Issues
Select Version
Udāna-aṭṭhakathā
Udāna-aṭṭhakathā

1. Piyatarasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Piyatarasuttavaṇṇanā

41. MahāvaggassaV0.223M0.248P0.273 paṭhame mallikāya deviyā saddhin ti mallikāya nāma attano mahesiyā saha .
Uparipāsādavaragatoti pāsādavarassa upari gato .
Kocañño attanā piyataroti koci añño attanā piyāyitabbataro .
Atthi nu kho teti ‘‘ kiṃ te atthī ’’ ti deviṃ pucchati .
Kasmā pucchati ?
Ayañhi sāvatthiyaṃ duggatamālākārassa dhītā .
Ekadivasaṃ āpaṇato pūvaṃ gahetvā mālārāmaṃ gantvā ‘‘ khādissāmī ’’ ti gacchantī paṭipathe bhikkhusaṅghaparivutaṃ bhagavantaṃ bhikkhācāraṃ pavisantaṃ disvā pasannacittā taṃ bhagavato adāsi .
Satthā tathārūpe ṭhāne nisīdanākāraṃ dassesi .
Ānandatthero cīvaraṃ paññāpetvā adāsi .
Bhagavā tattha nisīditvā taṃ pūvaṃ paribhuñjitvā mukhaṃ vikkhāletvā sitaṃ pātvākāsi .
Thero ‘‘ ko imissā , bhante , dānassa vipāko bhavissatī ’’ ti pucchi .
‘‘ Ajjesā , ānanda , tathāgatassa paṭhamaṃ bhojanaṃ adāsi , ajjeva kosalarañño aggamahesī bhavissati piyā manāpā ’’ ti .
Taṃ divasameva ca rājā kāsigāme bhāgineyyena saddhiṃ yujjhitvā parājito palāyitvā āgato nagaraṃ pavisanto ‘‘ balakāyassa āgamanaṃ āgamessāmī ’’ ti taṃ mālārāmaṃ pāvisi .
Sā rājānaṃ āgataṃ passitvā tassa vattamakāsi .
Rājā tassā vatte pasīditvā pitaraṃ pakkosāpetvā mahantaṃ issariyaṃ datvāP0.274 taṃ antepuraṃ paṭiharāpetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi .
Athekadivasaṃ rājā cintesi –
‘‘ mayā imissā mahantaṃ issariyaṃ dinnaṃ , yaṃnūnāhaṃ imaṃ puccheyyaṃ ‘ ko te piyo ’ ti ?
Sā ‘ tvaṃ me , mahārāja , piyo ’ ti vatvā , puna maṃ pucchissati , athassāhaṃ ‘ mayhampi tvaṃyeva piyā ’ ti vakkhāmī ’’ ti .
Iti so aññamaññaṃ vissāsajananatthaṃ sammodanīyaṃ karonto pucchi .
Devī pana paṇḍitā buddhupaṭṭhāyikā saṅghupaṭṭhāyikā ‘‘ nāyaṃ pañho rañño mukhaṃ ulloketvāV0.224 kathetabbo ’’ ti cintetvā yathābhūtameva vadantī ‘‘ natthi kho me , mahārāja , kocañño attanā piyataro ’’ tiM0.249 āha .
Vatvāpi attanā byākatamatthaṃ upāyena rañño paccakkhaṃ kātukāmā ‘‘ tuyhaṃ pana , mahārāja , atthañño koci attanā piyataro ’’ ti tatheva rājānaṃ pucchi yathā raññā sayaṃ puṭṭhā .
Rājāpi tāya sarasalakkhaṇena kathitattā nivattituṃ asakkonto sayampi sarasalakkhaṇeneva kathento tatheva byākāsi yathā deviyā byākataṃ .
Byākaritvā ca mandadhātukatāya evaṃ cintesi –
‘‘ ahaṃ rājā pathavissaro mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasāmi , mayhaṃ tāva yuttaṃ ‘ attanā piyataraṃ aññaṃ na passāmī ’ ti , ayaṃ pana vasalī hīnajaccā samānā mayā ucce ṭhāne ṭhapitā sāmibhūtaṃ maṃ na tathā piyāyati ,‘ attāva piyataro ’ ti mama sammukhā vadati , yāva kakkhaḷā vatāyan ’’ ti anattamano hutvā ‘‘ nanu te tīṇi ratanāni piyatarānī ’’ ti codesi .
Devī ‘ ratanattayaṃpāhaṃ deva attano saggasukhaṃ mokkhasukhañca patthayantī sampiyāyāmi , tasmā attāva me piyataro ’’ ti āha .
Sabbo cāyaṃ loko attadatthameva paraṃ piyāyati , puttaṃ patthentopi ‘‘ ayaṃ maṃ jiṇṇakāle posessatī ’’ ti pattheti , dhītaraṃ ‘‘ mama kulaṃ vaḍḍhissatī ’’ ti , bhariyaṃ ‘‘ mayhaṃ pāde paricarissatī ’’ ti , aññepi ñātimittabandhave taṃtaṃkiccavasena , iti attadatthamevaP0.275 sampassanto loko paraṃ piyāyatīti .
Ayañhi deviyā adhippāyo .
Atha rājā cintesi –
‘‘ ayaṃ mallikā kusalā paṇḍitā nipuṇā ‘ attāva me piyataro ’ ti vadati , mayhampi attāva piyataro hutvā upaṭṭhāti , handāhaṃ imamatthaṃ satthu ārocessāmi , yathā ca me satthā byākarissati , tathā naṃ dhāressāmī ’’ ti .
Evaṃ pana cintetvā satthu santikaṃ upasaṅkamitvā tamatthaṃ ārocesi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ atha kho rājā pasenadi kosalo … pe … piyataro ’’ ti .
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ ‘‘ loke sabbasattānaṃ attāva attano piyataro ’’ ti raññā vuttamatthaṃ sabbaso jānitvā tadatthaparidīpanaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha sabbā disā anuparigamma cetasāti sabbā anavasesā dasapi disā pariyesanavasena cittena anugantvā .
Nevajjhagā piyataramattanā kvacīti attanā atisayena piyaṃ aññaṃ koci puriso sabbussāhena pariyesantoM0.250 kvaci katthaci sabbadisāsu neva adhigaccheyya na passeyya .
Evaṃ piyo puthu attā paresan ti evaṃ kassaci attanā piyatarassa anupalabbhanavasenaV0.225 puthu visuṃ visuṃ tesaṃ tesaṃ sattānaṃ attāva piyo .
Tasmā na hiṃse paramattakāmoti yasmā evaṃ sabbopi satto attānaṃ piyāyati attano sukhakāmo dukkhappaṭikūlo , tasmā attakāmo attano hitasukhaṃ icchanto paraṃ sattaṃ antamaso kunthakipillikaṃ upādāya na hiṃse na haneyya na pāṇileḍḍudaṇḍādīhipi viheṭheyya .
Parassa hi attanā kate dukkhe taṃ tato saṅkamantaṃ viya kālantare attani sandissati .
Ayañhi kammānaṃ dhammatāti .
Paṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .