(ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား။
ဣဒံ၊ ဤသမ္ဗောဓိသုတ်ကို။)
ဧဝံ၊ ဤသို့။
ဝါ၊ ဤယခုလျှောက်ထားမည့်အတိုင်း။
မေ၊ တပည့်တော်အာနန္ဒာလည်း။
သုတံ၊ (မြတ်စွားဘုရားအထံတော်မှ) နာယူမှတ်သားထားအပ်ပါပြီ။
(ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။)
သုတံ၊ နာယူမှတ်သားထားအပ်သနည်းဟူမူ။)
ဧကံ၊ တပါးသော။
သမယံ၊ အခါ၌။
ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
သာဝတ္ထိယံ၊ သာဝတ္ထိမြို့တော်၏ အနီး၌။
ဇေတဝနေ၊ ဇေတဝန်မည်သော။
ဝါ၊ ဇေတမင်းသား၏ ဥယျာဉ်တောဖြစ်သော။
အာနာထပိဏ္ဍိကဿ၊ အနာထပိဏ်သူဌေး၏။
(ခိုကိုးရာမဲ့သူ လူဆင်းရဲတို့အား ထမင်းရိက္ခာပေးတတ်သည်အဖြစ်ကြောင့် အနာထပိဏ်ဟုခေါ်ဝေါ်အပ်သော သုဒတ္တမည်သောသူဌေး၏)။
အာရာမေ၊ ကျောင်းတိုက်၌။
ဝိဟရတိ၊ သီးတင်းသုံးနေတော်မူ၏။
တတြ၊ ထိုအခါ၌။
(ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်၌ မြတ်စွာဘုရားသီးတင်းသုံးနေတော်မူရာ ထိုအခါ၌)။
ဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသီတင်းသုံးနေတော်မူရာ ထိုဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်၌။
ဘဂဝါ၊ သည်။
ဘိက္ခူ၊ စုဝေးထိုင်နေရသော ရဟန်းတို့ကို။
အာမန္တေသိ၊ မိန့်ကြားတော်မူပြီ။
(ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။
အာမန္တေ သိ၊ မိန့်ကြားတော်မူသနည်းဟူမူ။)
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
အညတိတ္ထိယာ၊ သာသနာပ အယူဝါဒ ရှိကုန်သော။
(မြတ်စွာဘုရားအဆုံးအမအယူဝါဒမှ တပါးသော အယူဝါဒ ရှိကုန်သော)။
ပရိဗ္ဗာဇကာ၊ ပရိဗိုဇ်တို့သည်။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
သစေ ပုစ္ဆေယျုံ၊ အကယ်၍ မေးမြန်းကြကုန်ရာအံ့။
(ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။
ပုစ္ဆေယျုံ၊ မေးမြန်းကုန်ရာသနည်းဟူမူ)။
အာဝုသော၊ ငါ့ရှင်တို့။
သမ္ဗောဓိပက္ခိကာနံ၊ (သစ္စာလေးပါးကို သိတတ်သော) မဂ်လေးပါး၏ အသင်းအပင်း၌ အပါအဝင်ဖြစ်ကုန်သော။
ဝါ၊ မဂ်လေးပါးအား ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်သော။
ဓမ္မာနံ၊ ကုသိုလ်တရားတို့ကို။
ဝါ၊ တို့၏။
ဘာဝနာယ၊ ဖြစ်ပွားစေခြင်း၏။
ဝါ၊ ဖြစ်ပွားစေခြင်းငှာ။
ဥပနိသာ၊ မှီရာအကြောင်းတရားကား။
ကာ၊ အဘယ်ပါနည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
(သစေ ပုစ္ဆေယျုံ၊ အကယ်၍ မေးမြန်းကြကုန်ရာငြားအံ့။)
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
ပုဋ္ဌာ၊ မေးမြန်းအပ်ကုန်လသော်။
ဝါ၊ မေးမြန်းခံကြရကုန်သော
တုမှေ၊ သင်တို့သည်။
အညတိတ္ထိယာနံ၊ မြတ်စွာဘုရားအယူဝါဒမှ တပါးသောအယူဝါဒရှိကုန်သော။
တေသံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ၊ ထိုပရိဗိုဇ်တို့အား။
ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။
ဗျာကရေယျာ၊ ဖြေဆိုကြကုန်ရာအံ့နည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
(အာမန္တေသိ၊ မိန့်ကြားတော်မူပြီ)။
ဘန္တေ၊ မြတ်စွာဘုရား။
နော၊ တပည့်တော်တို့၏။
ဓမ္မာ၊ တရားတို့သည်။
ဘဂဝံ မူလကာ၊ မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော ပင်ရင်းမူလရှိပါကုန်၏။ပ။
[အဋ္ဌကနိပါတ် စာပိုဒ်(၆) ဒုတိယလောကဓမ္မသုတ်ကြည့်]။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
(သမ္မုခါ၊ မျက်မှောက်တော်၌)။
သုတွာ၊ တရားတော်ကို ကြားနာကြရကုန်၍။
ဘိက္ခူ၊ ရဟန်းတို့သည်။
ဓာရေဿန္တိ၊ နှုတ်တက်ဆောင်ထား မှတ်သားကြရပါကုန်လတ္တံ့)။
ဣတိ၊ သို့။
(အဝေါစုံ၊ ပြန်ကြားလျှောက်ထားကြကုန်ပြီ)။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
တေနဟိ၊ ထိုသို့ အသင်တို့က တောင်းပန်ကြလျှင်။
ဝါ၊ တောင်းပန်ကြခြင်းကြောင့်။
(တနည်း) တေနဟိ၊ ငါတိုက်တွန်း၏။
(တုမှေ၊ သင်တို့သည်။
ဣမံ ဓမ္မံ၊ ဤတရားကို။)
သာဓုကံ၊ ကောင်းစွာ။
[သုန္ဒရအနက်တည်း]။
ဝါ၊ စွဲစွဲမြဲမြဲ (မှတ်မှတ်သားသား)[ဒဋ္ဋိကမ္မ အနက်တည်း]။
ဝါ၊ ငါ၏စေခိုင်းတိုက်တွန်းချက်ဖြင့်။
[အာဏတ္တိ အနက် တည်း]။
သုဏာထ၊ နာယူကြကုန်လော။
မနသိ၊ စိတ်နှလုံးအတွင်း၌။
ကရောထ၊ သွင်းပိုက်ထားကြကုန်လော။
(အဟံ၊ ငါသည်)။
ဘာသိဿာမိ၊ ဟောတော်မူအံ့။
ဣတိ၊ ဤသို့။
(အဝေါစ၊ မိန်တော်မူပြီ)။
ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား။
ဧဝံ၊ ကောင်းပါပြီ။
(တနည်း) ဧဝံ ဘန္တေ၊ ကောင်းပါပြီအရှင်ဘုရား။
ဣတိ ခေါ၊ ဤသို့ပင်။
တေ ဘိက္ခူ၊ ထိုတရားနာရဟန်းတို့သည်။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။
(ဝစနံ၊ စကားတော်ကို။)
ပစ္စဿောသုံ၊ ရှေးရှုရိုသေစွာနားထောက်ကြကုန်ပြီ။
ဝါ၊ စကားတုံ့ပြန်နာခံကြကုန်ပြီ။
ဘဂဝါ၊ သည်။
ဧတံ၊ ဤတရားစကားတော်ကို။
အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ။
(ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။
အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူသနည်းဟူမူ။)
။ပ။ တေသံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ၊ ထိုပရိဗိုဇ်တို့အား။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
ဗျာကရေယျာထ၊ ဖြေဆိုကြကုန်လော။
(ကိန္တိ၊ သို့။
ဗျာကရေယျာထ၊ ဖြေဆိုကြရကုန်မည်နည်းဟူမူ)။
အာဝုသော၊ ငါ့ရှင်တို့။
ဣဓ၊ ဤသာသနာတော်၌။
(ဤသာသနာတော်က)။
ဘိက္ခူ၊ ရဟန်းသည်။
ကလျာဏမိတ္တော၊ (သဒ္ဓါသီလစသည်ရှိ၍) ကောင်းသော မိတ်ဆွေရှိသည်။
ကလျာဏသဟာယော၊ ကောင်းသော အဖော်သဟဲရှိသည်။
ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော၊ ကောင်းသောမိတ်ဆွေတို့၌ ညွတ်ယိမ်းကိုင်းရှိုင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
အာဝုသော၊ ငါ့ရှင်ပရိဗိုဇ်တို့။
သမ္ဗော ဓိပက္ခိကာနံ၊ ကုန်သော။
ဓမ္မာနံ၊ တို့ကို။
ဝါ၊ တို့၏။
ဘာဝနာယ၊ ၏။
ဝါ၊ ငှာ။
ပဌမာ၊ ရှေးဦးစွာသော။
ဥပနိသာ၊ ကား။
အယံ၊ ဤကောင်းသော မိတ်ဆွေရှိသူ၏အဖြစ်ပင်တည်း။
ဝါ၊ ဤကောင်းသော မိတ်ဆွေတို့၌ ဆက်ဆံပေါင်းသင်းခြင်းဟူသော အခြင်းအရာအားဖြင့်ဖြစ်သော ကုသိုလ်နမက္ခန္ဓာလေးပါးတည်း။
အာဝုသော၊ ငါ့ရှင်တို့။
ပုန စပရံ၊ နောက်ထပ်အခြားသော မှီရာ အကြောင်းကား။
[တနည်း- အာဝုသော၊ တို့။
ပုန၊ နောက်ထပ်တဖန်။
အပရံ စ၊ အခြားသော မှီရာအကြောင်းကိုလည်း။
အဟံ၊ ငါသည်။
ဘာသိဿာမိ၊ ဟောတော်မူအံ့။]
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
သီလဝါ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော၊ ပါတိမောက်သီလတည်းဟူသော ပိတ်ဆီးကြောင်းတရားဖြင့် ကာယဒ္ဓါရ, ဝစီဒွါရတို့ကို ပိတ်ဆို့စောင့်စည်းလျက်။
ဝါ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလနှင့် ပြည့်စုံလျက်။
အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော၊ အကျင့်, ကျက်စားရာဌာနနှင့် ပြည့်စုံလျက်။
(ရဟန်းတို့အား လျောက်ပတ်သောအကျင့်နှင့်လည်းကောင်း, ဆွမ်းစသည်အတွက် သွားလာဝင်ထွက်ကျက်စားသင့်ရာဌာနနှင့်လည်းကောင်း ပြည့်စုံလျက်)။
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
[ဒုကစာပိုဒ် (၃၇) လည်းကြည့်။]
အဏုမတ္တေသု၊ အဏုမြူအတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သော။
ဝါ၊ အဏုမြူ သဖွယ် အလွန်သေးငယ်ကုန်သော။
ဝဇ္ဇေသု၊ အကုသိုလ်အပြစ်တို့၌။
ဘယဒဿာဝီ၊ ကြောက်ဖွယ်ဘေးဟု ရှုလေ့ရှိလျက်။
သိက္ခာပဒေသု၊ သိက္ခာပုဒ်တို့တွင်။
(တံ တံ သိက္ခာပဒံ၊ ထိုထိုသိက္ခာပုဒ်ကို)။
သမာဒါယ၊ ကောင်းစွာခံယူ၍။
ဝါ၊ ဆောင်တည်၍။
သိက္ခတိ၊ ဖြည့်ကျင့်၏။
[တနည်း- သိက္ခာပဒေသု၊ သီလသိက္ခာအဖို့တို့၌။
(သိက္ခိတဗ္ဗံ၊ ဖြည့်ကျင့်ဖွယ်ရာသီလ သိက္ခာအားလုံးကို)။
သမာဒါယ၊ ၍။
သိက္ခတိ၊ ၏။]
အာဝုသော၊ တို့။
သမ္ဗောဓိပက္ခီကာနံ၊ ကုန်သော။
ဓမ္မာနံ၊ တို့ကို။
ဝါ၊ တို့၏။
ဘာဝနာယ၊ ၏။
ဝါ၊ ငှာ။
ဒုတိယာ၊ နှစ်ခုမြောက်သော။
ဥပနိသာ၊ မှီရာအကြောင်းတရားကား။
အယံ၊ ဤပါတိမောက္ခသံဝရသီလ ပင်တည်း။
အာဝုသော၊ တို့။
ပုန စပရံ၊ နောက်ထပ် အခြားသော မှီရာအကြောင်းတရားကား။
ဘိက္ခူ၊ ရဟန်းသည်။
[နိကာမလာတီ ဟောတိ၊ စသည်၌စပ်။]
ယာ အယံ ကထာ၊ အကြင်စကားသည်။
အဘိသလ္လေခိကာ၊ ကိလေသာတို့ကို လွန်စွာခြစ်ခွါပယ်ရှားတတ်၏။
စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ၊ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ ။ ။ ဤပုဒ်၌ ဤသုတ်အဋ္ဌကထာအလို သပ္ပါယပုဒ်နှင့် သမာသ်တွဲသောအခါ သတ္တမိတပ္ပုရိသ်သမာသ်တွဲရ၍ ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာ(၂၀၅)နှင့် နောက်လာမည့်မေဃိယဋီကာအလိုတဒတ္ထသမ္ပဒါန်အနက်ဟော စတုတ္ထီတပ္ပုရိသ်သမာသ်တွဲရမည်ဖြစ်၏၊ စေတသော ဝိဝရဏံ စေတောဝိဝရဏံ၊ စေတောဝိဝရဏေ (စေတောဝိတရဏာယ ဝါ) သပ္ပါယာ ဥပကာရိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ- သမထဝိပဿနာစိတ်ကို ဖွင့်လှစ်ခြင်း၌ (ဝါ- ဖွင့်လှစ်ခြင်ငှာ) လျောက်ပတ်သော (ကျေးဇူးပြုတတ်သော) တရားစကား။
(တနည်း) စေတော (စိတ္တံ) ဝိဝရန္တီ တိစေတောဝိဝရဏာနိ၊ စိတ်ကို ထင်လင်းအောင် ဖွင့်လှစ်တတ်သော (ပွင့်လင်းစေတတ်သော) သမထ ဝိပဿနာတရာများ၊ တေသံ သပ္ပါယာ တထာ။ သထမဝိပဿနာစိတ်ကို ဖွင့်လှစ်ခြင်း၌ သင့်လျော်လျောက်ပတ်သင့်၏။ ဝါ၊ သမထဝိပဿနာစိတ်ကို ပွင့်လင်းစေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုတတ်၏။ ဝါ၊ စိတ်ကို ထင်လင်းအောင် ဖွင့်လှစ်တတ်သော သမထဝိပဿနာတရားတို့အား သင့်လျော်လျောက်ပတ်၏။ သေယျထိဒံ၊ ထိုစကားဟူသည် အဘယ်နည်း။ [တနည်း- ဣဒံ အယံ ကထာ၊ ဤစကားဟူသည်။ သေယျထာ၊ အဘယ်နည်း။] အပ္ပိစ္ဆကထာ၊ လောဘအလိုရမ္မက် မရှိသည်အဖြစ်နှင့် စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ သန္တုဋ္ဌိကထာ၊ သန္တုဋ္ဌိကထာ ။ ။ သေန သကေန တုဋ္ဌိ သန္တုဋ္ဌိ- ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းဖြင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်ခြင်း၊ "သတုဋ္ဌိ" ဟု ဆိုလိုလျက် နိဂ္ဂဟိတ်လာ၊ ဝဂ္ဂန္တပြု၍ ပြီးသည်ဟုကြံရာ၏၊ (တနည်း) သမံ တုဋ္ဌိ သန္တုဋ္ဌိ- မျှတရုံဖြင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်ခြင်း၊ မမျှမတ လွန်လွန်ကဲကဲလိုချင်သော တဏှာကို ပယ်ရှား၍ မျှတရုံ သင့်လျော်ရုံဖြင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်ခြင်း။ ဤနည်း၌ သံဥပသာရကို သမအနက်ဟောကြံ၊ (တနည်း) သန္တေ န ဝိဇ္ဇမာနေန တုဋ္ဌိ သန္တုဋ္ဌိ- ထင်ရှားရှိသောပစ္စည်းဖြင့် ရောင့်ရဲခြင်း၊ "သန္တ တုဋ္ဌိ" ကို တကိုချေ၍ ပြီးသည်ဟု ကြံလေ။ ပစ္စည်းလေးပါးတို့၌ ရောင့်ရဲ ကျေနပ်လွယ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ ဝါ၊ မိမိကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းဖြင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်လွယ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ ပဝိဝေကကထာ၊ ကာယဝိဝေကစသော ဝိဝေကသုံးပါး ။ ။ (၁) ကာယေန ဝိဝေကော ကာယဝိဝေကော- ကိုယ်အားဖြင့်(အပေါင်းအဖော်တို့မှ) ခွဲခွါနေထိုင်ခြင်း၊ (၂) မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိတော ဂုဟဋ္ဌကအဖြစ်ဖြင့်ဟောတော်မူ၏၊ စိတ္တဝိဝေကောတိ မဟဂ္ဂတလောကုတ္တရစိတ္တာနံ ကိလေသေဟိ သုညဘာဝေါ တုစ္ဆဘာဝေါတိ အတ္ထော။ မဟာနိဒ္ဒေသအဋ္ဌကထာ၊ ဂဂ။
ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာ(၂၁၀) နှင့် အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာ (တ-၃၇၊၂၇၉) ၌မူ "အဋ္ဌမသာတ္တိယော ပန စိတ္တဝိဝေကော နာမ" ဟူ၍ သမာပတ်ရှစ်ပါးကို စိတ္တဝိဝေက အဖြစ်ဖွင့်ထား၏၊ စိတ္တဿ ဝိဝေကော စိတ္တဝိဝေကော- (ကိလေသာတို့မှ) စိတ်၏ ကင်းရှင်းဆိတ်သုတ်ခြင်း၊ ဝါ- ကိလေသာတို့မှ ကင်းရှင်းဆိတ်သုဉ်းသောစိတ် (မဟာဂ္ဂုတ်လောကုတ္တရာစိတ်)။ (၃) ဥပဓိဟိဝိဝေကော ဥပဓိဝိဝေကော- ကိလေသာ, ခန္ဓာ, အဘိသင်္ခါရဟူသော သုံးမျိုးသော ဥပဓိတို့မှ ကင်းရှင်းဆိတ်သုဉ်းခြင်းသဘော (နိဗ္ဗာန်)။ (ကာယဝိဝေကစသော သုံမျိုးသော) ကင်းရှင်းဆိတ်သုဉ်းမှုနှင့် စပ်သောစကားလည်းကောင်း။ အသံသဂ္ဂကထာ၊ (အမျိုးသမိးတို့နှင့် ငါးမျိုးသော သံသဂ္ဂရာဂဖြင့်) မရောနှော မဆက်သွယ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ [သံသဂ္ဂရာဂ ငါးမျိုးကို အဋ္ဌကနိပါတ် စာပိုဒ်(၇၉) ပရိဟာနသုတ်၌ ရေးခဲ့ပြီ။] ဝီိရိယာရ မ္ဘကထာ၊ ဝီရိယကို အားထုတ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ (အကုသိုလ်တို့ကို ပယ်ရှားခြင်းနှင့် ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပြည့်စုံစေခြင်းငှာ ဝိရိယကို လုံးပမ်းကြိုးကုတ် အားထုတ်ခြင်းနှင့်စပ်သောစကားလည်းကောင်း)။ သီလကထာ၊ သီလကထာစသည် ။ ။ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလကို လောကီသီလဟုခေါ်၍ မဂ်သီလ ဖိုလ်သီလကို လောကုတ္တရာသီလဟုခေါ်၏၊ ဝိပဿနာ၏ အခြေခံဖြစ်သော (ဥပစာရစျာန်နှင့်တကွသော) သမာပတ်ရှစ်ပါးကို လောကိယသမာဓိဟုခေါ်၍ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တသမာဓိကိ လောကုတ္တရာ သမာဓိဟုခေါ်၏၊ ထို့နောက်တဖန် ပညာကထာ၌ သုတမယပညာ, စိန္တာမယပညာ, စျာနသမ္ပယုတ္တပညာ, ဝိပဿနာပညာဟူသော ပညာလေးမျိုးကို (ထိုလေးမျိုးတွင်လည်း ဤနေရာ၌ အထူးအားဖြင့် ဝိပသနာ ပညာကို) လောကီပညာဟု ခေါ်၏၊ မဂ်ပညာ ဖိုလ်ပညာကို လောကုတ္တရာပညာခေါ်၏။ လောကီလောကုတ္တရာသီလနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ သမာဓိကထာ၊ လောကိလောကုတ္တရာသမာဓိနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ ပညာကထာ၊ လောကီလောကုတ္တရာ ပညာနှင့်စပ်သောစကားလည်းကောင်း။ ဝိမုတ္တိကထာ၊ အရိယဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ဟူသော ဝိမုတ္တိနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ ဝါ၊ တဒင်္ဂ, ဝိက္ခမ္ဘန, သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိတို့နှင့် စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ၊ ဝိမုတ္တိနှင့် ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန ။ ။ ယခင်ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာနှင့် မေဃိယသုတ်ဋီကာတို့၌ ဝိမုတ္တိပုဒ်အရ အရိယဖိုလ်ဝိမုတ္တိနှင့် နိဗ္ဗာန်ကို ယူပြီးလျှင် အပရေဆရာဆို့ကမူ တဒင်္ဂ, ဝိက္ခမ္ဘန, သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိတို့ အနေအားဖြင့် အနက်ဖွင့်ကြကုန်၏ဟု မိန့်ဆိုထား၏၊ ပဉ္စကနိပါတ် စာပိုဒ် (၉၀) ဒုတိယသေခသုတ်အဋ္ဌကထာ ဝိမုတ္တိကထာအဖွင့် တုန်းကမူ "ပဉ္စဝိမံ ဝိမုတ္တိံ အာရဗ္ဘ" ဟူ၍ ပဋိပ္ပသဒ္ဓိ, နိဿရဏဝိမုတ္တိ နှစ်ပါးနှင့် တကွ ဝိမုတ္တိငါးပါးလုံးကို ပင့်ယူတော်မူ၏၊ ထိုငါးပါးတို့တွင် သံယုတ်အဋ္ဌကထာ (တ-၂၄၂၊၂၄၃) အဖွင့်အတိုင်း-
အနိစ္စာနုပဿနာစသော အနုပဿနာ (၇) ပါးကို တဒင်္ဂဝိမုတ္တိဟုခေါ်၍ သမာပတ်ရှစ်ပါးကို ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ၊ အရိယမဂ်လေးပါးကို သမုစ္ဆေဝိမုတ္တိ၊ အရိယဖိုလ်လေးပါးကို ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ၊ နိဗ္ဗာန်ကို နိဿရဏဝိမုတ္တိ ဟုခေါ်၏။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာ (ပ- ၁၂၆) ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓစသည်ကို ဖွင့်ပြရာ၌မူ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ, နိဿရဏဝိမုတ္တိဟူသော ဝိမုတ္တိ သုံးမျိုးကိုယူပြီးလျှင် "ဝိမုတ္တီနံ ဉာဏဒဿနံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ- ထိုဝိမုတ္တိသုံးမျိုးတို့ကို (ဝါ- မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်တို့ကို) ပြန်၍ ဆင်ခြင်သိမြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်" ဟူ၍ ဝိဂြိုဟ်ဝစနတ္ထပြုထား၏၊ ထိုဝစနတ္ထ အတိုင်း ဆိုလျှင်ပယ်အပ်ပြီးနှင့် မပယ်အပ်သေးသော ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်များကို ဝိပုတ္တိဉာဏဒဿနဟု မခေါ်နိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေလေ၏၊ သို့သော် ယခင်သေခသုတ်အဋ္ဌကထာ, ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာ၊ မေဃိယသုတ်ဋီကာတို့၌မူ ထိုပယ်အပ်ပြီး, မပယ်အပ်သေးသော ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်နှင့်တကါ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် (၁၉) ပါးလုံးကိုပင် ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနခေါ်သည်ဟု ဖွင့်ဆိုထားကြ၏၊ ထိုကြောင့်-
"တိလဿ ဣဒံ တေလံ- နှမ်း၏ဥစ္စာဖြစ်သောဆီ" ဟူသော တဒ္ဓိတ်ဝိဂြိုဟ်၌ ဝိဂြိုဟ်ဝါကျအခိုက်ကိုငဲ့လျှင် နှမ်းဆီတမျိုးကိုသာ တေလဟု ခေါ်ရတော့မည်ဖြစ်သော်လည်း "တေလံ" ဟုရုပ်ပြီးသောအခါ၌ ကား ထိုဝိဂြိုဟ်ဝါကျအနက်ကို မငဲ့တော့ဘဲ "သာသပတေလ- မုန်ညင်းဆီ၊ ဧရဏ္ဍတေလ- ကြက်ဆူဆီ၊ ဝသာတေလ- သားဆီ၊ တိလတေလ- နှမ်းဆီ" စသော ဆီအားလုံးကို တေလဟုခေါ်နိုင်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ဤ၌လည်း "ဝိမုတ္တီနံ ဉာဏဒဿနံ" ဟူသော သမာသ်ဝါကျအခိုက်၌ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ဟူသော ဝိမုတ္တိသုံးမျိုးကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်များကိုသာ ယူနိုင်သော်လည်း "ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ " ဟူ၍ သမာသ်ပြီးသော အခါ၌ကား ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် (၁၉) ပါးလုံးကို ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန ခေါ်နိုင်သည်ဟု ကြံရာ၏။
ကိလေသေဟိ ဝုမုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ- ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော အရိယမဂ် (သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ)။ ကိလေသေဟိ ဝိမုစ္စီတိ ဝိမုတ္တိ- ကိလေသာတို့မှလွတ်မြောက်ပြီးအရိယဖိုလ်(ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ)။ ကိလေသေဟိ ဝိမုစ္စတိ ဧတ္ထာတိ ဝိမုတ္တိ- ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်ရာနိဗ္ဗာန် (နိဿရဏဝိမုတ္တိ)။ ထို့နောက် ယင်းဝိမုတ္တိသုံးမျိုးလုံး ပါဝင်အောင်" ဝိမုတ္တိ စ ဝိမုတ္တိ စ ဝိမုတ္တိ စ ဝိမုတ္တိယော " ဟု ဧကသေသ်ပြု၍ "ဝိမုတ္ထီနံ ဉာဏဒဿနံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ" ဟု ဝစနတ္တပြု။ (၁၉-ပါးသော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဟူသော) ဝိမုတ္တိဉာဏ်အမြင်နှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်းတည်း။ ဧဝရူပိယာ၊ ဤသို့ သဘောရှိသော။ ကထာယ၊ စကားကို။ နိကာမလာဘီ၊ အလိုရှိတိုင်း ရနိုင်ခြင်းရှိသည်။ (အချိန်မရွေး ကြားနာနိုင်, စူးစမ်းဆင်ခြင်နိုင်ခြင်းရှိသည်)။ အကိစ္ဆလာဘီ၊ မခက်ခဲ မပင်ပန်း ချမ်းသာစွာရနိုင်ခြင်းရှိသည်။ အကသိရလာဘီ၊ မနည်းမရှား များပြားစွာရနိုင်ခြင်းရှိသည်။ ဟောတိ၊ ၏။
(တနည်း) စေတော (စိတ္တံ) ဝိဝရန္တီ တိစေတောဝိဝရဏာနိ၊ စိတ်ကို ထင်လင်းအောင် ဖွင့်လှစ်တတ်သော (ပွင့်လင်းစေတတ်သော) သမထ ဝိပဿနာတရာများ၊ တေသံ သပ္ပါယာ တထာ။ သထမဝိပဿနာစိတ်ကို ဖွင့်လှစ်ခြင်း၌ သင့်လျော်လျောက်ပတ်သင့်၏။ ဝါ၊ သမထဝိပဿနာစိတ်ကို ပွင့်လင်းစေခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုတတ်၏။ ဝါ၊ စိတ်ကို ထင်လင်းအောင် ဖွင့်လှစ်တတ်သော သမထဝိပဿနာတရားတို့အား သင့်လျော်လျောက်ပတ်၏။ သေယျထိဒံ၊ ထိုစကားဟူသည် အဘယ်နည်း။ [တနည်း- ဣဒံ အယံ ကထာ၊ ဤစကားဟူသည်။ သေယျထာ၊ အဘယ်နည်း။] အပ္ပိစ္ဆကထာ၊ လောဘအလိုရမ္မက် မရှိသည်အဖြစ်နှင့် စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ သန္တုဋ္ဌိကထာ၊ သန္တုဋ္ဌိကထာ ။ ။ သေန သကေန တုဋ္ဌိ သန္တုဋ္ဌိ- ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းဖြင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်ခြင်း၊ "သတုဋ္ဌိ" ဟု ဆိုလိုလျက် နိဂ္ဂဟိတ်လာ၊ ဝဂ္ဂန္တပြု၍ ပြီးသည်ဟုကြံရာ၏၊ (တနည်း) သမံ တုဋ္ဌိ သန္တုဋ္ဌိ- မျှတရုံဖြင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်ခြင်း၊ မမျှမတ လွန်လွန်ကဲကဲလိုချင်သော တဏှာကို ပယ်ရှား၍ မျှတရုံ သင့်လျော်ရုံဖြင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်ခြင်း။ ဤနည်း၌ သံဥပသာရကို သမအနက်ဟောကြံ၊ (တနည်း) သန္တေ န ဝိဇ္ဇမာနေန တုဋ္ဌိ သန္တုဋ္ဌိ- ထင်ရှားရှိသောပစ္စည်းဖြင့် ရောင့်ရဲခြင်း၊ "သန္တ တုဋ္ဌိ" ကို တကိုချေ၍ ပြီးသည်ဟု ကြံလေ။ ပစ္စည်းလေးပါးတို့၌ ရောင့်ရဲ ကျေနပ်လွယ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ ဝါ၊ မိမိကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းဖြင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်လွယ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ ပဝိဝေကကထာ၊ ကာယဝိဝေကစသော ဝိဝေကသုံးပါး ။ ။ (၁) ကာယေန ဝိဝေကော ကာယဝိဝေကော- ကိုယ်အားဖြင့်(အပေါင်းအဖော်တို့မှ) ခွဲခွါနေထိုင်ခြင်း၊ (၂) မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိတော ဂုဟဋ္ဌကအဖြစ်ဖြင့်ဟောတော်မူ၏၊ စိတ္တဝိဝေကောတိ မဟဂ္ဂတလောကုတ္တရစိတ္တာနံ ကိလေသေဟိ သုညဘာဝေါ တုစ္ဆဘာဝေါတိ အတ္ထော။ မဟာနိဒ္ဒေသအဋ္ဌကထာ၊ ဂဂ။
ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာ(၂၁၀) နှင့် အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာ (တ-၃၇၊၂၇၉) ၌မူ "အဋ္ဌမသာတ္တိယော ပန စိတ္တဝိဝေကော နာမ" ဟူ၍ သမာပတ်ရှစ်ပါးကို စိတ္တဝိဝေက အဖြစ်ဖွင့်ထား၏၊ စိတ္တဿ ဝိဝေကော စိတ္တဝိဝေကော- (ကိလေသာတို့မှ) စိတ်၏ ကင်းရှင်းဆိတ်သုတ်ခြင်း၊ ဝါ- ကိလေသာတို့မှ ကင်းရှင်းဆိတ်သုဉ်းသောစိတ် (မဟာဂ္ဂုတ်လောကုတ္တရာစိတ်)။ (၃) ဥပဓိဟိဝိဝေကော ဥပဓိဝိဝေကော- ကိလေသာ, ခန္ဓာ, အဘိသင်္ခါရဟူသော သုံးမျိုးသော ဥပဓိတို့မှ ကင်းရှင်းဆိတ်သုဉ်းခြင်းသဘော (နိဗ္ဗာန်)။ (ကာယဝိဝေကစသော သုံမျိုးသော) ကင်းရှင်းဆိတ်သုဉ်းမှုနှင့် စပ်သောစကားလည်းကောင်း။ အသံသဂ္ဂကထာ၊ (အမျိုးသမိးတို့နှင့် ငါးမျိုးသော သံသဂ္ဂရာဂဖြင့်) မရောနှော မဆက်သွယ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ [သံသဂ္ဂရာဂ ငါးမျိုးကို အဋ္ဌကနိပါတ် စာပိုဒ်(၇၉) ပရိဟာနသုတ်၌ ရေးခဲ့ပြီ။] ဝီိရိယာရ မ္ဘကထာ၊ ဝီရိယကို အားထုတ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ (အကုသိုလ်တို့ကို ပယ်ရှားခြင်းနှင့် ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပြည့်စုံစေခြင်းငှာ ဝိရိယကို လုံးပမ်းကြိုးကုတ် အားထုတ်ခြင်းနှင့်စပ်သောစကားလည်းကောင်း)။ သီလကထာ၊ သီလကထာစသည် ။ ။ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလကို လောကီသီလဟုခေါ်၍ မဂ်သီလ ဖိုလ်သီလကို လောကုတ္တရာသီလဟုခေါ်၏၊ ဝိပဿနာ၏ အခြေခံဖြစ်သော (ဥပစာရစျာန်နှင့်တကွသော) သမာပတ်ရှစ်ပါးကို လောကိယသမာဓိဟုခေါ်၍ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တသမာဓိကိ လောကုတ္တရာ သမာဓိဟုခေါ်၏၊ ထို့နောက်တဖန် ပညာကထာ၌ သုတမယပညာ, စိန္တာမယပညာ, စျာနသမ္ပယုတ္တပညာ, ဝိပဿနာပညာဟူသော ပညာလေးမျိုးကို (ထိုလေးမျိုးတွင်လည်း ဤနေရာ၌ အထူးအားဖြင့် ဝိပသနာ ပညာကို) လောကီပညာဟု ခေါ်၏၊ မဂ်ပညာ ဖိုလ်ပညာကို လောကုတ္တရာပညာခေါ်၏။ လောကီလောကုတ္တရာသီလနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ သမာဓိကထာ၊ လောကိလောကုတ္တရာသမာဓိနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ ပညာကထာ၊ လောကီလောကုတ္တရာ ပညာနှင့်စပ်သောစကားလည်းကောင်း။ ဝိမုတ္တိကထာ၊ အရိယဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ဟူသော ဝိမုတ္တိနှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ ဝါ၊ တဒင်္ဂ, ဝိက္ခမ္ဘန, သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိတို့နှင့် စပ်သော စကားလည်းကောင်း။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ၊ ဝိမုတ္တိနှင့် ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန ။ ။ ယခင်ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာနှင့် မေဃိယသုတ်ဋီကာတို့၌ ဝိမုတ္တိပုဒ်အရ အရိယဖိုလ်ဝိမုတ္တိနှင့် နိဗ္ဗာန်ကို ယူပြီးလျှင် အပရေဆရာဆို့ကမူ တဒင်္ဂ, ဝိက္ခမ္ဘန, သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိတို့ အနေအားဖြင့် အနက်ဖွင့်ကြကုန်၏ဟု မိန့်ဆိုထား၏၊ ပဉ္စကနိပါတ် စာပိုဒ် (၉၀) ဒုတိယသေခသုတ်အဋ္ဌကထာ ဝိမုတ္တိကထာအဖွင့် တုန်းကမူ "ပဉ္စဝိမံ ဝိမုတ္တိံ အာရဗ္ဘ" ဟူ၍ ပဋိပ္ပသဒ္ဓိ, နိဿရဏဝိမုတ္တိ နှစ်ပါးနှင့် တကွ ဝိမုတ္တိငါးပါးလုံးကို ပင့်ယူတော်မူ၏၊ ထိုငါးပါးတို့တွင် သံယုတ်အဋ္ဌကထာ (တ-၂၄၂၊၂၄၃) အဖွင့်အတိုင်း-
အနိစ္စာနုပဿနာစသော အနုပဿနာ (၇) ပါးကို တဒင်္ဂဝိမုတ္တိဟုခေါ်၍ သမာပတ်ရှစ်ပါးကို ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ၊ အရိယမဂ်လေးပါးကို သမုစ္ဆေဝိမုတ္တိ၊ အရိယဖိုလ်လေးပါးကို ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ၊ နိဗ္ဗာန်ကို နိဿရဏဝိမုတ္တိ ဟုခေါ်၏။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာ (ပ- ၁၂၆) ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓစသည်ကို ဖွင့်ပြရာ၌မူ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ, နိဿရဏဝိမုတ္တိဟူသော ဝိမုတ္တိ သုံးမျိုးကိုယူပြီးလျှင် "ဝိမုတ္တီနံ ဉာဏဒဿနံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ- ထိုဝိမုတ္တိသုံးမျိုးတို့ကို (ဝါ- မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်တို့ကို) ပြန်၍ ဆင်ခြင်သိမြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်" ဟူ၍ ဝိဂြိုဟ်ဝစနတ္ထပြုထား၏၊ ထိုဝစနတ္ထ အတိုင်း ဆိုလျှင်ပယ်အပ်ပြီးနှင့် မပယ်အပ်သေးသော ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်များကို ဝိပုတ္တိဉာဏဒဿနဟု မခေါ်နိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေလေ၏၊ သို့သော် ယခင်သေခသုတ်အဋ္ဌကထာ, ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာ၊ မေဃိယသုတ်ဋီကာတို့၌မူ ထိုပယ်အပ်ပြီး, မပယ်အပ်သေးသော ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်နှင့်တကါ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် (၁၉) ပါးလုံးကိုပင် ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနခေါ်သည်ဟု ဖွင့်ဆိုထားကြ၏၊ ထိုကြောင့်-
"တိလဿ ဣဒံ တေလံ- နှမ်း၏ဥစ္စာဖြစ်သောဆီ" ဟူသော တဒ္ဓိတ်ဝိဂြိုဟ်၌ ဝိဂြိုဟ်ဝါကျအခိုက်ကိုငဲ့လျှင် နှမ်းဆီတမျိုးကိုသာ တေလဟု ခေါ်ရတော့မည်ဖြစ်သော်လည်း "တေလံ" ဟုရုပ်ပြီးသောအခါ၌ ကား ထိုဝိဂြိုဟ်ဝါကျအနက်ကို မငဲ့တော့ဘဲ "သာသပတေလ- မုန်ညင်းဆီ၊ ဧရဏ္ဍတေလ- ကြက်ဆူဆီ၊ ဝသာတေလ- သားဆီ၊ တိလတေလ- နှမ်းဆီ" စသော ဆီအားလုံးကို တေလဟုခေါ်နိုင်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ဤ၌လည်း "ဝိမုတ္တီနံ ဉာဏဒဿနံ" ဟူသော သမာသ်ဝါကျအခိုက်၌ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ဟူသော ဝိမုတ္တိသုံးမျိုးကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်များကိုသာ ယူနိုင်သော်လည်း "ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ " ဟူ၍ သမာသ်ပြီးသော အခါ၌ကား ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် (၁၉) ပါးလုံးကို ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန ခေါ်နိုင်သည်ဟု ကြံရာ၏။
ကိလေသေဟိ ဝုမုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ- ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော အရိယမဂ် (သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ)။ ကိလေသေဟိ ဝိမုစ္စီတိ ဝိမုတ္တိ- ကိလေသာတို့မှလွတ်မြောက်ပြီးအရိယဖိုလ်(ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ)။ ကိလေသေဟိ ဝိမုစ္စတိ ဧတ္ထာတိ ဝိမုတ္တိ- ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်ရာနိဗ္ဗာန် (နိဿရဏဝိမုတ္တိ)။ ထို့နောက် ယင်းဝိမုတ္တိသုံးမျိုးလုံး ပါဝင်အောင်" ဝိမုတ္တိ စ ဝိမုတ္တိ စ ဝိမုတ္တိ စ ဝိမုတ္တိယော " ဟု ဧကသေသ်ပြု၍ "ဝိမုတ္ထီနံ ဉာဏဒဿနံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ" ဟု ဝစနတ္တပြု။ (၁၉-ပါးသော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဟူသော) ဝိမုတ္တိဉာဏ်အမြင်နှင့်စပ်သော စကားလည်းကောင်းတည်း။ ဧဝရူပိယာ၊ ဤသို့ သဘောရှိသော။ ကထာယ၊ စကားကို။ နိကာမလာဘီ၊ အလိုရှိတိုင်း ရနိုင်ခြင်းရှိသည်။ (အချိန်မရွေး ကြားနာနိုင်, စူးစမ်းဆင်ခြင်နိုင်ခြင်းရှိသည်)။ အကိစ္ဆလာဘီ၊ မခက်ခဲ မပင်ပန်း ချမ်းသာစွာရနိုင်ခြင်းရှိသည်။ အကသိရလာဘီ၊ မနည်းမရှား များပြားစွာရနိုင်ခြင်းရှိသည်။ ဟောတိ၊ ၏။
။ပ။ တတိယာ၊ သုံးခုမြောက်သော။
ဥပနိသာ၊ ကား။
အယံ၊ ဤသည်ပင်တည်း။
(ဤသို့ အပ္ပိစ္ဆကထာစသည်တို့ကို အလိုရှိတိုင်း အခက်အခဲမရှိ များပြားစွာရနိုင်ခြင်းပင်တည်း။)
အာဝုသော၊ တို့။
ပုန စပရံ၊ ကား။
ဘိက္ခု၊ သည်။
အကုသလာနံ၊ အကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော။
ဝါ၊ လိမ္မာကျွမ်းကျင်သိမြင်သူ၏ အဖြစ်ကြောင်း ဉာဏ်ပညာကြောင့်ဖြစ်သည် မဟုတ်ကုန်သော။
ဓမ္မာနံ၊ တရားတို့ကို။
ပဟာ နာယ၊ ပယ်ခြင်းငှာ။
ကုသလာနံ၊
ဖိုလ်ကိုကုသိုလ်ဟုဖွင့်ဆိုထားခြင် ။ ။ ယခင်ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာနှင့် မေဃိယသုတ်ဋီကာတို့၌ "ကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ ကုစ္ဆိတာနံ သလနာဒိ အတ္ထေန အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန စ ကုသလာနံ သဟဝိပဿနာနံ မဂ္ဂဖလဓမ္မာနံ" ဟူ၍ ဝိပဿနာနှင့် မဂ်တရားများကိုသာမက ဝိပါက်အဗျာကတဖြစ်သော ဖိုလ်တရားများကိုပါ ကုသိုလ်စာရင်း၌ ထည့်သွင်းဖွင့်ပြထား၏၊ ကုစ္ဆိတသလန (စက်ဆုပ်ဖွယ်အကုသိုလ်တရားတို့ကို တုန်လှုပ်စေခြင်း, ဖျက်ဆီးခြင်း) စသောအနက်နှင့် အနဝဇ္ဇ (အပြစ်မရှိခြင်း) အနက်သဘော သာမာန်အနေအားဖြင့် ဖိုလ်တရားများလည်း ကုသိုလ်အမည်ရနိုင်သည်ဟု သဘောထား၍ ကုသိုလ်စာရင်း၌ ဖိုလ်ကိုသွင်းထားခြင်းဖြစ်ဟန်တူပါ၏။ ကုစ္ဆိတေ ပါပကေ ဓမ္မေ သလယန္တိ စလယန္တိ ကမ္ပေန္တိ ဝိဒ္ဓံသေန္တီတိ ကုသလာ- စက်ဆုပ်ဖွယ်အကုသိုလ်တရားတို့ကို တုန်လှုပ်ချောက်ချား ဖောက်ပြားပျက်စီးစေတတ်သော ဝိပဿနာမဂ်ဖိုလ်တရားများ။ ကုသလာ (အနဝဇ္ဇာ)- အပြစ်မရှိသော ဝိပဿနာမဂ်ဖိုလ်တရားများဟု ဆိုရာ၏။
ကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော။
ဝါ၊ လိမ္မာကျွမ်းကျင် သိမြင်သူ၏ ဖြစ်ကြောင်း ဉာဏ်ပညာကြောင့်ဖြစ်ကုန်သော။
ဝါ၊ စက်ဆုပ်ဖွယ် အကုသိုလ်တို့ကို လှုပ်ရှားစေတတ်, ဖျက်ဆီးတတ်ကုန်သော။
ဝါ၊ အပြစ်မရှိကုန်သော။
ဓမ္မာနံ၊ ဝိပဿနာမဂ်ဖိုလ်တရားတို့ကို။
ဥပသမ္ပ ဒါယ၊ ပြီး စီးပြည့်စုံစေခြင်းငှာ။
ဝါ၊ မိမိသန္တာန်၌ဖြစ်စေခြင်းငှာ။
အာရဒ္ဓဝီရိ ယော၊ မတွန့်မဆုတ် အားထုတ်အပ်သော ဝိရိယတို့သည်။
ထာမဝါ၊ ဝီရိယစွမ်း အားရှိသည်။
ဒဠှပရက္ကမော၊ မြဲမြံသောလုံးလရှိသည်။
ကုသလေသု၊ ကုသိုလ် ဖြစ်ကုန်သော။
ဓမ္မေသု၊ တရားတို့ကြောင့်။
[ဤပုဒ်အဖွင့်ကို ဒသကနိပါတ် စာပိုဒ်(၁၇)ပဌမနာထသုတ်ကြည့်]။
အနိက္ခိတ္တဓုရော၊ (အရဟတ္တဖိုလ် မရသေးသမျှ) မလျှော့ချအပ်သော ဝီရိယရှိသည်။
(ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍)။
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
။ပ။စတုတ္ထီ၊ သော။
ဥပနိသာ၊ ကား။
အယံ၊ (အနိက္ခိတ္တဓုရ မည်သော) ဤဝီရိယပင်တည်း။
အာဝုသော၊ တို့။
ပုန စပရံ၊ ကား။
ဘိက္ခု၊ သည်။
ပညဝါ၊ ဝိပဿနာ ပညာရှိသည်။
ဥဒယတ္ထဂါံမိနိယာ၊ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို ထိုးထွင်းသိနိုင်သော။
အရိယာယ၊ ကိလေသာအညစ်အကြေး ကင်းဝေးစင်ကြယ်သော။
နိဗ္ဗေဓိကာလ၊ (လောဘအတုံးအခဲစသည်ကို) ဖြိုခွဲနိုင်သော။
သမ္မာ၊ အကြောင်းမှန် နည်းလမ်းမှန်အားဖြင့်။
ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ၊ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ ။ ။ ရှေးယခင်တုန်းက ဤပုဒ်ကိုပဉ္စကနိပါတ်အဖွင့်များအတိုင်း အနက်ပြန်ဆိုရိုးထုံးစံရှိခဲ့သော်လည်း ယခုမူလာမည့် မေဃိယသုတ်ဋီကာအဖွင့်အတိုင်း အနက်ပြန်ဆိုထားပါ၏၊ ထိုဋီကာအဖွင့်မှာလည်း ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာ မေဃိယသုတ် (၂၁၂)မှ ယူထားသော အဖွင့်ဖြစ်၏၊ ခေပေတီတိ ခယော၊ ဒုက္ခဿ ခယော ဒုက္ခက္ခယော- ဝဋ်ဒုက္ခကို ကုန်စေတတ်သော အရိယ မဂ်၊ ဂစ္ဆတီံတိ ဂါမီနိ၊ ဒုက္ခယံ ဂါမိနီ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ- ဝဋ်ဒုက္ခကိုကုန်စေတတ်သော အရိယမဂ်ဆီသို့ ဦးတည်သွားတတ်သော ဝိပဿနာပညာ။
ဤ၌ သမ္မာပုဒ်ကို ဂါမိနိ၌စပ်ရမည်၊ ထို့ကြောင့် "ဒုက္ခက္ခယ- ဝဋ်ဒုက္ခကိုကုန်ခန်းစေတတ်သော အရိယမဂ်ဆီသို့+သမ္မာ- မဖောက်မပြန်အကြောင်းမှန် နည်းမှန်အားဖြင့်+ဂါမိနီ- သွားတတ်သော ဝိပဿနာပညာ" ဟု အဓိပ္ပါယ်မှတ်ပါ။ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ခေပနတော "ဒုက္ခက္ခယော" တိ လဒ္ဓနာမံ အရိယမဂ္ဂံ သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန (ဉာယေန) ဂစ္ဆန္တိယာ (ဋီကာ)။
ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာ တမျိုးနှင့် နှစ်မျိုးအဖွင့်များ ။ ။ "ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ။ပ။သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ" ဟူ၍ ဟောတော်မူအပ်သော သုတ်ပေါင်းများစွာတွေ့ခဲ့ရ၏၊ ထိုသုတ်တို့တွင်-
(၁) ဤသမ္ဗောဓိသုတ်နှင့် အလားတူ တွေံရလတ္တံ့သော မေဃိယသုတ်နှင့် ပဉ္စကနိပါတ် စာပိုဒ်(၅၃) ပဓာနိယင်္ဂသုတ်အဖွင့် အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၌ပညာအရ ဝိပဿနာပညာတမျိုးကိုသာ ယူထားပြီး (၂) ထိုပဉ္စကနိပါတ် စာပိုဒ်(၂)ဝိတ္တတသုတ်၌မူ ပညာအရ ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာနှစ်မျိုးလုံးကို ယူထားသည်ကိုတွေ့ရ၏၊ ဘာကြောင့် ယင်းသို့တမျိုးယူ, နှစ်မျိုးလုံးယူဟုယူပုံနှစ်မျိုးဖြစ်ရသနည်းဟု အကြောင်းရှာရသော်-
"အရိယသာဝကော" ဟူ၍ မဟောဘဲ "ဣဓ ဘိက္ခဝေ (အာဝုသော) ဘိက္ခု" ဟူ၍ ဟောတော်မူအပ်သော ပဓာနိယင်္ဂသုတ်ကဲ့သို့သော သုတ်များသည် အရိယမဂ်ကို မျက်မှောက်မပြုရသေးသော အာရဒ္ဓဝိပဿက ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့်သက်ဆိုင်သော သုတ်များဖြစ်နိုင်၏၊ ထို့ကြောင့်ထိုသုတ်များ၌ ဝိပဿနာပညာ တမျိုးကိုသာယူရန်ဖွင့်ပြရ၏၊ "ဣဓ ဘိက္ခဝေ အရိယသာဝကော" ဟူ၍ ဟောတောမူအပ်သောသုတ်များကား "အရိယသာဝကော"ဟု သီးသန့်နာမည်တပ်ထားသောကြောင့် အရိယမဂ်ကို မျက်မှောက်ပြုပြီးသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်သာ သက်ဆိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုသုတ်များ၌ ဝိပဿနာပညာ၊ မဂ်ပညာနှစ်မျိုးလုံးကိုယူရန် ဖွင့်ပြထားသည်ဟု စဉ်းစားမိသည်။
ထိုတွင် ပဉ္စကနိပါတ်ဝိတ္တတသုတ်အဋ္ဌထကာအလို- ဒုက္ခဿ ဓယောဒုက္ခက္ခယော- ဝဋ်ဒုက္ခ, ကိလေသဒုက္ခကို ကုန်ခန်းစေတတ်သော ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာ။ [ဤ၌ ပညာပုဒ်နှင့်လိန်တူ "ဒုက္ခက္ခယာ" ဟု ဣတ္ထိလိင်အာကာရန္တဖြင့် မဆိုခြင်းသည် "အပစ္စယော ဏော ဒုတိယော၊ ဣပစ္စယော ပုမေ သိယုံ" ဟူသော ကစ္စာယနသာရနှင့်အညီ ပစ္စည်း၏ပုလ္လိင်သို့လိုက်သော ပုဒ်ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်၏] ဒုက္ခက္ခယော ဂါမိနီ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ- ဒုက္ခကိုကုန်ခန်းစေလျက် ဖြစ်တတ်သော ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာ။ ဝါ- ဒုက္ခကိုကုန်ခန်းစေလျက် နိဗ္ဗာန်သို့သွားတ်သော ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာ။ (တနည်း) ဒုက္ခက္ခယာယ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဒုက္ခက္ခဂါမိနီ- ဒုက္ခကို ကုန်ခန်းစေတတ်သော အရိယမဂ်အကျိုးငှာဖြစ်တတ်သော ဝိပဿနာပညာ။ [မဂ္ဂပညာ သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စ ကိလေသဒုက္ခဉ္စခေပယမာနာ ဂစ္ဆတီတိ သမ္မာဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ နာမ။ ဝိပဿနာပညာ တဒင်္ဂဝသေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စ ကိလေသဒုက္ခဉ္စ ခေပယမာနာ ဂစ္ဆတီတိ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ။ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ ဝါ မဂ္ဂပညာယ ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တနတောပေ့သာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။]
ပဓာနိယင်္ဂသုတ်အဋ္ဌကထာအလို ဝစနတ္ထကား - ဒုက္ခဿ ခယော ဒုက္ခက္ခယော- ဒုက္ခကုန်ဆုံးခြင်း၊ ဒုက္ခက္ခယံဂါမေတီတိ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ- ဒုက္ခကုန်ဆုံးခြင်းသို့ ရောက်စေတတ်သော ဝိပဿနာပညာ။ [သမ္မာ ဒုက္ခက္ခ ယဂါမိနိယာတိ တဒင်္ဂဝသေန ကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ ယံ ဒုက္ခံ ခီယတိ၊ တဿ ဒုက္ခဿ ခယဂါမိနိယာ] ဝဋ်ဒုက္ခကို ကုန်စေတတ်သော အရိယမဂ်သို့ ဦးတည်သွားတတ်သော။ ပညာယ၊ ဝိပဿနာပညာနှင့်။ သမန္နာဂတော၊ ပြည့်စုံသည်။ ဟောတိ၊ ၏။
ဤ၌ သမ္မာပုဒ်ကို ဂါမိနိ၌စပ်ရမည်၊ ထို့ကြောင့် "ဒုက္ခက္ခယ- ဝဋ်ဒုက္ခကိုကုန်ခန်းစေတတ်သော အရိယမဂ်ဆီသို့+သမ္မာ- မဖောက်မပြန်အကြောင်းမှန် နည်းမှန်အားဖြင့်+ဂါမိနီ- သွားတတ်သော ဝိပဿနာပညာ" ဟု အဓိပ္ပါယ်မှတ်ပါ။ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ခေပနတော "ဒုက္ခက္ခယော" တိ လဒ္ဓနာမံ အရိယမဂ္ဂံ သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန (ဉာယေန) ဂစ္ဆန္တိယာ (ဋီကာ)။
ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာ တမျိုးနှင့် နှစ်မျိုးအဖွင့်များ ။ ။ "ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ။ပ။သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ" ဟူ၍ ဟောတော်မူအပ်သော သုတ်ပေါင်းများစွာတွေ့ခဲ့ရ၏၊ ထိုသုတ်တို့တွင်-
(၁) ဤသမ္ဗောဓိသုတ်နှင့် အလားတူ တွေံရလတ္တံ့သော မေဃိယသုတ်နှင့် ပဉ္စကနိပါတ် စာပိုဒ်(၅၃) ပဓာနိယင်္ဂသုတ်အဖွင့် အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၌ပညာအရ ဝိပဿနာပညာတမျိုးကိုသာ ယူထားပြီး (၂) ထိုပဉ္စကနိပါတ် စာပိုဒ်(၂)ဝိတ္တတသုတ်၌မူ ပညာအရ ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာနှစ်မျိုးလုံးကို ယူထားသည်ကိုတွေ့ရ၏၊ ဘာကြောင့် ယင်းသို့တမျိုးယူ, နှစ်မျိုးလုံးယူဟုယူပုံနှစ်မျိုးဖြစ်ရသနည်းဟု အကြောင်းရှာရသော်-
"အရိယသာဝကော" ဟူ၍ မဟောဘဲ "ဣဓ ဘိက္ခဝေ (အာဝုသော) ဘိက္ခု" ဟူ၍ ဟောတော်မူအပ်သော ပဓာနိယင်္ဂသုတ်ကဲ့သို့သော သုတ်များသည် အရိယမဂ်ကို မျက်မှောက်မပြုရသေးသော အာရဒ္ဓဝိပဿက ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့်သက်ဆိုင်သော သုတ်များဖြစ်နိုင်၏၊ ထို့ကြောင့်ထိုသုတ်များ၌ ဝိပဿနာပညာ တမျိုးကိုသာယူရန်ဖွင့်ပြရ၏၊ "ဣဓ ဘိက္ခဝေ အရိယသာဝကော" ဟူ၍ ဟောတောမူအပ်သောသုတ်များကား "အရိယသာဝကော"ဟု သီးသန့်နာမည်တပ်ထားသောကြောင့် အရိယမဂ်ကို မျက်မှောက်ပြုပြီးသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်သာ သက်ဆိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုသုတ်များ၌ ဝိပဿနာပညာ၊ မဂ်ပညာနှစ်မျိုးလုံးကိုယူရန် ဖွင့်ပြထားသည်ဟု စဉ်းစားမိသည်။
ထိုတွင် ပဉ္စကနိပါတ်ဝိတ္တတသုတ်အဋ္ဌထကာအလို- ဒုက္ခဿ ဓယောဒုက္ခက္ခယော- ဝဋ်ဒုက္ခ, ကိလေသဒုက္ခကို ကုန်ခန်းစေတတ်သော ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာ။ [ဤ၌ ပညာပုဒ်နှင့်လိန်တူ "ဒုက္ခက္ခယာ" ဟု ဣတ္ထိလိင်အာကာရန္တဖြင့် မဆိုခြင်းသည် "အပစ္စယော ဏော ဒုတိယော၊ ဣပစ္စယော ပုမေ သိယုံ" ဟူသော ကစ္စာယနသာရနှင့်အညီ ပစ္စည်း၏ပုလ္လိင်သို့လိုက်သော ပုဒ်ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်၏] ဒုက္ခက္ခယော ဂါမိနီ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ- ဒုက္ခကိုကုန်ခန်းစေလျက် ဖြစ်တတ်သော ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာ။ ဝါ- ဒုက္ခကိုကုန်ခန်းစေလျက် နိဗ္ဗာန်သို့သွားတ်သော ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာ။ (တနည်း) ဒုက္ခက္ခယာယ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဒုက္ခက္ခဂါမိနီ- ဒုက္ခကို ကုန်ခန်းစေတတ်သော အရိယမဂ်အကျိုးငှာဖြစ်တတ်သော ဝိပဿနာပညာ။ [မဂ္ဂပညာ သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စ ကိလေသဒုက္ခဉ္စခေပယမာနာ ဂစ္ဆတီတိ သမ္မာဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ နာမ။ ဝိပဿနာပညာ တဒင်္ဂဝသေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စ ကိလေသဒုက္ခဉ္စ ခေပယမာနာ ဂစ္ဆတီတိ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ။ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ ဝါ မဂ္ဂပညာယ ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တနတောပေ့သာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။]
ပဓာနိယင်္ဂသုတ်အဋ္ဌကထာအလို ဝစနတ္ထကား - ဒုက္ခဿ ခယော ဒုက္ခက္ခယော- ဒုက္ခကုန်ဆုံးခြင်း၊ ဒုက္ခက္ခယံဂါမေတီတိ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ- ဒုက္ခကုန်ဆုံးခြင်းသို့ ရောက်စေတတ်သော ဝိပဿနာပညာ။ [သမ္မာ ဒုက္ခက္ခ ယဂါမိနိယာတိ တဒင်္ဂဝသေန ကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ ယံ ဒုက္ခံ ခီယတိ၊ တဿ ဒုက္ခဿ ခယဂါမိနိယာ] ဝဋ်ဒုက္ခကို ကုန်စေတတ်သော အရိယမဂ်သို့ ဦးတည်သွားတတ်သော။ ပညာယ၊ ဝိပဿနာပညာနှင့်။ သမန္နာဂတော၊ ပြည့်စုံသည်။ ဟောတိ၊ ၏။
။ပ။ပဉ္စမီ၊ ငါးခုမြောက်သော။
ဥပနိဿာ၊ ကား။
အယံ၊ ဤဝိပဿနာပညာနှင့် ပြည့်စုံခြင်းပင်တည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ကလျာဏမိတ္တဿ၊ ကောင်းသော မိတ်ဆွေရှိသော။
ကလျာဏသဟာယဿ၊ သော။
ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ၊ သော။
ဘိက္ခုနော၊ ရဟန်းသည်။
ဧတံ၊ ဤဂုဏ်ထူးကို။
ပါဋိကင်္ခံ၊ မချွတ်ဧကန် အလိုရှိအပ်၏။
ဝါ၊ မချွတ်ဧကန်ရရှိနိုင်၏။
(ကိဒိသံ၊ အဘယ်သို့သောဂုဏ်ထူးကို။
ပါဋိကင်္ခံ၊ နည်းဟူမူ။)
သီလဝါ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလရှိသည်။
ယံ ဘဝိဿတိ၊ အကြင်ဖြစ်လတ္တံ့။
[ဥဒါန်းပါဠိတော် မေဃိယသုတ်၊ ၁၂၀-၌ "ယံ သီလဝါ ဘဝိဿတိ" ဟူ၍ ယံသဒ္ဒါ တိုက်ရိုက်ပါ၏၊ ဋီကာ၌လည်း "ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ" ဟူ၍ ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာမှ ယူထား၏။ ဤသုတ်၌ကား ယံသဒ္ဒါမပါ၊ ထို့ကြောင့် ပါဌသေသပြု၍ အနက်ပေးရ၏။]
ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော၊ လျက်။
အာစာရဂါစရသမ္ပန္နော၊ လျက်။
ယံ ဝိဟရိဿတိ၊ အကြင်နေလတ္တံ့။
။ပ။ ယံ သိက္ခိဿတိ၊ တ္တံ့။
(ဧတံ၊ ဤသီလရှိသူဖြစ်ခြင်းဟူသော ဂုဏ်ထူးကို။
ပါဋိကင်္ခံ၊ မချွတ်ဧကန် အလိုရှိအပ်၏။
ဝါ၊ နိုင်၏။)
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ကလျာဏမိတ္တဿ၊ သော။ပ။
ဘိက္ခုနော၊ သည်။
ဧတံ၊ ဤဂုဏ်ထူးကို။
ပါဋိကင်္ခံ၊ ၏။
(ကီဒိသံ၊ ကို။
ပါဋိကင်္ခံ၊ မူ။)
ယာယံ ကထာ၊ သည်။
။ပ။ အကသိရလာဘီ၊ သည်။
ယံ ဘဝိဿတိ၊ အကြင်ဖြစ်လတ္တံ့။
(ဧတံ၊ ဤဂုဏ်ထူးကို။
ဝါ၊ အပ္ပိစ္စကထာစသည်ကို အလိုရှိတိုင်း အခက်ခဲမရှိ ပေါများစွာ ရနိုင်းခြင်းဟူသော ဤဂုဏ်ထူးကို။
ပါဋိကင်္ခံ၊ ၏။)
။ပ။ အနိက္ခိတ္တမုရော၊ သည်။
(ဟုတွာ၊ ၍)။
ယံ ဝိဟရိဿတိ၊ အကြင်နေလတ္တံ့။
(ဧတံ၊ ဤဝီရိယရှိသူဖြစ်ခြင်းဟူသော ဂုဏ်ထူးကို။
ပါဋိကင်္ခံ၊ )
။ပ။ ပညဝါ၊ သည်။
။ပ။ သမန္နာဂတော၊ သည်။
ယံ ဘဝိဿတိ၊ အကြင်ဖြစ်လတ္တံ။
(ဧတံ၊ ဝိပဿနာပညာရှိသူဖြစ်ခြင်းဟူသော ဤဂုဏ်ထူးကို။
ပါဋိကင်္ခံ၊ ၏။
ဝါ၊ ၏။)
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
စ ပန၊ နောက်ထပ်ဖြစ်ပွားစေဖွယ်တရားကား။
တေန ဘိက္ခုနာ၊ ထိုရဟန်းသည်။
ပဉ္စသု၊ ငါးပါးကုန်သော။
ဣမေသု ဓမ္မေသု၊ ဤတရားတို့၌။
(ကလျာဏမိတ်ရှိခြင်း, ပါတိမောက္ခသံဝရသီလရှိခြင်း စသော ဤတရားတို့၌)။
ပတိဋ္ဌာယ၊ ရပ်တည်၍။
စတ္တာရော၊ လေးပါးကုန်သော။
ဓမ္မာ၊ တရားတို့ကို။
ဥတ္တရိ၊ ထိုငါးပါးထက် အပိုအလွန်။
ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ဖြစ်ပွားစေထိုက်ကုန်၏။
ရာဂဿ၊ ရာဂကို။
ဝါ၊ ကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့၌ စွဲမက်သော လောဘကို။
ပဟာနာယ၊ ပယ်ခြင်းငှာ။
အသုဘာ၊ အသုဘ ဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို။
ဝါ၊ မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်၌ သူသေကောင်သဖွယ် မတင့်တယ်ဟု ရှုမှတ်ဖြစ်ပွားစေခြင်းသဘောကို။
[အသုဘဘာဝနာ၊ ဟုဆိုလိုလျက် ဘာဝနာပုဒ် အကျေကြံ။]
ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ဖြစ်ပွားစေထိုက်၏။
ဗျာပါဒဿ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေါသကို။
ပဟာနာယ၊ ပယ်သတ်ခြင်းငှာ။
မေတ္တာ၊ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်းကို။
ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ၏။
ဝိတက္ကုပစ္ဆေဒါယ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကာမဝိတတ်စသော ဝိတက်တို့ကို ပယ်ဖြတ်ခြင်းငှာ။
အာနာပါနဿတိ၊ (၁၆- ပါးသော မှီရာအာရုံရှိသော။)
၁၆ ပါးသော မှီရာအာရုံ ။ ။ သောဠသဝတ္ထုကာ အာနာပါနဿတိ- ၁၆ ပါးသော မှီရာအာရုံရှိသော အာနာပါနာဿတိ- ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်ရာ၌ (၁၆) ပါးအရေအတွက်ကို ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာ (ဒု-၆၉) ကြည့်။
အာနာပါနဿတိကို။
ဝါ၊ ထွက်လေ, ဝင်လေကို အာရုံပြုရှုမှတ်သော သတိကို။
ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ဖြစ်ပွားစေထိုက်၏။
အသ္မိမာနသမုဂ္ဃါတာယ၊ ငါတကားဟု ဖြစ်သောမာနကို ပတ်သတ်ခြင်းငှာ။
အနိစ္စသညာ၊ ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ မမြဲဟုရှုမှတ်သောသညာကို။
ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အနိစ္စသညိနော၊ မမြဲဟု ရှုမှတ်သော သညာရှိသောသူမှာ။
အနတ္တသညာ၊ အနတ္တသညာသည်။
ဝါ၊ ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ ခိုင်မြဲသော အနှစ်သာရ အသက်ရှင်အတ္တကောင် မဟုတ်ဟုရှုမှတ်သော သညာသည်။
သဏ္ဌာတိ၊ တည်၏။
အနတ္တသညီ၊ အသက်ရှင်အတ္တကောင် မဟုတ်ဟုရှုမှတ်သော သညာရှိသူသည်။
အသ္မိမာန သမုဂ္ဃါတံ၊ ငါတကားဟု ထောင်လွှားသော မာနကို ပယ်သတ်ခြင်းသို့။
ဝါ၊ ..... ကို ပယ်သတ်သော အရဟတ္တမဂ်သို့။
ပါပုဏာတိ၊ ရောက်၏။
ဒိဋ္ဌေဝဓမ္မေ၊ ယခုမြင်တွေ့နေရသော အတ္တဘော၌ပင်လျှင်။
နိဗ္ဗာနံ၊ နိဗ္ဗာန်သို့လည်း။
ဝါ၊ အဝိဇ္ဇာအစရှိသော အကြောင်းကင်းသော ခန္ဓာဇာတ်သိမ်းချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘောသို့လည်း။
ပါပုဏာတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ သို့။
(အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ) ။
ပဌမံ၊