Dvādasarājako
1.
Āmaṇḍagāmaṇyabhayo , mahādāṭhikaaccaye ;
Navavassanaṭṭhamāse , rajjaṃ kāresi taṃ suto .
2.
Chattāti chattaṃ kāresi , mahāthūpe manorame ;
Tatheva pādavediñca , muddhavediñca kārayi .
3.
Tatheva lohapāsāda , thūpavhe posathavhaye ;
Kāresi kucchiājiraṃ , kucchiāḷindameva ca .
4.
Ubhayatthāpi
M0.208 kāresi , cāruṃ ratanapaṇḍapaṃ ;Rajataleṇa vihārañca , kārāpesi narādhipe .
5.
Mahāgāmeṇḍavāpiṃso , passe kāriya dakkhiṇe ;
Dakkhiṇassa vihārassa , adāsi puññadakkhiṇo .
6.
Māghātaṃ sakale dīpe , kāresi manujādhipo ;
Valliphalāni sabbāni , ropāpetvā tahiṃ tahiṃ .
7.
Maṃ sakubhaṇḍakaṃ nāma , āmaṇḍiya mahīpati ;
Pattaṃ pūrāpayitvāna , kāretvā vatthacumbaṭaṃ .
8.
Dāpesi sabbasaṅghassa , vippasannena cetasā ;
Patte pūrāpayitvā so , āmaṇḍa gāmaṇividū .
9.
Taṅkaniṭṭhokaṇirājā-tisso ghātiya tātaraṃ ;
Tīṇi vassāni nagare , rajjaṃ kāresi khattiyo .
10.
Uposathagharaṭṭaṃ esā , nicchini cekiyavhaye ;
Rājāparādhakammamhi , putte saṭṭhitu bhikkhavo .
11.
Sahoḍḍe gāhayitvāna , rājā cetiya pabbate ;
Khipāpesi kaṇiravhe , pabbhāramhi asīlake .
12.
Kaṇirājā accayena , āmaṇḍagāmaṇi suto ;
Cūḷābhayo vassamekaṃ , rajjaṃ kāresi khattiyo .
13.
So goṇakanadītīre , purapassamhi dakkhiṇe ;
Kārāpesi mahīpālo , vihāre cūḷagallakaṃ .
14.
Cūḷābhayassa ’ cca yena , sīvali taṃ kaniṭṭhikā ;
Āmaṇḍadhītā caturo , māse rajjamakārayi .
15.
Āmaṇḍa bhāgineyyā tu , sīvaliṃ apanīyataṃ ;
Iḷanāgoti nāmena , chattaṃ ussāpayi pure .
16.
Tissavāpiṃ gate tasmiṃ , ādivasse narādhipe ;
Taṃ hitvā puramāgañchuṃ , bahavolambakaṇṇakā .
17.
Tahiṃ adisvā te rājā , kuddho tehi akārayi ;
Maddayaṃ vāpiyā passe , mahāthūpañjasaṃsayaṃ .
18.
Tesaṃ
M0.209 vicārake katvā , caṇḍāle ca ṭhapāpayi ;Tena kuddhālambakaṇṇā , sabbe hutvāna ekato .
19.
Rājānaṃ taṃ gahetvāna , rundhitvāna sake ghare ;
Sayaṃ rajjaṃ vicāresuṃ , rañño devī tadā sakaṃ .
20.
Puttaṃ candamukhasivaṃ , maṇḍayitvā kumārakaṃ ;
Datvāna hatthe dhātīnaṃ , maṅgalahatthi santike .
21.
Pesesi vatvā sandesaṃ , netvā taṃ dhātiyo tahiṃ ;
Vadiṃsu devisandesaṃ , sabbaṃ maṅgala hatthino .
22.
‘‘ Ayaṃ te sādhino putto ,
Sāmiko cārake ṭhito ;
Arihi ghātato seso ,
Tayā ghāto imassa tu .
23.
Tvamenaṃ kira ghātehi , idaṃ devivaco ’’ iti ;
Vatvā tu sayāpesuṃ , pādamūlamhi hatthino .
24.
Dukkhito so ruditvāna , nāgo bhetvāna āḷakaṃ ;
Pavisitvā mahāvatthuṃ , dvāraṃ pātiya thāmasā .
25.
Rañño nisinnaṅgaṇamhi , ugghāṭetvā kavāṭakaṃ ;
Nisīdāpiya taṃ khandhe , mahātitthamupāgami .
26.
Nāvaṃ āro payitvāna , rājānaṃ tattha kuñjaro ;
Pacchimo dadhitīrena , sayaṃ malaya māruhī .
27.
Paratīre vasitvā so , tīṇivassāni khattiyo ;
Balakāyaṃ gahetvāna , āgā nāvāti rohaṇaṃ .
28.
Titthe sakkharasobbhamhi , otaritvāna bhūpati ;
Akāsi rohaṇe tattha , mahantaṃ balasaṅgahaṃ .
29.
Rañño maṅgalahatthiso , dakkhiṇaṃ malayaṃ tato ;
Rohaṇaṃye ’ vupāgañchi , tassa kammāni kātave .
30.
Mahāpadumanāmassa , tattha jātakabhāṇino ;
Tulādhāravhavāsissa , mahātherassa santike .
31.
Kapijātakaṃ
M0.210 sutvāna , bodhisatte pasādavā ;Nāgamahāvihāraṃ so , jiyāmuttadhanussataṃ .
32.
Katvā kāresi thūpañca , vaḍḍhāpesi yathāṭhitaṃ ;
Tissavāpiñca kāresi , tathā duravhavāpikaṃ .
33.
So gahetvā balaṃ rājā , yuddhāya abhinikkhami ;
Taṃ sutvā lambakaṇṇā ca , yuddhāya abhisaṃyutā .
34.
Papallakkhandhadvāramhi , khette hiṅkaravāpike ;
Yuddhaṃ ubhinnaṃ vattittha , aññamaññavihesanaṃ .
35.
Nāvākilantadehattā , posā sīdanti rājino ;
Rājā nāmaṃ sāvayitvā , sayaṃ pāvisi tena so .
36.
Tena bhītālambakaṇṇā , sayiṃsu udarena so ;
Tesaṃ sīsāni chinditvā , ratanābhisamaṃkari .
37.
Tikkhattumevantukate , karuṇāya mahīpati ;
‘‘ Amāretvā ’ va gaṇhātha , jīvaggāhan ’ ti abruvi .
38.
Tato vijitasaṅgāmo , puraṃ āgamma bhūpati ;
Chattaṃ ussāpayitvāna tissavāpi chaṇaṃ agā .
39.
Jalakīḷāya uggantvā , sumaṇḍitapasādhito ;
Attano sirisampattiṃ , disvā tassantarāyike .
40.
Lambakaṇṇe saritvāna , kuddho so yojayīrathe ;
Yugaparamparā tesaṃ , purato pāvisī puraṃ .
41.
Mahāvatthussa ummāre , ṭhatvā rājāṇapesi so ;
‘‘ Imesaṃ sīsamummāre , asmiṃ chindatha bho ’’ iti .
42.
Goṇā eterathe yuttā , tava honti rathesabha ;
Siṅgaṃkhurañca etesaṃ , chedāpayata bho ’’ iti .
43.
Mātuyā atha saññatto , sīsacchedaṃ nivāriya ;
Nāsañca pādaṅguṭṭhañca , tesaṃ rājā achedayi .
44.
Hatthivutthaṃ janapadaṃ , adā hatthissa khattiyo ;
Hatthibhogo janapado , iti tenāsi nāmato .
45.
Evaṃ anurādhapure , iḷānāgo mahīpati ;
Chabbassāni anunāni , rajjaṃ kāresi khattiyo .
46.
Iḷanāgaccaye
M0.211 tassa , putto candamukhosivo ;Aṭṭhavassaṃ sattamāsaṃ , rājā rajjamakārayi .
47.
Maṇikāragāme vāpi , kārāpetvā mahīpati ;
Issarasamaṇavhassa , vihārassa adāsi so .
48.
Tassa rañño mahesī ca , saṅgāme pattimattano ;
Tassevā ’ dā vihārassa , damiḷadevīti vissutā .
49.
Taṃ tissavāpī kīḷāya , hantvā candamukhaṃ sivaṃ ;
Yasaḷālakatisso ’ ti , vissuto taṅkaniṭṭhako .
50.
Anurādhapure ramme , laṅkābhuvadane subhe ;
Sattavassānaṭṭhamāse , rājā rajjamakārayi .
51.
Dovirikassa dattassa , puttho dovāriko sayaṃ ;
Rañño sadisarūpena , ahosi subhanāmavā .
52.
Subhaṃ balatthaṃ taṃ rājā , rājabhūsāya bhūsiya ;
Nisidāpiya pallaṅke , hāsatthaṃ yasaḷālako .
53.
Sīsacoḷaṃ balatthassa , sasīse paṭimuñciya ;
Yaṭṭhiṃ gahetvā hatthena , dvāramūle ṭhito sayaṃ .
54.
Vandantesu amaccesu , nisinnaṃ āsanamhi taṃ ;
Rājā hasati evaṃ so , kurute antarantarā .
55.
‘‘ Balattho ekadivasaṃ , rājānaṃ hasamānakaṃ ;
Ayaṃ balattho kasmā me , sammukhāhasatī ’’ ti so .
56.
Mārāpayitvā rājānaṃ , balattho so subho idha ;
Rajjaṃ kāresi chabbassaṃ , subharājāti vissuto .
57.
Dvisu mahāvihāresu , subharājā manoramaṃ ;
Pariveṇapantiṃ subha-nāmakaṃyeva kārayi .
58.
Uruvelasamīpamhi , tathā vellivihārakaṃ ;
Puratthime ekadvāraṃ , gaṅgante nandigāmakaṃ .
59.
Lambakaṇṇasuto
M0.212 eko , uttarapassavāsiko ;Senāpatimupaṭṭhāsi , vasabho nāma mātulaṃ .
60.
Hessati vasabho nāma , rājā ’ ti sutiyāsadā ;
Ghāteti rājādīpamhi , sabbe vasabhanāmake .
61.
‘‘ Rañño dassāma vasataṃ , iman ’’ ti bhariyāya so ;
Senāpatimantayitvā , pāto rājakulaṃ agā .
62.
Gacchato tena sahasā , tambulaṃ cuṇṇavajjitaṃ ;
Hatthamhi vasabhassā ’ dā , taṃ sādhu parirakkhituṃ .
63.
Rājagehassa dvāramhi , tambulaṃ cuṇṇavajjitaṃ ;
Senāpati udikkhitvā , taṃ cuṇṇatthaṃ visajjayi .
64.
Senāpatissa bhariyā , cuṇṇatthaṃ vasabhaṃ gataṃ ;
Vatvā rahassaṃ datvā ca , sahassaṃ taṃ palāpayi .
65.
Mahāvihāraṭhānaṃ so , gantvāna vasabho pana ;
Tattha therehi khiranna-vatthehi katasaṅgaho .
66.
Tato paraṃ kuṭṭhino ca , rājabhāvāya nicchitaṃ ;
Sutvāna vacanaṃhaṭṭho ,‘‘ coro hessan ’’ ti nicchito .
67.
Laddhasamatthapurise , gāmaghātaṃ tato paraṃ ;
Karonto rohaṇaṃ gantvā , kapallapuvopadesato .
68.
Kamena raṭṭhaṃ kaṇhantho , sampattabalavāhano ;
So rājā dvīhi vassehi , āgamma purasantikaṃ .
69.
Subharājaṃ raṇe hantvā , vasabho so mahabbalo ;
Ussāpayi purebhattaṃ , mātulo ’ pi raṇe pati .
70.
Taṃ mātulassa sariraṃ , pubbabhūtopakārikaṃ ;
Akāsi vasabho rājā , mahesiṃ mettanāmikaṃ .
71.
Sohorapāṭhakaṃ pucchi , āyuppamāṇamattano ;
‘‘ Āha dvādasavassāni ’’, rahoyevassa sopi ca .
72.
Rahassaṃ rakkhaṇatthāya , sahassaṃ tassā dāpiya ;
Saṅghaṃ so sannipātetvā , vanditvā pucchi bhūpati .
73.
‘‘ Siyānu
M0.213 bhante āyussa , vaḍḍhanakāraṇaṃ ’’ iti ;‘‘ Atthī ’’ ti saṅgho ācikkhi , antarāyavimocanaṃ .
74.
Parissāvanadānañca , āvāsadāna meva ca ;
Gilānavattadānañca , dātabbaṃ manujādhipa .
75.
‘‘ Kātabbaṃ jiṇṇakāvāsa-paṭisaṅkharaṇaṃ tathā ;
Pañcasīlasamādānaṃ , katvā taṃ sādhurakkhiyaṃ .
76.
Uposathūpavāso ca , kattabbo ’ posathe ’’ iti ;
Rājā sādhūti gantvāna , tathā sabbaṃ makāsi so .
77.
Tiṇṇaṃ tiṇṇañca vassānaṃ , accayena mahīpati ;
Dīpamhi sabbasaṅghassa , ticīvaramadāpayi .
78.
Anāgatānaṃ therānaṃ , pesayitvāna dāpayi ;
Dvattiṃsāyahi ṭhānesu , dāpesi madhupāyasaṃ .
79.
Catusaṭṭhiyā ca ṭhānesu , mahādānaṃtu missakaṃ ;
Sahassavaṭṭi catusu , ṭhānesu ca jalāpayi .
80.
Cetiyapabbate ceva , thūpārāme ca cetiye ;
Mahāthūpe mahābodhi-ghare iti imesu hi .
81.
Cittalakūṭe kāresi , dasathūpe manorame ;
Dīpe ’ khilamhi āvāse , jiṇṇe ca paṭisaṅkhari .
82.
Valliyeravihāre ca , therassa so pasīdiya ;
Mahāvalligottaṃ nāma , vihārañca akārayi .
83.
Kāresi anurārāmaṃ , mahāgāmassa santike ;
Heḷigāmaṭṭhakarisa , sahassaṃ tassa dāpayi .
84.
Mucelavihāraṃ kāretvā , so tissavaḍḍhamānake ;
Āḷisārodakabhāgaṃ , vihārassa adāpayi .
85.
Kalambatitthe thūpamhi , kāresiṭṭhikakañcukaṃ ;
Kāresuposathā gāraṃ , vaṭṭitelattha massatu .
86.
Sahassakarīsavāpiṃso
M0.214 , kārāpetvā adāsi ca ;Kāresuposathāgāraṃ , vihāre kumbhigallake .
87.
Soye ’ vu posathāgāraṃ , issarasamaṇake idha ;
Thūpārāmethūpagharaṃ , kārāpesi mahīpati .
88.
Mahāvihāre pariveṇa , pantiṃ pacchimapekkhiniṃ ;
Kāresi ca catusālañca , jiṇṇakaṃ paṭisaṅkhari .
89.
Catubuddhapaṭimārammaṃ , paṭimānaṃgharaṃtathā ;
Mahābodhiṅgaṇe ramme , rājā soyeva kārayi .
90.
Tassa rañño mahesī sā , vuttanāmā manoramaṃ ;
Thūpaṃ thūpagharañceva , rammaṃ tatheva kārayi .
91.
Thūpārāme thūpagharaṃ , niṭṭhāpetvā mahīpati ;
Tassa niṭṭhāpitamahe , mahādānamadāsi ca .
92.
Yuttānaṃ buddhavacane , bhikkhūnaṃ paccayampi ca ;
Bhikkhūnaṃ dhammakathikānaṃ , sappiphāṇitameva ca .
93.
Nagarassa catudvāre , kapaṇavaṭṭañca dāpayi ;
Gilānānañca bhikkhūnaṃ , gilānavaṭṭameva ca .
94.
Mayettiṃ rājuppalavāpiṃ , vahakolambagāmakaṃ ;
Mahānika vittavāpiṃ , mahārāmotti meva ca .
95.
Kehālaṃ kāḷivāpiñca , cambuṭṭhiṃ vātamaṅganaṃ ;
Abhivaḍḍhamānakañca , iccekādasa vāpiyo .
96.
Dvādasa mātikā ceva , subhikkhatthamakārayi ;
Guttattha purapākāraṃ , ceva muccamakārayi .
97.
Gopurañca catudvāre , mahāvatthuñca kārayi ;
Saraṃ kāresi uyyāne , haṃsetatthavisajjayi .
98.
Pure bahū pokkharaṇī , kārāpetvā tahiṃ tahiṃ ;
Ummaggena jalaṃ tattha , pavesesi mahīpati .
99.
Evaṃ
M0.215 nānāvidhaṃ puññaṃ , katvā vasabhabhūpati ;Hatantarāyo so hutvā , puññakamme sadādaro .
100.
Catuttāsīsavassāni , pure rajjamakārayi ;
Catuttālīsavesākha , pūjā yo ca akārayi .
101.
Subharājā dharanto so , attano ekadhītaraṃ ;
Vasabhena bhayāsaṃkī , appesi ’ ṭhika vaḍḍhakiṃ .
102.
Attano kambalañceva , rājā bhaṇḍāni ca ’ ppayi ;
Vasabhena hate tasmiṃ , tamādāsiṭṭhavaḍḍhakī .
103.
Dhītiṭhāne ṭhapetvāna , vaḍḍheti attano ghare ;
Sakammaṃ karato tassa , bhattaṃ āhari dārikā .
104.
Sā nirodhasamāpannaṃ , tadambapuppha gumbake ;
Sattame divase disvā , bhattaṃ medhāvīnī adā .
105.
Puna bhattaṃ randhayitvā , pituno bhattamāhari ;
Papañcakāraṇaṃ puṭṭhā , tamatthaṃ pituno vadi .
106.
Tuṭṭho punappunañce ’ so , bhattaṃ therassa dāpayi ;
Vissattho ’ nāgataṃ disvā , thero āha kumārikaṃ .
107.
‘‘ Tavaissariyejāte , imaṃ ṭhānaṃ kumārike ;
Sareyyāsī ’ ti thero tu , tadā ca parinibbuto .
108.
Sake so vasabho rājā , vayappattamhi puttake ;
Vaṅkanāsikatissamhi , kaññaṃtassānurūpikaṃ .
109.
Gavesāpesi purisā , taṃ disvāna kumārikaṃ ;
Iṭṭhakavaḍḍhakīgāme , itthilakkhaṇa kovidā .
110.
Rañño nivedayuṃ rājā , tamāṇāpetumārabhi ;
Tassāha rājadhītattaṃ , iṭṭhakavaḍḍhakī tadā .
111.
Subharañño tu dhītattaṃ , kambalādīhi ñāpayi ;
Rājā tuṭṭho sutassā ’ dā , taṃ sādhu katamaṅgalaṃ .
112.
Vasabhassaccaye putto , vaṅkanāsika tissako ;
Anurādhapure rajjaṃ , tīṇi vassāni kārayi .
113.
So
M0.216 goṇanadiyā tīre , mahāmaṅgalanāmakaṃ ;Vihāraṃ kārayi rājā , vaṅkanāsikatissako .
114.
Mahāmattā tu devī sā , sarantī therabhāsitaṃ ;
Vihārakāraṇatthāya , akāsi dhanasañcayaṃ .
115.
Vaṅkanāsikatissassa , accaye kārayī suto ;
Rajjaṃ bāvīsavassāni , gajjabāhukagāmaṇi .
116.
Sutvā so mātuvacanaṃ , mātudatthāya kārayi ;
Kadambapupphaṭhānamhi , rājamātuvihārakaṃ .
117.
Mātā satasahassaṃ sā , bhūmiatthoya paṇḍitā ;
Adā mahāvihārassa , vihārañca akāra yi .
118.
Sayameva akāresi , tattha thūpaṃ silāmayaṃ ;
Saṅghabhogañca pādāsi , kiṇitvāna tato tato .
119.
Abhayuttara mahāthūpaṃ , vaḍḍhāpetvā citāpayi ;
Catudvāre ca tattheva , ādimukhamakārayi .
120.
Gāmaṇitissavāpiṃ so , kārāpetvā mahīpati ;
Abhayagiri vihārassa , pākavaṭṭāya ’ dāsi ca .
121.
Maricavaṭṭikathūpamhi , kañcukañca akārayi ;
Kiṇitvā satasahassena , saṅghabhogamadāsi ca .
122.
Kāresi pacchime vasse , vihāraṃ rāmakavhayaṃ ;
Mahejasanasālañca , nagaramhi akārayi .
123.
Gajabāhussaccayena , sasuro tassa rājino ;
Rajjaṃ mahallako nāgo , chabbassāni akārayi .
124.
Puratthime pejalakaṃ , dakkhiṇe koṭi pabbataṃ ;
Pacchime dakapāsāṇe , nāgadīpe sālipabbataṃ .
125.
Bījagāme tanaveḷiṃ , rohaṇe janapade pana ;
Tobbalanāgapabbatañca , antoṭṭhe girihālikaṃ .
126.
Ete
M0.217 satta vihāre so , mahallanāgabhūpati ;Parittenapi kālena , kārāpesi mahāmatī .
127.
Evaṃ asārehi dhanehi sāraṃ ,
Puññāni katvāna bahūni paññā ;
Ādenti bālā pana kāma hetu ,
Bahūni pāpāni karontā mohā ’ ti .
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
Dvādasa rājako nāma
Pañcatiṃsatimo paricchedo .