Chattiṃsatima pariccheda
Tayodasa rājako
1.
Mahallanāgaccayena
M0.217 , putto bhātikatissako ;Catuvīsativassāni , laṃkārajjamakārayi .
2.
Mahāvihāre pākāraṃ , kārāpesi samantato ;
Gavaratissavihāraṃ , so kārayitvā mahīpati .
3.
Mahāgāmaṇikaṃ vāpiṃ , vihārassa ’ ssa ’ dāsi ca ;
Vihārañca akāresi , bhātiyatissa nāmakaṃ .
4.
Kāresuposathāgāraṃ , thūpārāme manorame ;
Randhakaṇḍakavāpiñca , kārāpesi mahīpati .
5.
Sattesu muducittoso , saṅghamhi tibbagāravo ;
Ubhatosaṅghe mahīpālo , mahādānaṃ pavattayi .
6.
Bhātikatissaccayena , tassa kaniṭṭhatissako ;
Aṭṭhavīsasamārajjaṃ , laṃkādīpe akārayi .
7.
Bhūtārāma
M0.218 mahānāga , therasmiṃ so pasīdiya ;Kāresi ratanapāsādaṃ , abhayagirimhi sādhukaṃ .
8.
Abhayagirimhi pākāraṃ , mahāpariveṇameva ca ;
Kāresi maṇisomavhe , mahāpariveṇameva ca .
9.
Tattheva cetiyagharaṃ , ambatthale tatheva ca ;
Kāresi paṭisaṅkhāraṃ , nāgadīpe ghare pana .
10.
Mahāvihārasīmaṃso , madditvā tattha kārayi ;
Kukkuṭagiri pariveṇa , pantiṃ sakkacca bhūpati .
11.
Mahāvihāre kāresi , dvādasa manujādhipo ;
Mahācaturassapāsāde , dassaneyyemanorame .
12.
Dakkhiṇavihāra thūpamhi , kañcukañca akārayi ;
Bhattasālaṃ mahāmegha , vanāsimañca maddiya .
13.
Mahāvihārapākāraṃ , passato apanīyaso ;
Maggaṃ dakkhiṇavihāra , gāmiñcāpi akārayi .
14.
Bhūtārāma vihārañca , rāmagoṇakameva ca ;
Tatheva nandatissassa , ārāmañca akārayi .
15.
Pācinato anuḷātissa , pabbataṃ gaṅgarājiyaṃ ;
Niyelatissārāmañca , piḷa piṭṭhi vihārakaṃ .
16.
Rājamahāvihārañca , kāresi manujādhipo ;
Soyeva tīsu ṭhānesu , kāresu ’ posathālayaṃ .
17.
Kalyāṇīka vihāre ca , maṇḍalagirike tathā ;
Dubbalavāpitissavhe , vihāresu imesu hi .
18.
Kaniṭṭhatissaccayena , tassa putto akārayi ;
Rajjaṃ dveyeva vassāni , cūḷanāgoti vissuto .
19.
Cūḷanāgakaniṭṭhotu , rājāghātiya bhātikaṃ ;
Ekavassaṃ kuḍḍanāgo , rajjaṃ laṃkāya kārayi .
20.
Mahāpeḷañca vaḍḍhesi , ekanāḷikachātake ;
Bhikkhusatānaṃ pañcannaṃ , abbhocchinnaṃ mahīpati .
21.
Kuḍḍanāgassa
M0.219 rañño tu , devīyā bhātuko tadā ;Senāpati sirināgo , coro hutvāna rājino .
22.
Balavāhana sampanno , āgamma nagarantikaṃ ;
Rājabalena yujjhanto , kuḍḍanāgaṃ mahīpatiṃ .
23.
Palāpetvā laddhajayo , anurādha pure vare ;
Laṃkārajjamakāresi , vassānekūnavīsati .
24.
Mahāthūpavare chattaṃ , kārāpetvāna bhūpati ;
Suvaṇṇakammaṃ kāresi , dassaneyyaṃ manoramaṃ .
25.
Kāresi lohapāsādaṃ , saṃkhittaṃ pañcabhūmakaṃ ;
Mahābodhi catudvāre , sopānaṃ punakārayi .
26.
Kāretvā chattapāsādaṃ , mahe pūjamakārayi ;
Kulambaṇañca dīpasmiṃ , vissajjesi dayāparo .
27.
Sirināgaccaye tassa , putto tisso akārayi ;
Rajjaṃ dvāvīsavassāni , dhammavohāra kovido .
28.
Ṭhapesi so hi vohāraṃ , hiṃsā muttaṃ yatoidha ;
Vohāraka tissarājā , iti nāmaṃ tato ahu .
29.
Kambugāmakavāsissa , devattherassa santike ;
Dhammaṃ sutvā paṭikammaṃ , pañcāvāse akārayi .
30.
Mahātissassa therassa , anurā rāmavāsino ;
Pasanno mucelapaṭṭane , dāna vaṭṭamakārayi .
31.
Tissarāja maṇḍapañca , mahāvihāradvayepi so ;
Mahābodhighare pāci , loharūpaddhayampi ca .
32.
Sattapaṇṇikapāsādaṃ , kāretvā sukhavāsakaṃ ;
Māse māse sahassaṃ so , mahāvihārassa dāpayi .
33.
Abhayagirivihāre , dakkhiṇamūlasavhaye ;
Maricavaṭṭi vihāramhi , kulālitissasavhaye .
34.
Mahiyaṅgaṇa vihāramhi , mahāgāmakasavhaye ;
Mahānāgatissavhamhi , tathā kalyāṇīkavhaye .
35.
Iti
M0.220 aṭṭhasu thūpesu , chattakammamakārayi ;Mūkanāgasenāpati , vihāre dakkhiṇe tathā .
36.
Marica vaṭṭi vihāramhi , puttabhāgavhaye tathā ;
Issarasamaṇavhamhi , tissavhe nāgadīpake .
37.
Iti chasu vihāresu , pākārañca akārayi ;
Kāresu ’ posathāgāraṃ , anurārāmasavhaye .
38.
Ariyavaṃsakathāṭhāne , laṃkādīpekhilepi ca ;
Dāna vaṭṭaṃ ṭhapāpesi , saddhamme gāravena so .
39.
Tiṇī satasahassāni , datvāna manujādhipo ;
Iṇato sayike bhikkhū , mocesi sāsanappiyo .
40.
Mahā vesākha pūjaṃ so , kāretvā dīpavāsinaṃ ;
Sabbe saṃyeva bhikkhūnaṃ , ticīvaramadāpayi .
41.
Vetullavādaṃ madditvā , kāretvā pāpaniggahaṃ ;
Kapilena amaccena , sāsanaṃ jotayīca so .
42.
Vissuto ’ bhayanāgo ’ ti , kaniṭṭho tassarājino ;
Deviyā tassa saṃsaṭṭho , ñāto bhīto sabhātarā .
43.
Palāyitvā hallatitthaṃ , gantvāna sahasevako ;
Kuddho viya mātulassa , hatthapādañca chedayi .
44.
Rājino raṭṭhatedatthaṃ , ṭhapetvāna idheva taṃ ;
Sunakhopamaṃ dassayitvā , gahetvā ’ ti siniddhake .
45.
Tattheva nāvaṃ āruyha , paratīramagāsayaṃ ;
Subhavo mātulo tu , upagamma mahīpati .
46.
Suhado viya hutvāna , tasmiṃ raṭṭhamabhindiso ;
Abhayo taṃ jānanatthaṃ , dūtaṃ idha visajjayi .
47.
Taṃ disvā pūgarukkhaṃ so , samantā kuntanāḷiyā ;
Paribbhamanto madditvā , katvā dubbalamūlakaṃ .
48.
Bāhunāyeva pātetvā , tajjetvā taṃ palāpayi ;
Dūto gantvā abhayassa , taṃ pavattiṃ pavedayi .
49.
Ñatvā ’ bhayo
M0.221 taṃ damiḷe , ādāya basuke tato ;Nagarantikamāgañchi , bhātarā saha yujjhituṃ .
50.
Taṃ ñatvāna palāyitvā , assamāruyhadeviyā ;
Malayaṃ āgamā rājā , taṃkaniṭṭho ’ nu bandhiya .
51.
Rājānaṃ malaye hantvā , devīmādāya āgato ;
Kāresi nagare rajjaṃ , aṭṭhavassāni bhūpati .
52.
Pāsāṇavediṃ kāresi , mahābodhisamantato ;
Lohapāsādaṅgaṇamhi , rājā maṇḍapameva ca .
53.
Dvihi satasahassehi , nekavatthāni bhāgiya ;
Dīpamhi bhikkhusaṅghassa , vatthadānamadāsi so .
54.
Abhayassa ’ ccaye bhātu , tassassa tassa atrajo ;
Dvevassāni sirināgo , laṃkārajja makārayi .
55.
Paṭisaṅkhariya pākāraṃ , mahābodhisamantato ;
Mahābodhigharasseva , soyeva vālikātale .
56.
Mūcelarukkhaparato , haṃsavaṭṭaṃ manoramaṃ ;
Mahantaṃ maṇḍapañceva , kārāpesi mahīpati .
57.
Vijayakumārako nāma , sirināgassa atrajo ;
Pituno accaye rajjaṃ , ekavassamakārayi .
58.
Lambakaṇṇā tayo āsuṃ , sahātā mahiyaṅgaṇe ;
Saṅghatisso saṅghabodhi , tatiyo goṭṭhakābhayo .
59.
Te tissavāpimariyāda-gato andho vicakkhaṇo ;
Rājupaṭṭhānamāyante , padasaddena abravi .
60.
‘‘ Pathavīsāmino ete , tayo vahatibhū ’ iti ;
Taṃ sutvā abhayo pacchā , yanto pucchi punāhaso .
61.
Tassa vaṃso ṭhassatīti ,
Puna pucchitameva so ;
‘‘ Pacchimassā ’’ ti so āha ,
Taṃ sutvā dvīhisoagā .
62.
Te
M0.222 puraṃ pavisitvāna , tayo rañño ’ ti vallabho ;Rājakiccāni sādhentā , vasantā rājasantike .
63.
Hantvā vijayarājānaṃ , rājagehamhi ekato ;
Senāpatiṃsaṅghatissaṃ , duverajje ’ bhisecayuṃ .
64.
Evaṃ so abhisittova , anurādhapuruttame ;
Rajjaṃ cattāri vassāni , saṅghatisso akārayi .
65.
Mahāthūpamhi chattañca , hemakammañca kārayi ;
Visuṃ satasahassagghe , caturo ca mahāmaṇi .
66.
Majjhe catunnaṃ sūriyānaṃ , ṭhapāpesi mahīpati ;
Thūpassa muddhani tathā-nagghavajiracumbaṭaṃ .
67.
So chattamahapūjāya , saṅghassa manujādhipo ;
Cattālīsasahassassa , cha cīvaramadāpayi .
68.
Taṃ mahādevatherena , dāmagallaka vāsino ;
Desitaṃ khandhake suttaṃ , yāgānisaṃsa dīpanaṃ .
69.
Sutvā pasanno saṅghassa , yāgudānamadāpayi ;
Nagarassa catudvāre , sakkaccañceva sādhu ca .
70.
So antarantare rājā , jambupakkāni khādituṃ ;
Sahorodho sahāmacco , agāpācina dīpakaṃ .
71.
Upaddutaṃ ’ ssa gamane , manussā pāci vāsino ;
Visaṃ phalesu yo jesuṃ , rājabhojjāya jambuyā .
72.
Khāditvā jambupakkāni , tāni tattheva so mato ;
Senāpati saṅghadhabādhīṃ-bhayo rajje ’ bhisecayi .
73.
Rājāsiri saṅgha bodhi , vissuto pañcasīlavā ;
Anurādhapure rajjaṃ , duve vassāni kārayi .
74.
Mahāvihāre kāresi , salākaggaṃ manoramaṃ ;
Tadādīpe manusseso , ñatvā dubbuṭṭhupaddute .
75.
Karuṇāya kampitamano , mahāthūpaṅgaṇe sayaṃ ;
Nipajji bhūmiyaṃ rājā , katvāna iti nicchayaṃ .
76.
‘‘ Pavassitvāna
M0.223 devena , jalenupalāvite mayi ;Naheva vuṭṭhahissāmi , maramānopahaṃ idha ’’.
77.
Evaṃ nipanne bhūminde , devo pāvassi tāvade ;
Laṃkādīpamhi sakale , piṇayanto mahāmahiṃ .
78.
Tathāpi nuṭṭhahatiso , apilāpanato jale ;
Āvariṃsu tato ’ maccā , jalaniggamanāḷiyo .
79.
Tato jalamhi pilavaṃ , rājā vuṭṭhāsi dhammiko ;
Karuṇāyanudi evaṃ , dīpe dubbuṭṭhikābhayaṃ .
80.
Corātahiṃ tahiṃ jātā , iti sutvāna bhūpati ;
Core āṇāpayitvāna , rahassena palāpīya .
81.
Āṇāpetvā rahassena , matānaṃ so kalevaraṃ ;
Aggīhi uttāsetvāna , hanitaṃ corupaddavaṃ .
82.
Eko yakkho idhāgamma , rattakkho iti vissuto ;
Karoti rattāna ’ kkhīti , manussānaṃ tahiṃ tahiṃ .
83.
Aññamaññamapekkhitvā , bhāyitvā rattanettataṃ ;
Narāmaranti te yakkho , sobhakkhesi asaṅkito .
84.
Rājā upaddavaṃ tesaṃ , sutvā santattamānaso ;
Eko ’ pavāsa gabbhamhi , hutvā aṭṭhaṅguposathi .
85.
‘‘ Apassitvāna taṃ yakkhaṃ , na cuṭṭhāmī ’’ ti so sayi ;
Tassa so dhammatejena , agā yakkho tadantikaṃ .
86.
Tena ‘‘ kosī ’’ ti puṭṭho ca , so ‘‘ ahan ’’ ti pavedayi ;
‘‘ Kasmā pajaṃ me bhakkhesi , mā khāda ’’ iti sobravi .
87.
‘‘ Ekasmiṃ me janapade , nare dehī ’’ ti sobravi ;
‘‘ Na sakkā iti vutte so , kamenekaṃti abravi .
88.
‘‘ Aññaṃ na sakkā dātuṃ me , maṃ khāda ’’ iti sobravi ;
‘‘ Na sakkā ’’ iti taṃ yāci , gāme gāme baliñca so .
89.
Sādhūti vatvā bhūmindo , dipampi sakalepi ca ;
Gāmavare nivesetvā , baliṃtassa adāpayi .
90.
Mahāsattena
M0.224 teneva , sabbabhūtānukampinā ;Mahārogabhayaṃ jātaṃ , dīpadīpena nāsitaṃ .
91.
So bhaṇḍāgāriko rañño ,
Amacco goṭṭhatābhayo ;
Cero hutvā uttarato ,
Nagaraṃ samupāgami .
92.
Parissāvanamādāya , rājā dakkhiṇadvārato ;
Parahiṃsamarocento , ekakova palāyi so .
93.
Puṭabhattaṃ gahetvāna , gacchanto purito pathi ;
Bhattabhogāyarājānaṃ , nibandhittha punappunaṃ .
94.
Jalaṃ parissāvayitvā , bhuñjitvāna dayāluko ;
Tassevaṃ ’ nuggahaṃ kātuṃ , idaṃ vacanamabruvi .
95.
‘‘ Saṅghabodhi ahaṃ rājā , gahetvā mamabho sīraṃ ;
Goṭṭhābhayassa dassehi , bahuṃ dassati te dhanaṃ .
96.
Na icchito tathākātuṃ , tassatthāya mahīpati ;
Nisinnoyeva amari , so sīsaṃ tassa ādiya .
97.
Goṭṭhābhayassa dassesi , sotu vimhitamānaso ;
Datvā tassa dhanaṃ rañño , sakkāraṃ sādhukārayi .
98.
Evaṃ goṭṭhābhayo eso , meghavaṇṇābhayo ’ ti ca ;
Vissuto terasa samā , laṃkārajjamakārayi .
99.
Mahāvatthuṃ kārayitvā , vatthudvāramhi maṇḍapaṃ ;
Kārayitvā maṇḍayitvā , so bhikkhu tattha saṅghato .
100.
Aṭṭhuttarasahassāni , nisīdetvā dine dine ;
Yāgukhajjaka bhojjehi , sādūhi vividhehi ca .
101.
Sacīvarehi kappetvā , mahādānaṃ pavattayi ;
Ekavīsadinā nevaṃ , nibaddhañcassa kārayi .
102.
Mahāvihāre kāresi , silāmaṇḍapa muttamaṃ ;
Lohapāsādathambhe ca , parivattiya ṭhāpayi .
103.
Mahābodhi
M0.225 silāvediṃ , uttaradvāratoraṇaṃ ;Patiṭṭhāpesi thambhe ca , cakukaṇṇe sacakkake .
104.
Tisso sīlāpaṭimāyo , tīsu dvāresu kārayi ;
Ṭhapāpesi ca pallaṅkaṃ , dakkhiṇamhi silāmayaṃ .
105.
Padhānabhūmiṃ kāresi , mahāvihārapacchato ;
Dīpamhi jiṇṇakāvāsaṃ , sabbañca paṭisaṅkhari .
106.
Thūpārāme thūpagharaṃ , therambatthalake tathā ;
Ārāme maṇisomavhe , paṭisaṅkhārayi ca so .
107.
Thūpārāme maṇisomā-rāme maricavaṭṭake ;
Dakkhiṇavha vihāre ca , uposathagharāni ca .
108.
Meghavaṇṇābhayavhañca , navavihāramakārayi ;
Vihāramahapūjāyaṃ , piṇḍetvā dīpavāsīnaṃ .
109.
Tiṃsabhikkhusahassānaṃ , chacīvaramadāsi ca ;
Mahāvesākhapūjañca , tadā evaṃ akārayi .
110.
Anuvassañca saṅghassa , chacīvaramadāmayi ;
Pāpakānaṃ niggahena , sodhento sāsanaṃ tu so .
111.
Vetullavādino bhikkhū , abhayagirinivāsino ;
Gāhayitvāsaṭṭhimatte , jinasāsanakaṇṭake .
112.
Katvāna niggahaṃ tesaṃ , paratire khipāpayi ;
Tattha khittassa therassa , nissito bhikkhucoḷiko .
113.
Saṅghamitto ’ tināmena , bhūtivijjādikovido ;
Mahāvihāre bhikkhunaṃ , kujjhitvāna idhagamā .
114.
Thūpārāme sannipātaṃ , pavisitvā asaññato ;
Saṅghapālassa pariveṇa , vāsittherassa tattha so .
115.
Goṭṭhāsayassa therassa , mātulassa ’ ssa rājino ;
Rañño nāmenā ‘‘ lapanto , vacanaṃ paṭibāhiya .
116.
Rañño kulūpago āsi , rājā tasmiṃ pasīdiya ;
Jeṭṭhaputtaṃ jeṭṭhatissaṃ , mahāsenaṃ kaniṭṭhakaṃ .
117.
Appesi
M0.226 tassa bhikkhussa , so saṅgaṇhi dutiyakaṃ ;Upanandhi tasmiṃ bhikkhusmiṃ , jeṭṭhatisso kumārako .
118.
Pituno accaye jeṭṭha , sisso rājāahosiso ;
Pitu sārīra sakkāre , niggantuṃ nicchamānake .
119.
Duṭṭhāmacce niggahetuṃ , sayaṃ nikkhamma bhūpati ;
Kaniṭṭhaṃ purato katvā , pitukāyaṃ anantaraṃ .
120.
Tato amacce katvāna , sayaṃ hutvāna pacchato ;
Kaniṭṭhe pitukāye ca , nikkhante tadanantaraṃ .
121.
Dvāraṃ saṃvarayitvāna , duṭṭhamacce nighātiya ;
Sūle appesi pituno , citakāyasamantato .
122.
Tena ’ ssa kammunā nāmaṃ , kakkhalopapadaṃahu ;
Saṅghamittotu so bhikkhu , bhīto tasmiṃ narādhipā .
123.
Tassābhisekasamakālaṃ , mahāsenena mantiya ;
Tassābhisekaṃ pekkhanto , paratīraṃ gato ito .
124.
Pitarā so vippakataṃ , lohapāsāda muttamaṃ ;
Koṭidhanaṃ agghanakaṃ , kāresi sattabhūmakaṃ .
125.
Saṭṭhisatasahassagghaṃ , pūjayitvā maṇiṃtahiṃ ;
Kāresi jeṭṭhatissotaṃ , maṇipāsādanāmakaṃ .
126.
Maṇi duve mahagghe ca , mahāthūpe apūjayi ;
Mahābodhighare tīṇi , toraṇāni ca kārayi .
127.
Kārayitvā vihāraṃ so , pācinatissa pabbataṃ ;
Pañcavāsesu saṅghassa , adāsi puthuvī pati .
128.
Devānaṃpiyatissena , so patiṭṭhāpitaṃ purā ;
Thūpārāme urusilā , paṭimaṃ cārudassanaṃ .
129.
Netvāna thūpārāmavhaṃ , jeṭṭhatisso mahīpahi ;
Patiṭṭhāpesi ārāme , pācinatissa pabbate .
130.
Kāḷamattikavāpiṃso , adācetiya pabbate ;
Vihāra pāsāda mahaṃ , mahāvesākhameva ca .
131.
Katvā
M0.227 tiṃsa sahassassa , saṅghassa ’ dā chacīvaraṃ ;Āḷambagāmavāpiṃso , jeṭṭhatisso akārayi .
132.
Evaṃ so vividhaṃ puññaṃ , pāsādakaraṇādikaṃ ;
Kārento dasavassāni , rājā rajjamakārayi .
133.
Iti bahuvidha puñña hetu bhūtā ,
Narapatitā bahupāpahetu cāti ;
Madhuramiva visenamissamannaṃ ,
Sujanamano bhajate na taṃ kadāpi .
Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse
Tayodasarājakonāma
Chattiṃsatimo paricchedo .