhadesitaṃ .
229.
Sāriputtādigītañca , kathāmaggaṃ samekkhiya ;
Ekā sīhaḷabhāsāya , sīhaḷesu pavattati .
230.
Taṃ tattha gantvā sutvā taṃ , māgadhānaṃ niruttiyā ;
Parivattesi sā hoti , sabbalokahitā vahā .
231.
Evaṃ vutto pasanno so , nikkhamitvā tatoimaṃ ;
Dīpamāgā imasseva , raññokāle mahāmati .
232.
Mahāvihāraṃ sampatto , vihāraṃ sabbasādhūnaṃ ;
Mahāpadhānagharaṃ gantvā , saṅghapālassa santikā .
233.
Sīhaḷaṭṭhakathā suddhā , theravādañca sabbaso ;
‘‘ Dhammasāmissa esova , adhippāyo ’’ ti nicchiya .
234.
Tattha saṅghaṃ samānetvā ,‘‘ kātumaṭṭhakathāmama ;
Potthake detha sabbe ’’ ti , āha vīmaṃsituṃ sataṃ .
235.
Saṅgho gāthādvayaṃ tassā-dāsi ‘‘ sāmattiyaṃ tava ;
Ettha dassehi taṃ disvā , sabbe demā ’’ ti potthake .
236.
Piṭakattayamettheva , saddhimaṭṭhakathāya so ;
Visuddhimagga nāmākā , saṅgahetvā samāsato .
237.
Tato saṅghaṃ samuhetvā , sambuddhamatakovidaṃ ;
Mahābodhisamīpamhi , so taṃ vācetumārabhi .
238.
Devatā tassa nepuññaṃ , pakāsetuṃ mahājane ;
Chādesuṃ potthakaṃso ’ yi , dvattikkhattumpi taṃ akā .
239.
Vācetuṃ tatiye vāre , potthake samudāhaṭe ;
Potthakadvayamaññampi , saṇṭhāpesuṃ tahiṃ marū .
240.
Vācayiṃsu
M0.245 tadābhikkhū , potthakattaya mekato ;Ganthato atthato cāpi , pubbāparavasena vā .
241.
Theravādehi pāḷihi , padehi byañjanehi ca ;
Aññatthattamahūneva , potthatthakesupi tīsupi .
242.
Atha ugghosayi saṅgho , tuṭṭhahaṭṭho tisesato ;
‘‘ Nissaṃsayā ’ yaṃ metteyyo ’’, iti vatvā punappunaṃ .
243.
Saddhimaṭṭhakathāyā ’ dā , potthake piṭakattaye ;
Ganthakāre vasanto so , vihāre durasaṅkare .
244.
Parivattesi sabbāpi , sīhaḷaṭṭhakathā tadā ;
Sabbesaṃ mūlabhāsāya , māgadhāya niruttiyā .
245.
‘‘ Sattānaṃ sabbabhāsānaṃ , sā ahosi hitāvahā ;
Theriyā cariyāsabbe , pāḷiṃviya tamaggayhaṃ .
246.
Atha kattabbakiccesu , gahetu pariniṭṭhitiṃ ;
Vandituṃ so mahābodhiṃ , jambudīpamupāgami .
247.
Sutvā dvāvīsavassāni , mahānāmo mahāmahiṃ ;
Katvā puññāni citrāni , yathā kammamugāgami .
248.
Sabbe ’ pe te dharaṇīpatayo maccumaccetumante ,
No sakkhiṃ sūpacitasukhabalāsādhu sampannabhogo ;
Evaṃ sabbe nidhanavasagā honti sattā ’ ti niccaṃ ,
Rāgaṃ sammā vinayatudhane jīvite cāpi dhīmā .
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
Pañcarājako nāma
Sattatiṃsatimo paricchedo .