Dasama pariccheda
Paṇḍukābhayābhiseko
1.
Ummādacittāyāṇattā
M0.57 , dāsī ādāya dārakaṃ ;Samugge pakkhipitvāna , dvāramaṇḍala ke agā .
2.
Rājaputtā ca migavaṃ , gatā tumbarakandare ;
Disvā dāsiṃ kuhiṃ yāsi , kiṃ me kanti ca pucchisuṃ .
3.
Dvāramaṇḍalakaṃ yāmi , dhītumeguḷapūvakaṃ ;
Iccāha oropehīti , rājaputtaṃ kamabravuṃ .
4.
Citto ca kālavelo ca , tassā ’ rakkhāya niggatā ;
Mahantaṃ sūkaravesaṃ , taṃ khaṇaṃyeva dassayuṃ .
5.
Te taṃ samanubandhiṃsu , sāsamādāya tatra ’ gā ;
Dārakañca sahassañca , āyuttassa adāraho .
6.
Tasmiṃyeva dine tassa , bhariyā janayī sutaṃ ;
Yamake janayī putte , bhariyaṃ me ’ ti positaṃ .
7.
So sattavassiko cā ’ si , taṃ vijāniya mātulā ;
Gantuṃ sarasi kīḷante , dārake ca payojayuṃ .
8.
Jalaṭṭhaṃ rukkhasusiraṃ , jalacchāditachiddakaṃ ;
Nimujjamāno chiddena , pavisitvā ciraṭṭhito .
9.
Tato tatheva nikkhamma , kumāre sesadārake ;
Upacca pucchiyantopi , vañceta ’ ññavacohi so .
10.
Manussehā ’ gateheso , nivāsetvāna vatthakaṃ ;
Kumāro vārimo gayha , susiramhi ṭhito ahu .
11.
Vatthakāni gaṇetvāna , māretvā sesadārake ;
Gantvā ārocayuṃ sabbe , dārakā māritā iti .
12.
Gatesu
M0.58 tesu so gantvā , āyuttakagharaṃ sakaṃ ;Vasaṃ assāsito tena , ahū dvādasavassiko .
13.
Puna sutvāna jīvantaṃ , kumāraṃ tassa mātulaṃ ;
Tattha gopālake sabbe , māretuṃ sanniyojayuṃ .
14.
Tasmiṃ ahani gopālā , laddhā ekaṃ catuppadaṃ ;
Aggiṃ āharituṃ gāmaṃ , pesetuṃ taṃ kumārakaṃ .
15.
So gantvā gharamāyutta-puttakaṃyeva pesayi ;
Pādā rujanti me tehi , aggiṃ gopālasantikaṃ .
16.
Tattha aṅgāra maṃsañca ,
Khādissasi tuvaṃ iti ;
Ne si so taṃ vaco sutvā ,
Aggiṃ gopālasantikaṃ .
17.
Tasmiṃ khaṇe pesitā te , parikkhipiya mārayuṃ ;
Sabbe gope mārayitvā , mātulānaṃ nivedayuṃ .
18.
Tatho soḷasavassaṃ taṃ , vijāniṃsu ca mātulā ;
Mātā sahassañcā ’ dāsi , tassā rakkhañca ādisi .
19.
Āyutto mātusandesaṃ , sabbaṃ tassa nivediya ;
Datvā dāsaṃ sahassañca , pesesi paṇḍulantikaṃ .
20.
Paṇḍulabrāhmaṇo nāma , bhogavā vedapārago ;
Dakkhiṇasmiṃ disābhāge , vasī paṇḍulagāmake .
21.
Kumāro tattha gantvāna , passi paṇḍulabrāhmaṇaṃ ;
‘‘ Tvaṃ paṇḍukābhayo tāta ’’, iti pucchiya byākate .
22.
Tassa katvāna sakkāraṃ , āha rājā bhavissasi ;
Samasattativassāni , rajjaṃ tvaṃ kārayissasi .
23.
Sippaṃ uggaṇha tātāti , sippuggahamakārayī ;
Candena tassa puttena , khippaṃ sippaṃ samāpitaṃ .
24.
Adā satasahassaṃ so , yodhasaṅgahakāraṇā ;
Yodhesu saṅgahitesu , tena pañcasatesu so .
25.
Siyuṃ yāya gayitāni , paṇṇāni kanakāni taṃ ;
Mahesiṃ kurucandañca , mama puttaṃ purohitaṃ .
26.
Ibhi
M0.59 vatvā dhanaṃ datvā , sayodhaṃ nihari tato ;So nāmaṃ sāvayitvāna , tato nikkhamma puññavā .
27.
Laddhabalo nagarake , kāsapabbata santike ;
Sattasatāni purise , sabbesaṃ bhojanāni ca .
28.
Tato narasahassena , dvisatena kumārako ;
Girikaṇḍa pabbataṃ nāma , agamā parivārito .
29.
Girikaṇḍasivo nāma , paṇḍukābhaya mātulo ;
Taṃ paṇḍuvāsudevena , dinnaṃ bhuñjati desakaṃ .
30.
So karisasataṃ pakkaṃ , tadā lāveti khattiyo ;
Tassa dhītā rūpavatī , pālī nāmā ’ si khattiyā .
31.
Sā mahāparivārena , yānamāruyha sobhanaṃ ;
Pitubhattaṃ gāhayitvā , lāvakānañca gacchati .
32.
Kumārassa manussānaṃ , disvā tattha kumārikaṃ ;
Ārocesuṃ kumārassa , kumāro sahasā ’ gato .
33.
Dvedhā taṃ parisaṃ katvā , sataṃ yānamapesayi ;
Tadantikaṃ saparisā , kattha yāsīti pucchitaṃ .
34.
Tāya vuttetu sabbasmiṃ , tassaṃsāratta mānaso ;
Attano saṃvibhāgatthaṃ , bhantenā ’ yāci khattiyo .
35.
Sāsamoruyha yānamhā , adā sovaṇṇapātiyā ;
Bhattaṃ nigrodha mūlasmiṃ , rājaputtassa khattiyā .
36.
Gaṇhi nigrodhapaṇṇāni , bhojetuṃ sesake jane ;
Sovaṇṇabhājanānā ’ suṃ , tāni paṇṇāni taṃ khaṇe .
37.
Tāni disvā rājaputto , saritvā dijabhāsitaṃ ;
Mahesibhāva yoggāme , kaññāladdhāti tussiso .
38.
Sabbe bhojāpayī tesā , taṃ na khīyittha bhojanaṃ ;
Ekassa paṭiviso ’ va , gahito tattha dissatha .
39.
Evaṃ puññaguṇūpetā , sukumārī kumārikā ;
Suvaṇṇapāli nāmena , tatoppabhuta āsi sā .
40.
Taṃ
M0.60 kumāra gahetvāna , yānamāruyha khattiyo ;Mahabbala paribyūḷho , anusaṃṇī apakkami .
41.
Taṃ sutvāna pitā tassā , nare sabbe apesayi ;
Te gantvā kalahaṃ katvā , tajjitā tehi āgamuṃ .
42.
Kalahanagaraṃ nāma , gāmo tattha kate ahu ;
Taṃ sutvā bhātaro tassā , pañcayuddhāyu ’ pāgamuṃ .
43.
Sabbe te paṇḍulasuto , candoyeva aghātayi ;
Lohita vāhakhaṇḍoti , tesaṃ yuddhamahī ahu .
44.
Mahatā bala kādhayana ,
Tato so paṇḍukābhayo ;
Gaṅgāya pārime tire ,
Doḷapabbatakaṃ agā .
45.
Tattha cattāri vassāni , vasi taṃ tattha mātulā ;
Sutvā ṭhapetvā rājānaṃ , taṃ yuddhatthamupāgamuṃ .
46.
Khandhāvāraṃ nivesetvā , dhūmarakkhāga santike ;
Bhāgineyyena yujjhiṃsu , bhāgineyyo tu mātule .
47.
Anubandhī oragaṅgaṃ , malāpetvā nivattiya ;
Tesañca khandhāvāramhi , duve vassāni so vasī .
48.
Gantvo ’ patissagāmaṃ te , tamatthaṃ rājino ’ bravuṃ ;
Rājālekhaṃ kumārassa , sarahassaṃ sapāhiṇi .
49.
‘‘ Puñjassu pāragaṅgaṃ tvaṃ , mā ’ gā oraṃtato ’’ iti ;
Taṃ sutvā tassa kujjiṃsu , bhātaro nava rājino .
50.
Upatthambho tvamevā ’ si , ciraṃ tassa idāni tu ;
Raṭṭhaṃ dadāsi tasmā tvaṃ , māressāmā ’ ti abravuṃ .
51.
So tesaṃ rajjamappesi , te tissaṃ nāma bhātaraṃ ;
Sabbeva sahitā ’ kaṃsu , rajjassa parināyakaṃ .
52.
Eso vīsativassāni , abhayo ’ bhaya dāyako ;
Tattho ’ patissagāmamhi , rājā rajjamakārayi .
53.
Vasanti
M0.61 dhūmarakkhāge , sare tumbariyaṅgaṇe ;Carate vaḷavā rupā , yakkhī cetiyanāmikā .
54.
Eko disvāna senaṅgaṃ , uttapādaṃ manoramaṃ ;
Ārocesi kumārassa , vaḷave ’ ttī ’ disī iti .
55.
Kumāro rasmimādāya , gahetuṃ taṃ upāgami ;
Pacchato agataṃ disvā , bhītā tejena tassasā .
56.
Dhāvi ’ nantaradhāyitvā , dhāvanti manubandhiso ;
Dhāvamānā saraṃ haṃ sā , sattakkhattuṃ parikkhipi .
57.
Otaritvā mahāgaṅgaṃ , uttaritvā tato pana ;
Dhumarakkhaṃ pabbataṃ taṃ , sattakkhattuṃ parikkhipi .
58.
Taṃ saraṃ puna tikkhattuṃ , parikkhipi tato puna ;
Gaṅgaṃ kacchakatitthena , samotari tahiṃ tu so .
59.
Gahesitaṃ vāladhismiṃ , tālapattañca toyagaṃ ;
Tassa puññānubhāvena , so ahosi mahā asi .
60.
Uccāresi asiṃ dajjaṃ ,‘‘ māromī ’’ ti tamāha sā ;
Rajjaṃ gahetvā te dajjaṃ , sāmi māmaṃ amārayi .
61.
Gīvāya taṃ gahetvā so , vijjhitvā asikoṭiyā ;
Nāsāya rajjuyā bandhi , sā ahosi vasānugā .
62.
Gantvā taṃ dhumarakkhaṃ so , tamāruyha mahabbalo ;
Tattha cattāri vassāni , dhūmarakkhana ge vasi .
63.
Tato nikkhamma sabalo , āgammā ’ riṭṭhapabbataṃ ;
Suddhikālamapekkhanto , tattha sattasamāvasi .
64.
Dve mātule ṭhapetvāna , tassa sesaṭṭhamātulā ;
Yuddhasajjā ariṭṭhaṃ taṃ , upasaṅkamma pabbataṃ .
65.
Khandhāvāraṃ nagarake , nivesetvā camūpatiṃ ;
Datvā parikkhipāpesuṃ , samantā ’ riṭṭhapabbataṃ .
66.
Yakkhiniyā mantayitvā , tassā vacanayuttiyā ;
Datvā rājaparikkhāraṃ , paṇṇākārā yuvāni ca .
67.
‘‘ Gaṇhātha
M0.62 sabbāne ’ tāni , khamāpessāmi vo ahaṃ ’’;Iti vatvāna pesesi , kumāro purato balaṃ .
68.
Gaṇhissāmi paviṭṭhanti , vissaṭṭhesu tu tesu so ;
Āruyha yakkhavaḷavaṃ , mahābalapurakkhato .
69.
Yuddhāya pāvisi yakkhī , mahārāva marāpisā ;
Anto bahibalañcassa , ukkuṭṭhiṃ mahatiṃ akā .
70.
Kumārapurisā sabbe , parasenā nare bahū ;
Ghātetvā mātule ca ’ ttha , sīsarāsiṃ akaṃsu te .
71.
Senāpati pālayitvā , gumbaṭṭhānaṃ sapāvisi ;
Senāpati gumbako ’ ti , tena esa pavuccati .
72.
Upariṭṭhamātulasiraṃ , sīsarāsiṃ sapassiya ;
Lāburāsī ’ va icchāha , tenā ’ si lābugāmako .
73.
Evaṃ vijitasaṅgāmo , tato so paṇḍukābhayo ;
Ayyakassā ’ nurādhassa , vasanaṭhānamāgami .
74.
Attano rājagehaṃ so , tassa datvāna ayyako ;
Aññatthavāsaṃ kappesi , so tu tasmiṃ ghare vasi .
75.
Pucchāpetvāna nemittaṃ , vatthuvijjā ’ viduṃ tathā ;
Nagaraṃ pavaraṃ tasmiṃ , gāmeyeva amāpayi .
76.
Nivāsattā ’ nurādhānaṃ , anurādhapuraṃ ahu ;
Nakkhattenā ’ nurādhena , patiṭṭhāpita tāya ca .
77.
Āṇāpetvā mātulānaṃ , chattaṃ jātassare idha ;
Dhovāpetvā dhārayitvā , taṃ sareyeva vārinā .
78.
Attano abhisekaṃ so , kāresi paṇḍukābhayo ;
Suvaṇṇapāliṃ deviṃ taṃ , mahesitte bhisecayi .
79.
Adā candakumārassa , porohiccaṃ yathāvidhi ;
Ṭhānantarāni sesānaṃ , bhaccānañca yathārahaṃ .
80.
Mātuyā upakārattā , attano ca mahīpatiṃ ;
Aghātayitvā jeṭṭhaṃ taṃ , mātulaṃ abhayaṃ pana .
81.
Rattirajjaṃ adā tassa , ahu nagaraguttiko ;
Tadupādāya nagare , ahū nagaraguttiko .
82.
Sassuraṃ
M0.63 taṃ aghātetvā , girikaṇḍasivampi ca ;Girikaṇṇadesaṃ tasse ’ va , mātulassa adāsi so .
83.
Saraṃ tañca khaṇāpetvā , kārāpesi bahū dakaṃ ;
Jaye jalassa gāhena , jayavāpīti ahutaṃ .
84.
Kālavelaṃ nivāsesi , yakkhaṃpura puratthime ;
Yakkhaṃ tu cittarājaṃ taṃ , heṭṭho abhayavāpiyā .
85.
Pubbopakāriṃ dāsiṃ taṃ , nibbattaṃ yakkhayoniyā ;
Purassa dakkhiṇadvāre , so kataññū nivāsayi .
86.
Anto narindavatthussa , vaḷavāmukhayakkhiniṃ ;
Nivāsesi baliṃ tesaṃ , aññesañcānuvassakaṃ .
87.
Dāpesi chaṇakāle tu , cittarājena so saha ;
Samāsane nisīditvā , dibbamānusanāṭakaṃ .
88.
Kārento ’ bhirami rājā , ratikhiḍḍā samappito ;
Dvāragāme ca caturo , bhayavāpiñca kārayi .
89.
Mahāsusānaghātanaṃ , pacchimarājiniṃ tathā ;
Vessavaṇassa nigrodhaṃ , byādhidevassa tālakaṃ .
90.
Yonasabhāga vatthuñca , mahejjagharameva ca ;
Etāni pacchimadvāra-disābhāge nivesayi .
91.
Pañcasatāni caṇḍāla-purise purasodhake ;
Duvesatāni caṇḍāla-purise vaccasodhake .
92.
Diyaḍḍhasatacaṇḍāle , matanīhārake ’ pi ca ;
Susāna gopacaṇḍāle , tattakeyeva ādisi .
93.
Tesaṃ gāmaṃ nivesesi , susānā pacchimuttare ;
Yathā vihitakammāni , tāni niccaṃ akaṃsute .
94.
Tassa caṇḍālagāmassa , pubbuttaradisāya tu ;
Nīcasusānakaṃ nāma , caṇḍālānamakārayi .
95.
Tassuttare susānassa , pāsāṇapabbatantare ;
Āvāsapālijhādhānaṃ , tadā āsi nivesitā .
96.
Taduttare
M0.64 disābhāge , yāva gāmaṇi vāpiyā ;Tāpasānaṃ anekesaṃ , assamo āsi kārito .
97.
Tasseva ca susānassa , puratthimadisāya tu ;
Jotiyassa nigaṇṭhassa , gharaṃ kāresi bhūpati .
98.
Tasmiṃyeva desasmiṃ , nigaṇṭho girināmako ;
Nānāpāsaṇḍakā ceva , vasiṃsu samaṇā bahū .
99.
Tattheva ca devakulaṃ , akāresi mahīpati ;
Kubhaṇḍassa nigaṇṭhassa , taṃnāmakamahositaṃ .
100.
Tato tu pacchime bhāge , jhādhapālipuratthime ;
Micchādiṭṭhikulānaṃ tu , vasī pañcasataṃ tahiṃ .
101.
Paraṃ jotiyagehamhā , oraṃ gāmaṇi vāpiyā ;
So paribbājakārāmaṃ , kārāpesi tatheva ca .
102.
Ājīvakānaṃ gehañca , brāhmaṇavaṭṭameva ca ;
Sivikā sotthisālā ca , akāresi tahiṃ tahiṃ .
103.
Dasavassābhiseko so , gāmasīmā nivesayi ;
Laṃkādīpamhi sakale , laṃkindo paṇḍukābhayo .
104.
So kālavelacittehi , dissamānehi bhūpati ;
Sahā ’ nu bhosi sampatiṃ , yakkhabhūtasahāya vā .
105.
Paṇḍukābhayarañño ca , abhayassa ca antare ;
Rājasuññāni vassāni , ahesuṃ dasasatta ca .
106.
So paṇḍukābhayamahīpati sattatiṃsa–
Vasso ’ dhigamma dhitimā dharaṇī patittaṃ ;
Ramme anunamanurādhapure samiddhe ;
Vassāni akārayi rajjametthāti .
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
Paṇḍukābhayābhisekonāma
Dasamo paricchedo .