Rājadvayadīpano

Evaṃ tasmiṃ mate tassa , kātabbaṃ sādhukāriya ;

Mahādīpādo senavho , ādāya balavāhanaṃ .

Āgamma nagaraṃ rājā , ahosi dharaṇī tale ;

Ādikappamhi rājūnaṃ , dassanto cariyaṃ piya .

Saddho mahādhano sūro , muttacāgī nirālayo ;

Yācayogo mahābhogo , sampannabalavāhano .

Kittiyā ’ malabhūtāya , tathā tejo guṇena ca ;

Sannipātaṃva so canda-sūriyānaṃ nidassayi .

Asaṅkiṇṇa guṇākiṇṇo , suviciṇṇa guṇāguṇo ;

Nitthiṇṇapāpo nibbiṇṇa-saṃsāro sāradassano .

Bhariyā tassa yā āsi , saṅghātaṃ so bhisecayi ;

Mahesībhāve datvāna , parihāraṃ yathābhataṃ .

Mahindaṃ nāma sappaññaṃ , kaṇiṭṭhaṃ bhātaraṃ sakaṃ ;

Datvā dakkhiṇabhāgaṃ so , oparajje ’ bhisecayi .

Antepure ’ parajjhitvā , so raññā avadhārite ;

Saputtadāro vuṭṭhāya , aññāto malayaṃ agā .

UppajjitthaM0.321 tadā putto , rañño saṅghāya deviyā ;

Dassento ’ va panādassa , kumāra rūpamattano .

10.

Rājā taṃ jātamattaṃ ’ va , disvā santhuṭṭhamānuso ;

Siddhatthaṃ lumbinījātaṃ , rājā suddhodano viya .

11.

Dhaññapuññaguṇūpeto , ṭhapetvā dīpamekakaṃ ;

Jambudīpe ’ pi kasiṇe , rajjayoggoti me suto .

12.

Nāmadāna dineyeva , parihārena sabbaso ;

Oparajje bhisiñcitvā , dakkhiṇaṃ desamassa ’ dā .

13.

Yuvarājāpi malaye , vasanto ’ va mahīpatiṃ ;

Ārādhetvā upāyena , anuññato sabhātarā .

14.

Nikāyattaya vā sīhi , saddhiṃ bhikkhūhi āgato ;

Disvā rājānamettheva , sandhīṃ ’ kāsi akuppiyaṃ .

15.

Yā tassa yuvarājassa , bhariyā tissā nāmikā ;

Rājinī sā vijāyittha , dhītaraṃ saṅghanāmikaṃ .

16.

Kittināmā ’ parāyā ca , bhariyā sāpi kho pana ;

Vijāyi putte cattāro , tathā ekañca dhītaraṃ .

17.

Tadā rājāpi cintetvā , evaṃ sati kaṇiṭṭhako ;

Nissaṅko mayi hotīti , sammā mantīhi mantiya .

18.

Dhītaraṃ yuvarājassa , surūpiṃ rūpanāmikaṃ ;

Kassapassa ’ tta puttassa , vivāhaṃ kārayi budho .

19.

Dakkhiṇaṃ desamasseva , kaṇiṭṭhassa sadāpayi ;

Rājaputtassa pādāpi , paccekaṃ bhogamattano .

20.

Rajjamhi sabbaṃ tasseva , paribhogāya dāpayi ;

Kevalantu vicāresi , dīpaṃ dīpa hitāvaho .

21.

Tesaṃ saṃvāsamanvāya , ubhinnaṃ puññakamminaṃ ;

Dhaññapuññaguṇūpetā , vijātā puttadhītaro .

22.

Katvā sabbopahārena , dāṭhādhātu mahāmahaṃ ;

Āruyha varapāsādaṃ , ratanavhaṃ mahīpati .

23.

Tadā sovaṇṇayassāpi , sambuddhassa purā ṭhitaṃ ;

Suññaṃ piṭṭhaṃ sayaṃ disvā , kasmā evanti saṃvadi .

24.

TatoM0.322 amaccā āhaṃsu , nājānāsi mahīpati ;

Mahāpitunarindassa , kāle tava narissaraṃ .

25.

Paṇḍurājā idhāgamma , dīpametaṃ vināsiya ;

Sabbaṃ sāragataṃ dīpe , samādāya gato iti .

26.

Taṃ sutvā lajjito rājā , sayaṃ viya parājito ;

Tadaheva niyojesi , amacce balasaṅgahe .

27.

Tadā ’ va kira āgañchi , paṇḍurājakumārako ;

Paribhūto sarājena , rajjatthaṃ kata nicchayo .

28.

Rājā disvā ’ ti santuṭṭho , kattabbaṃ tassa kāriya ;

Mahātittha mupāgamma , paṭṭanaṃ sematraso .

29.

Mahantaṃ balakāyañca , tassopakaraṇāni ca ;

Anunaṃ paṭiyādetvā , devasenaṃva sajjitaṃ .

30.

Paṇḍurājakumārena , saddhiṃ senāpati sakaṃ ;

Gantvā taṃ paṇḍurājānaṃ , hantvānikamito purā .

31.

Ratanaṃ sabbamādāya , datvā rajjaṃ imassa ca ;

Na cireneva ehītī , uyyojesi mahāyaso .

32.

Sopi evaṃ karomīti , paṭissutvā mahīpatiṃ ;

Vinditvā balamādāya , nāmamāruyha taṃ khaṇe .

33.

Paratīraṃ tato gantvā , saṃvuḷaha balavāhano ;

Vināsayanto paccantaṃ , vāresi madhuraṃ puraṃ .

34.

Dvārāni pidahitvāna , pacchindittha gatāgataṃ ;

Tato aggiṃ khipāpesi , gopuraṭṭāla koṭṭhake .

35.

Evaṃ sīhaḷasenāya , paviṭṭhāya sakaṃ puraṃ ;

Sabbaṃ vilumpamānāya , senaṅgaṃ ghātayantiyā .

36.

Paṇḍurājā nisammetaṃ , samādāya sakaṃ balaṃ ;

Vegasā taṃ samāgamma , yuddhaṃ kātuṃ samārabhi .

37.

Asampuṇṇa balattā so , viddho sallena bhūpati ;

Hatthikkhandhagatoyeva , vihāya puramattano .

38.

Palāyitvā gataṭhāne , jīvitaṃ nijamessaji ;

Bhariyāva ’ ssa tenāsi , sampattā jīvitakkhayaṃ .

39.

TatoM0.323 sīhaḷasenāsā , paviṭṭhā nibbhayā puraṃ ;

Tattha sabbaṃ vilumpittha , devā ’ sirapuraṃ yathā .

40.

Senāpati tato rāja-gehe bhattaṃ samekkhiya ;

Dīpānitamimamhā ca , tatraṭṭhañca mahārahaṃ .

41.

Sāraṃ sabbaṃsamādāya , dese ca nagare ṭhitaṃ ;

Katvā issariyaṃ tattha , vasevattiya attano .

42.

Paṇḍurāja kumāraṃ tu , tattha rajje ’ bhi siñciya ;

Kāretvā parihārañca , desaṃ tassa samappiya .

43.

Yathāruciṃ gahetvāna , hatthiasse nare ’ pi ca ;

Tattha tattha yathā kāmaṃ , vasanto akuto bhayo .

44.

Samudda taṭamāgamma , ṭhatvā tattha yathāsukhaṃ ;

Kīḷanto viya nāvaṃ so , samāruyha visārado .

45.

Mahātittha mupāgamma , vanditvā dharaṇī patiṃ ;

Taṃ sāsanaṃ nivedetvā , sāraṃ dassesi āhaṭaṃ .

46.

Rājā sādhūti vatvāna , kāretvā tassa saṅgahaṃ ;

Saddhiṃ senāya āgantvā , pakaṭṭhāya sakaṃ puraṃ .

47.

Jayapānaṃ pivitvāna , katvā vijayamaṅgalaṃ ;

Mahādhāgaṃ pavattetvā , yācakānaṃ yathā ruciṃ .

48.

Sabbaṃ pākatikaṃ kāsi , sāraṃ dīpe nirālayo ;

Sovaṇṇa paṭimāyo ca , yathāṭhāne ṭhapāpayi .

49.

Suññaṃ ratanapāsāde , piṭṭhaṃ pūresi satthuno ;

Kāsi rakkhapidhānena , nibbhayaṃ dharaṇītalaṃ .

50.

Tato paṭṭhāya dīpaṃso , arīnaṃ duppadhaṃsiyaṃ ;

Katvā vaḍḍhesi bhogehi , uttarādikuruṃ piya .

51.

Khinnā pubbassa rājassa , kāle dīpamhi pāṇino ;

Nibbutā taṃ samāgamma , ghammā viya valāhakā .

52.

Tassa vīsatime vasse , vihāre abhayuttare ;

Nikkhamitvā gatā hesuṃ , paṃsukūlika bhikkhavo .

53.

Yuvarājā mahindo so , dhumarājassa satthuno ;

Kārāpayi gharaṃ rammaṃ , dassaneyyaṃ manoramaṃ .

54.

BodhigehaṃM0.324 karonto taṃ , disvā vaḍḍhakīno tadā ;

Vaṃsena sākhaṃ āhacca , bhijjantaṃ varabodhiyā .

55.

Kintu kātabbametthāti , yuvarājaṃ nivedayuṃ ;

So taṃ taṃ mupasaṃkamma , mahāpūjāya pūjiya .

56.

Sace satthā , hitatthāya , sambhūto sabbapāṇinaṃ ;

Laddhuṃ puññassa ’ nagghassa , gharassa karaṇeti ’ dha .

57.

Sākhā gacchaṃ tu uddhaṃva , kātuṃ sakkā yathāgharaṃ ;

Evamārādhayitvāna , vanditvā saṅgharaṃ gato .

58.

Tadā sākhā dumindassa , rattiyaṃ uddhamuggami ;

Tato kammakarā sabbaṃ , ārocesuṃ sasāmino .

59.

Yuvarājā ’ ti santuṭṭho , bhāturañño nivediya ;

Mahāpūjāya pūjesi , vissajjiya bahudhanaṃ .

60.

Tathā mahindasenavhaṃ , pariveṇañca kāriya ;

Saṅghassā ’ dā sabhogaṃ so , puññā puññānicācīni .

61.

Adā saparisaṃ bhattaṃ , vatthaṃ chattamupāhanaṃ ;

Tathā gamiyabhattañca , nahānañca sabhattakaṃ .

62.

Evaṃ khuddānu khuddāni , katvā puññāni so vibhū ;

Rañño tettiṃsavassamhi , yathākammamupāgami .

63.

Atha rājā matetasmiṃ , kaṇiṭṭhamudayaṃ sakaṃ ;

Tassa ṭhāne ṭhapetvāna , sabbaṃ tasseva tassadā .

64.

Tulābhārassa dānena , dīnānāthe satappayi ;

Dhammakammena sodhesi , nikāyattayamekato .

65.

Soṇṇathālīsahassaṃ so , muttāhi paripūriya ;

Ṭhapetvā maṇimekekaṃ , tassopari mahārahaṃ .

66.

Brāhmaṇānaṃ sahassassa , suddhe ratanabhājane ;

Bhojetvā khīrapāyāsaṃ , dāpetvā hemasuttakaṃ .

67.

Tathā navehi vatthehi , acchādetvā yathāruciṃ ;

Santappesi mahantena , parihārena puññavā .

68.

Bhikkhūnaṃ dīpavāsīnaṃ , adāsi ca ticīvaraṃ ;

Adā sabbāsamitthīnaṃ , vatthañca sumanoharaṃ .

69.

KāretvāM0.325 lohapāsādaṃ , vejayantasarikkhakaṃ ;

Vaḍḍhesi paṭimaṃ tattha , suvaṇṇaghaṭakoṭṭimaṃ .

70.

Sutvā uposathāgāra-bhāvaṃ sabba mahesīnaṃ ;

Tuccho yaṃ neva hotūti , vāsaṃ saṅghassa taṃ akā .

71.

Bhogagāme ca tassadā , rakkhake ca niyojayi ;

Bhikkhū dvattiṃsamattāhi , vasantūti niyāmayi .

72.

Gaṅgāya mariyādaṃ so , kāresi maṇimekhalaṃ ;

Toyaniddhamanañcākā , maṇihīrakavāpiyā .

73.

Kaṭṭhuntanagare ceva , kāṇavāpiṃca bandhayi ;

Vejjasālañca kāresi , cetiyamhi girimhi so .

74.

Buddhagāmavihārañca , vihāraṃ mahiyaṅgaṇaṃ ;

Kūṭatissa vihārañca , bhogagāme na vaḍḍhayi .

75.

Maṇḍalassa girissā ’ dā , vihārassa sagāmake ;

Uttarāḷhe ca kāresi , pāsādaṃ pariveṇake .

76.

Mahāsenassa buddhassa , gāmaṃ datvāna rakkhake ;

Dāsi sobbhavihāre ca , kāresi paṭimāgharaṃ .

77.

Bodhisatte ca vaḍḍhesi , pāsāde maṇimekhale ;

Sīlāmayamunindassa , jiṇṇagehampi kārayi .

78.

Rāja taṃ bodhisattañca , sagharaṃ tattha sannahi ;

Ālavālaṃ dumindassa , gandhitvā kā mahāmahaṃ .

79.

Likhitvā hemapaṭṭamhi , sabbaratanasuttakaṃ ;

Mahāpūjamakā tassa , abhidhammaṃ kathāpayi .

80.

Ānandapaṭimaṃ netvā , puraṃ katvā padakkhiṇaṃ ;

Parittaṃ bhikkhusaṅghena , bhaṇāpetvā yathāvidhiṃ .

81.

Parittodakasekena , janaṃ katvā nirāturaṃ ;

Rājā rogabhayaṃ pevaṃ , nīharittha sadesato .

82.

Abhisekaṃ gahetvāna , hemavāluka cetiye ;

Anusaṃvaccharaṃ kātuṃ , taṃ cārittaṃ likhāpayi .

83.

Adā māsassa catūsu , uposathadinesu so ;

Catunnañca sahassānaṃ , vatthadānaṃ sabhattakaṃ .

84.

VesākhakīḷaṃM0.326 kīḷittha , saddhiṃ duggatakehi so ;

Annaṃ pānañca vatthañca , tesaṃ datvā yathāruciṃ .

85.

Bhikkhusaṅghassa dīpamhi , niccadānaṃ pavattayi ;

Santappesi ca dānena , kapaṇaddhikavaṇibbake .

86.

Tassa rañño mahesī ca , saṅghanāmā akārayi ;

Pabbataṃ saṅghasenavhaṃ , sabhogamabhayuttare .

87.

Nīlacūḷāmaṇiñcākā , silāmaya mahesino ;

Pūjaṃ sabbopahārehi , kāsi satthussa sabbadā .

88.

Tassa senāpaticā ’ kā , senasenāpativhayaṃ ;

Pariveṇaṃ mahābhogaṃ , sūro tuṭṭhakanāmako .

89.

Evaṃ sapariso katvā , sapuññāni mahāyaso ;

Pañcatiṃsatime vasse , devalokamupāgami .

90.

Tato tassā ’ nujo āsi , udayo nāma khattiyo ;

Rājā sabbappayogehi , hitesī dīpavāsīnaṃ .

91.

Hutvā so sayaṃ rājā , kaṇiṭṭhaṃ sakabhātaraṃ ;

Mahādīpādaṭhānamhi , ṭhapi kassapanāmakaṃ .

92.

Rājā cintiya ñātīnaṃ , kātabbo saṅgaho iti ;

Evaṃ kassapanāmassa , bhātuputtassa dhītaraṃ .

93.

Yuvarājassa tassā ’ kā , bhariyaṃ senanāmikaṃ ;

Dhāresica sayaṃ rājā , aparaṃ tissasavhayaṃ .

94.

Mahindassuparājassa , rājadhītāya kittiyā ;

Putto kittaggabodhīti , ādipādo vibuddhiko .

95.

Coro hutvā mahārañño , nikkhamitvāna rattiyaṃ ;

Eko aññātavesena , samupāgammarohaṇaṃ .

96.

Janaṃ hattagataṃ katvā , desaṃ sabbaṃ vināsiya ;

Ghātāpayittha tatraṭṭhaṃ , so taṃ mātulamattano .

97.

Taṃ sutvā dharaṇīpālo , tasmiṃ ’ tīva pakuppiya ;

Ānetuṃ tamupāyaṃ so , gavesanto tathā tathā .

98.

Bhātuputtaṃ tamāhuya , yuvarājaṃ sakassapaṃ ;

Āmantesi mahāpuñña , sahāyo hoti me iti .

99.

KiṃM0.327 me kattabba ’ miccāha , paccāha dharaṇīpati ;

Putto tava mahindo so , vuddhippatto mahābalo .

100.

Lābhī rohaṇadesassa , mātito pitito ’ pi ca ;

Sūro sabbasaho vīro , kusalo katūpāsano .

101.

Saṅgāmayoggo matimā , nipuṇo nayakovido ;

Taṃ pesetvā nayissāma , pāpaṃ mātulaghātakaṃ .

102.

Taṃ sutvā vacanaṃ rañño , kassapo bhāsi sādaro ;

Deva devena vutto ’ haṃ , gaccheyyaṃ kintu me suto .

103.

Vaṃso me pālito hoti , pasādo ca tavādhipa ;

Tasmā kālamahāpetvā , yaṃ icchasi tathā kuru .

104.

Sutvā atīvasantuṭṭho , narindo tassa taṃ vaco ;

Mahanthaṃ balakāyaṃ so , sabbaso paṭiyādiya .

105.

Mahatā parihārena , mahindaṃ rājapotakaṃ ;

Rakkhituṃ taṃ niyojetvā , vajiraggañca nāyakaṃ .

106.

Tucchaṃ viya puraṃ katvā , sabbañca balavāhanaṃ ;

Sabbopakaraṇañceva , anūnaṃ tassa dāpiya .

107.

Sayaṃ tamanugacchanto , padasā ’ va narissaro ;

Uyyojesi mahāpuñña , gaccha rukkhāti mediniṃ .

108.

Mahindo so mahindo ’ va , devasenā purakkhato ;

Gacchanto suvīrocittha , devāsuramahāhavaṃ .

109.

Tato gantvā na cirena , guttasālamupāgami ;

Tato jānapadā sabbe , maṇḍalikā ca raṭṭhiyā .

110.

Tena mātulaghātena , pāpakena upaddutā ;

Gantvā taṃ parivāresuṃ , laddho no sāmiko iti .

111.

Patanto sopi kho coro , ṭhitova girimaṇḍale ;

Sabbaṃ hatthagataṃ katvā , rājabhaṇḍaṃ mahagghiyaṃ .

112.

Hatthī asseca ādāya , gantvā malayamāruhi ;

Mahindasenā ghātentī , tassa senaṃ tahiṃ tahiṃ .

113.

Padānupadamasse ’ va , gacchanti hatthiassake ;

Disvā malayapādamhi , gahetvā ettha so iti .

114.

TatthaM0.328 pāvisimaddantī , sabbaṃ malayakānanaṃ ;

Nadīyo pallale ceva , karonti maggasādise .

115.

Bālakova janaṃ disvā , sabbaṃ ratanamattano ;

Kodhābhibhūto chaḍḍesi , nadī sobbhataṭādīsu .

116.

Ekakova nilīyittha , vane pabbatakandare ;

Gavesanto jano disvā , tamaggahi narādhammaṃ .

117.

Tamādāya ’ ti tuṭṭho so , jano āgamma sajjukaṃ ;

Mahindamupadassesi , nisinnaṃ guttasālake .

118.

So taṃ disvā hasitvāna ,

Bhutto kiṃ rohaṇo ’’ iti ;

Nāyakassa niyyātetvā ,

Vajiraggassa rājino .

119.

Sayaṃ senaṃ samādāya , mahāgāmamupāgato ;

Rohaṇā dhipati hutvā , karonto lokasaṅgahaṃ .

120.

Janaṃ pākatikaṃ katvā , bālakena vibādhitaṃ ;

Sāsanañca yathāṭhāne , ṭhapetvā tena nāsitaṃ .

121.

Pupphārāme phalārāme , kārayitvā tahiṃ tahiṃ ;

Vāpiyo ’ pi ca gaṇhitvā , bandhāpetvā mahānadiṃ .

122.

Sabbattha sulabhaṃ katvā , saṅghassa catupaccayaṃ ;

Duṭṭhe ca paṭibāhetvā , maṇḍalīke ca raṭṭhiye .

123.

Core ca parisodhetvā , katvā vigatakaṇṭakaṃ ;

Tosayanto ’ khilaṃ lokaṃ , cāgabhogasamappito .

124.

Upāsaniyo viññūhi , sevanīyo dhanatthīhi ;

Kapparukkhūpamo sabba-yācakānaṃ hitāvaho .

125.

Hitvā dubbinayaṃ dese , pubbakehi pavattitaṃ ;

Samācaranto dhammañca , vāsaṃ tattheva kappayi .

126.

Ādipādaṃ gahetvāna , vajiraggo vināyako ;

Anurādhamupāgamma , rājānamabhidassayi .

127.

Rājāpi disvā taṃ kuddho , khippaṃ pakkhippa cārake ;

Rakkhāvaraṇamassādā , viheṭhesi ca sabbāso .

128.

AdāsiM0.329 ca tulābhāraṃ , tikkhattuṃ so mahāyaso ;

Thūpārāmamhi thūpañca , hemapaṭṭena chādayi .

129.

Katvā tattheva pāsādaṃ , bhikkhusaṅghaṃ nivāsiya ;

Vihāre nagare ceva , paṭisaṅkhāsi jiṇṇakaṃ .

130.

Kadambanadīyā ’ kāsi , nijjharaṃ thirabandhanaṃ ;

Mariyādaṃ pavaḍḍhesi , vāpiyaṃ so mayettiyaṃ .

131.

Tattha niddhamanaṃcā ’ kā , anuvassampi bhūmipo ;

Cīvaratthaṃ suvatthāni , susaṇhāni ca dāpayi .

132.

Dubbhikkhe dānasālāyo , kāretvā sabbapāṇinaṃ ;

Mahādānaṃ pavattesi , mahāpāḷiñca vaḍḍhayi .

133.

Dadhibhattañca dāpesi , nikāyattayavāsinaṃ ;

Niccaṃ duggatabhattañca , yāguñceva sakhajjakaṃ .

134.

Evamādīni puññāni , katvā sovaggiyāni so ;

Ekādasahi vassehi , gato devasahabyataṃ .

135.

Tassekādasavassesu , vissaṭṭhaṃ soṇṇameva tu ;

Ahu satasahassānaṃ , tayo dasahi sammitaṃ .

136.

Sudujjayaṃ paṇḍunarādhirāja ,

Mekoparo rohaṇamuggaduggaṃ ;

Katvā ’ pi ete savase narindā ,

Sayaṃ vasaṃ maccumupāgamiṃsu .

Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Rājadvayadīpano nāma

Ekūnapaññāsatimo paricchedo .

Issues

Mahāvaṃsapāḷi

Mahāvaṃsapāḷi