Aṭṭhatiṃsatima pariccheda
Dasarājako
1.
Mahānāma
M0.246 suto āsi , damiḷī kucchisambhavo ;Sotthiseno , tathāsaṅgho-dhītā cā ’ si mahesiyā .
2.
Sotthiseno tadā rajjaṃ , patvā saṅghayanāsito ;
Tasmiṃyeva dine bheriṃ , carāpetvā tadā tu sā .
3.
Attano sāmikassadā , chattaggāhakajantuno ;
Chattaggāhakavāpiṃ so , katvā saṃvacchare mato .
4.
Atha macco mahāpañño , sahāyo tassa taṃ mataṃ ;
Antovatthumhi jhāpetvā , vīhicoraṃ mahābalaṃ .
5.
Rajjayoggoti cintetvā , katvā taṃ bhūpatiṃ raho ;
Antoyeva nivāsetvā , rājā rogāturo iti .
6.
Yasaṃ rajjaṃ vicāresi , chaṇe patte mahājanā ;
Rājā ce atthi amhehi , saddhiṃ metūti ghosayuṃ .
7.
Taṃ sutvā narapālo so , sabbalaṅkāramaṇḍito ;
Samānaṃte mahānāge , nesayoggā mamā ’ tiso .
8.
Dāṭṭhādhātugharaṭhāne , suvā nāgaṃ samādisi ;
Rañño āṇāti vutte so , agā āruyha taṃ puraṃ .
9.
Katvā padakkhiṇaṃ gantvā , pācinadvārato bahi ;
Paṭhame cetiyaṭhāne , dhātunāgaṃ samappayi .
10.
Mahācetittaye hatthi-pākāre ’ kāsi toraṇaṃ ;
Mittaseno bahuṃ puññaṃ , katvā vassena so cuto .
11.
Mittasenaṃ raṇe hantvā , damiḷo paṇḍunāmako ;
Āgato paratīramhā , laṅkārajjamakārayi .
12.
Janā kulīnā sabbepi , rohaṇaṃ samupāgatā ;
Oragaṅgāya isseraṃ , damiḷā eva kappayuṃ .
13.
Ye
M0.247 subhassa balaṭṭhassa , bhītāmoriyavaṃsajā ;Balāyitvā narāvāsaṃ , kappayiṃsu tahiṃ tahiṃ .
14.
Tesamaññatamo nandi-vāpi gāme kuṭimbako ;
Dhātusenavhayo āsi , dāṭhānāmo ca taṃ suto .
15.
Gāme ambilayāgumhi , vasaṃ putte duve labhi ;
Dhātusenaṃ silātissa-bodhiṃca sampajātike .
16.
Mātuso dariyo tesaṃ , saddho pabbajja vattati ;
Dīghasandakatāvāse , dhātusenāpi māṇavo .
17.
Santike tassa pabbajja-rukkhamūlamhi ekadā ;
Sajjhāyati pavissittha , megho nāgotupassiya .
18.
Parikkhipitvā bhogehi , chādayitvā phaṇena ca ;
Potthakañca kumārañca , rakkhitaṃ passi mātulo .
19.
Sīse ākiri saṅkāraṃ , tassa ruṭṭho paroyati ;
Tasmiṃ cittaṃ na dūsesi , tampi disvāna mātulo .
20.
Uttamo vata ’ yaṃ satto , rājā hessati nicchayaṃ ;
Rakkhitabbo ’ ti ādāya , taṃ vihāramupāgato .
21.
Goṇisādi vihāre ’ yaṃ , kattabbo nītimā iti ;
Sikkhāpesi kumāraṃ taṃ , paṇḍuko taṃ vijāniya .
22.
Gaṇhathetantipesesi , sevake tassārattiyaṃ ;
Disvāna supinaṃ thero , nīharittha kumārakaṃ .
23.
Tasmiṃ nikkhantamattamhi , sevakaṃ parivāriya ;
Pariveṇe na passiṃsu , tato nikkhamma te ubho .
24.
Dakkhiṇasmiṃ disābhāge , goṇa nāmaṃ mahānadiṃ ;
Patvā sampuṇṇamaṭṭhaṃsu , gantukāmāpi vegasā .
25.
Yathā nadiyaṃ vāreti , amhe taṃ tvampi vāraya ;
Vāpiṃgahetvā etthe ’ ti , vatvā thero tadā nadiṃ .
26.
Otaritthakumārena , saddhiṃ disvāna te ubho ;
Nāgarājā tadā eko , piṭṭhiṃ pādāsi tena so .
27.
Uttaritvā kumāraṃ taṃ , netvā paccantamāvasaṃ ;
Laddhā khīrodanaṃ sutvā , sesaṃ pattena tassa ’ dā .
28.
Cittakārena
M0.248 theramhi , bhattaṃ pakkhippa bhūmiyaṃ ;Bhuñji theropi taṃ jāni , bhuñja te yaṃ mahiṃ iti .
29.
Paṇḍurājāpi katvāna , rajjaṃ vassamhi pañcame ;
Cuto putto pipārindo , tatiyo tassa bhātuko .
30.
Kaṇiṭṭho khuddapārindo , kubbaṃ rajjaṃ mahāmahiṃ ;
Dhātusenānuge sabbe , viheṭhesi mahājane .
31.
Saṅgahetvā jane sādhu-seno yujjittha rājinā ;
So soḷasahi vassehi , puññapāpakaromato .
32.
Niritaro tato āsi , rājāmāsadvayena taṃ ;
Dhātuseno vināsesi , tena katvā mahāhavaṃ .
33.
Hate tasmiṃ mahīpāle , dāṭhiyo damiḷo tato ;
Rājā vassattha ye hutvā , dhātusenahatotato .
34.
Piṭṭhiyo damiḷo satta-māsena nidhanaṃ gato ;
Dhātusenena yujjhitvā , vaṃso pacchijji dāmiḷo .
35.
Athā ’ si rājālaṅkāyaṃ , dhātuseno irādhipo ;
Bhātarā saha dīpamhi , damiḷe dīpaghātake .
36.
Upāyehi anekeyi , ekavīsappamāṇake ;
Khandhavāre nivesetvā , katvā yuddhamasesato .
37.
Sodhetvā mediniṃ sādhu , katvā ca sukhitaṃjanaṃ ;
Sāsanañca yathāṭhāne , ṭhapesi paranāsitaṃ .
38.
Damiḷe ye ’ nuvattiṃsu , kulīnā kulagāmavā ;
Te maṃ vā sāsanaṃ vā no , rakkhiṃsū ’ ti pakuppiya .
39.
Tesaṃ gāme gahetvāna , gāme svākāsirakkhake ;
Rohaṇā ’ gamma te sabbe , kulīnā tamupaṭṭhahuṃ .
40.
Tesaṃ sakkārasammānaṃ , yathāyogamakāsi so ;
Amacce attano dukkha-sahāyecā ’ bhi tosayi .
41.
Bandhāpetvā mahāgaṅgaṃ , kedāre ’ kā thirodake ;
Mahāpāḷamhi bhikkhūnaṃ , sālibhattañca dāpayi .
42.
Paṅgurogā turaṭṭānaṃ , sālāyokāsi buddhimā ;
Kāḷavāpiṃca gaṇhitvā , bandhi goṇaṃ mahānadiṃ .
43.
Mahāvihāraṃ
M0.249 katvāna , pantiyuttamanākulaṃ ;Tathā bodhigharañceva , dassaneyya makārayi .
44.
Bhikkhavo paritosetvā , paccayehi catūhipi ;
Dhammāsoko ’ va sokāsi , saṅgahaṃ piṭakattaye .
45.
Aṭṭhārasavihāre ca , theriyāna makārayi ;
Sampannabhoge dīpamhi , aṭṭhārasa ca vāpiyo .
46.
Kāḷavāpī vihāro ca , koṭipassāvanāmako ;
Dakkhiṇa girināmo ca , vihāro vaḍḍhamānako .
47.
Paṇṇavallakabhūto ca , bhallātakasanāmako ;
Pāsāṇasinne desamhi , dhātuseno ca pabbato .
48.
Maṃ gano thūpaviṭṭhi ca , dhātusenopi uttare ;
Pācina kambaviṭṭhi ca , tathā antarame giri .
49.
Antāḷi dhātuseno ca , kassapiṭṭhika pubbako ;
Rohaṇedāyagāmo ca , sālavāṇo vibhīsano .
50.
Vihāro bhallivāṇo ca , aṭṭhārasanaruttamo ;
Pādūlakaṃ hambalaṭṭhi , mahādatthādivāpi yo .
51.
Khuddake ca vihāreso , aṭṭhārasanaruttamo ;
Vāpīyo ca tathākatvā , tesameva tu dāpayi .
52.
Pañcavīsati hatthañca , mayūrapariveṇakaṃ ;
Haritvā ’ kāsipāsāda-mekavīsati hatthakaṃ .
53.
Kumārasenassa ’ petvā , pubbabhogaṃ visodhayi ;
Kāḷavāpimmibhāgaddhaṃ , khettānañca satadvayaṃ .
54.
Loha pāsadake jiṇṇe , navakammamakārayi ;
Mahāthūpesu chattāni , tīsu jiṇṇāni kārayi .
55.
Devānaṃpiyatissena , kataṃ bodhimahaṃ viya ;
Sinhānapūjaṃ bodhissa , varabodhissa kārayi .
56.
Dhāvanā lobhanāvāyo , tattha pūjesi soḷasa ;
Alaṅkāraṃ munindassa , abhisekañca kārayi .
57.
Mahābodhi patiṭṭhānā , oraṃ laṅkāya bhūmipā ;
Yāva dvādasamaṃ vassaṃ , bodhipūjamakārayuṃ .
58.
Mahāmahindattherassa
M0.250 , kāretvā paṭibimbakaṃ ;Therassā ’ lāhanaṃ netvā , kātuṃ pūjaṃ mahārahaṃ .
59.
Datvā sahassaṃ dīpetuṃ , dīpavaṃsaṃ samādisi ;
Ṭhitānaṃ tattha bhikkhūnaṃ , dātuñcāṇāpayiguḷaṃ .
60.
Bhikkhussa attano sīse , saṅkārokiraṇaṃ saraṃ ;
Lābhaṃ nādāsi vutthassa , pariveṇassa attano .
61.
Phātikammaṃ bahuṃ ’ kāsi , vihāre abhayuttare ;
Silāsatthussa kāresi , mandirañca samaṇḍapaṃ .
62.
Buddha dāsakatenette , naṭṭhe ’ nagghamaṇi dvayaṃ ;
Akāsi nettaṃ satthussa , raṃsi cūḷāmaṇiṃtathā .
63.
Maṇihi ghananīlehi , kesā vattaṃ sumuttamaṃ ;
Hemapaṭṭaṃ tathevuṇṇa-lomaṃ sovaṇṇa cīvaraṃ .
64.
Pādajālaṃ suvaṇṇassa , padumaṃ dīpamuttamaṃ ;
Nānārāgambaraṃ tattha , pūjayittha asaṃkhiyaṃ .
65.
Akāsi paṭimā gehe , bahumaṅgalacetiye ;
Bodhisatte tathā ’ kāsi , kāḷaselassa satthuno .
66.
Upasumbhavhayassāpi , lokanāthassa kārayi ;
Raṃsīcūḷāmaṇiñceva , abhisekavhayassa ca .
67.
Buddhabimbassa kāresi , pubbe vuttaṃ piḷandhanaṃ ;
Vāmapassamhi bodhissa , bodhisattagharaṃ tathā .
68.
Metteyyassa ca kāresi , sabbaṃ rājapiḷandhanaṃ ;
Samantā yojane tassa , tadā rakkhañca yojayi .
69.
Kārāpesi vihāresu , dhāturājavhapantiyo ;
Tathā satasahassena , mahābodhigharaṃ varaṃ .
70.
Thūpāramamhi thūpassa , pūjaṃ jiṇṇavisodhanaṃ ;
Dāṭhā dhātugharecāpi , jiṇṇassa paṭisaṅkharaṃ .
71.
Dāṭhādhātukaruṇḍañca , raṃsiñca ghanakoṭṭimaṃ ;
Mahagghamanisaṃkiṇṇaṃ , suvaṇṇa padumāni ca .
72.
Dāṭhādhātumhi pūjesi , pūjācākā asaṅkhiyā ;
Cīvarādīni dāpesi , bhikkhūnaṃ dīpavāsinaṃ .
73.
Kārāpetvā
M0.251 vihāresu , navakammaṃ tahiṃ tahiṃ ;Pākāre ca gharetvā ’ kā , sudhākammaṃ manoharaṃ .
74.
Mahācetittaye katvā , sudhākammaṃ mahārahaṃ ;
Suvaṇṇachattaṃ kāresi , tathā vajiracumbaṭaṃ .
75.
Mahāvihāre pāpena , mahāsenena nāsite ;
Vasisuṃ dhammarucikā , bhikkhū cetiyapabbate .
76.
Katvā ambatthalaṃ thera-vādānaṃ dātu kāmako ;
Yācito tehi tesaṃ ’ va , adāsi dharaṇī pati .
77.
Dātu paṭhānanāvañca , kāretvā kaṃsalohajaṃ ;
Dānavaṭṭaṃ pavattesi , ambaṇebhi dvipañcahi .
78.
Anto bahi ca kāretvā , nagarassa jinālaye ;
Paṭimāyo ca pūjesi , dhammāsokasamo ’ samo .
79.
Tassa puññāni sabbāni , vatthu paṭipadaṃ naro ;
Ko hi nāma samatthoti , mukhamattaṃ nidassitaṃ .
80.
Tassa puttaduve āsuṃ , kassapo bhinnamātiko ;
Samānamātiko ceva , moggallāno mahabbalo .
81.
Tathā pāṇasamā ekā , duhitā ca manoramā ;
Bhāgineyyassa pādāsi , senāpaccañca tañca so .
82.
Vinā dosena tāḷesi , kasāyūrusu so ’ pitaṃ ;
Rājā disvāna duhitu-vatthaṃ lohitamakkhitaṃ .
83.
Ñatvā taṃ mātaraṃ tassa , naggaṃ jhapesi kujjhiya ;
Tatoppabhutiso baddha-vero saṅgamma kassapaṃ .
84.
Rajje netaṃ palobhetvā , bhinditvā pituantare ;
Saṅgahetvā janaṃ java-gāhaṃ gāhāpayī patiṃ .
85.
Ussāpesi tato chattaṃ , kassapo pitupakkhiye ;
Vināsetvā jane laddha-sabbapāpasahāyako .
86.
Moggallāno tato tena ,
Kātukāmo mahāhavaṃ ;
Aladdha balatāya ’ gā ,
Jambudīpa balatthiko .
87.
Mahārajja
M0.252 vināsena , viyogena ca sūnuno ;Baddhanāgāravāsena , dukkhitampi durādhipaṃ .
88.
Dukkhāpetumapaññoso , āha kassaparājakaṃ ;
Nidhi rājakulerāja-gutta te pitarā iti .
89.
Ne ’ ti gutte na jānāsi , cittametassa bhūmipa ;
Moggallānassa kāpeti , nidhiṃsoti tadabrūvi .
90.
Sutvā taṃ kupito dūte , pāhesī pitusantikaṃ ;
Ācikkhatu nidhiṭhāna-miti vatvā narādhamo .
91.
Māretu amhe pāpassa , tassupāyo ’ ti cintiya ;
Tuṇhī ahosi te gantvā , rājakassa nivedayuṃ .
92.
Tato ’ tīva pakuppitvā , pesayittha punappunaṃ ;
Sādhu disvā sahāyamme , nhatvāna kāḷavāpiyaṃ .
93.
Parissāmīti cintetvā , āha dūte sace mamaṃ ;
Kāḷavāpiṃsamāpeti , sakkā ñātunti te gatā .
94.
Rañño āhaṃsu rājāpi , tuṭṭhahaṭṭho dhanatthiko ;
Pesesi dūte datvāna , rathaṃ jiṇṇena vājinā .
95.
Evaṃ gacchati bhūpāle , pājento rathiko rathaṃ ;
Khādanto lājamassāpi , kiñci mattaṃ adāsi so .
96.
Taṃ khāditvā pasīditvā , tasmiṃ pāṇamadā tadā ;
Moggallānassa taṃ kātuṃ , saṅgahaṃ dvāranāyakaṃ .
97.
Evaṃ sampattiyo nāma , calā vijjullatopamā ;
Tasmā tāsu pamajjeyya , ko hi nāma sacetano .
98.
Rājā etītisutvāna , thero so tassa soha do ;
Laddhā māsodanaṃ maṃsaṃ , sāṇuṇañca varaṃ saraṃ .
99.
Rājā roceti etanti , gopayitvā upāvisi ;
Gantvā rājāpi vanditvā , ekamantamupāvisī .
100.
Evaṃ nisinnā sampatta-rajjā viya ubhopi te ;
Aññamaññā ’ bhilāpena , nibbāpesuṃ mahādaraṃ .
101.
Bhojayitvāna taṃ thero , ovaditvā anekadhā ;
Appamāde niyojesi , dassetvā lokadhammataṃ .
102.
Tato
M0.253 vāpī mupagamma , oggayhitvā yathā sukhaṃ ;Nhayitvā pivitvā ca , āhevaṃ rājasevake .
103.
Ettakaṃ me dhanaṃ bho ’ ti , sutvā taṃ rājasevakā ;
Āparitvā puraṃrañño , nivedesuṃ nirissaro .
104.
Dhanaṃ rakkhati puttassa , dīpe bhindati mānuse ;
Jīvanto ’ yaṃtī kujjhitvā , āṇāpesi camūpatiṃ .
105.
Mārehi pitaraṃ meti , diṭṭhā piṭṭhīti verino ;
Haṭṭhatuṭṭho tiruṭṭhoso , sabbālaṅkaramaṇḍito .
106.
Rājānamupasaṅkamma , purato ca ’ ssa caṅkami ;
Rājādisvā ca cintesi , pāpiyo ’ yaṃ mataṃ mama .
107.
Kāyaṃ viya dukkhāpetvā , narakaṃ hetu micchati ;
Rosuppādena tasseva , kiṃpuremi manorathaṃ .
108.
Iti mettāyamāno taṃ , āha senāpatiṃ pati ;
Moggallāne tvayiceva , ekacitto ahaṃ iti .
109.
Hasaṃcālesi sīsaṃso , disvā taṃ jānibhūpati ;
‘‘ Nūna māreti ajjā ’’ ti , tadā sāhasikopi so .
110.
Naggaṃ katvāna rājānaṃ , sasaṅkhalika bandhanaṃ ;
Puratthābhimukhaṃ katvā , antobandhiya bhittiyaṃ .
111.
Mattikāya vilimpesi , evaṃ disvāpi paṇḍito ;
Ko hi rajjeyya bhogesu , jīvitepi yasepi vā .
112.
Dhātuseno narindo so , evaṃ puttahato gato ;
Aṭṭhārasahi vassehi , devarājassa santikaṃ .
113.
Kāḷavāpī mayaṃ rājā , kārāpento samāhitaṃ ;
Passitvā bhikkhumetantu , vuṭṭhāpetuṃ samādhito .
114.
Asakkonto khipāpesi , paṃsuṃ bhikkhussa matthake ;
Sandhiṭṭhiko vipākoyaṃ , tassa kammassa dīpito .
115.
Dasāpite
M0.254 rājavarā sabhogā ,Upāgamuṃ maccumukhaṃ sabhovā ;
Aniccataṃ bhogavato dhane ca ,
Disvā sapañño vibhavaṃ icche .
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
Dasarājako nāma
Aṭṭhatiṃsatiemā paricchedo .