Issues
Select Version
Udāna-aṭṭhakathā
Udāna-aṭṭhakathā

9. Visākhāsuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Visākhāsuttavaṇṇanā

19. NavameP0.158 pubbārāmeti sāvatthiyā pācīnadisābhāge anurādhapurassa uttamadevīvihārasadise ṭhāne kārite ārāme .
Migāramātupāsādeti migāramātuyā pāsāde .
Tatrāyaṃ anupubbikathā – atīte satasahassakappamatthake padumuttaradasabalaṃ ekā upāsikā aññataraṃ upāsikaṃ attano aggupaṭṭhāyikaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā bhagavantaṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusatasahassassa dānaṃ datvā bhagavato nipaccakāraṃ katvā ‘‘ anāgate tumhādisassaM0.141 buddhassa aggupaṭṭhāyikā bhaveyyan ’’ ti patthanaṃ akāsi .
Sā kappasatasahassaṃ devesu ca manussesu ca saṃsaritvā amhākaṃ bhagavato kāle bhaddiyanagare meṇḍakaseṭṭhiputtassa dhanañjayaseṭṭhino gehe sumanadeviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi .
Jātakāle cassā visākhāti nāmaṃ akaṃsu .
Sā yadā bhagavā bhaddiyanagaraṃ agamāsi , tadā pañcahi dārikāsatehi saddhiṃ bhagavato paccuggamanaṃ katvā paṭhamadassaneneva sotāpannā ahosi .
Aparabhāge sāvatthiyaṃ migāraseṭṭhiputtassa puṇṇavaḍḍhanakumārassa gehaṃ gatā , tattha naṃ sasuro migāraseṭṭhiV0.127 upakāravasena mātuṭṭhāne ṭhapesi .
Tasmā migāramātāti vuccati .
Sā attano mahallatāpasādhanaṃ vissajjetvā navakoṭīhi bhagavato bhikkhusaṅghassa ca vasanatthāya karīsamatte bhūmibhāge uparibhūmiyaṃ pañcagabbhasatāni heṭṭhābhūmiyaṃ pañcagabbhasatānīti gabbhasahassehi paṭimaṇḍitaṃ pāsādaṃ kāresi .
Tena vuttaṃ ‘‘ migāramātupāsāde ’’ ti .
Kocideva atthoti kiñcideva payojanaṃ .
Raññeti rājini .
Paṭibaddhoti āyatto .
Visākhāya ñātikulato maṇimuttādiracitaṃ tādisaṃ bhaṇḍajātaṃ tassā paṇṇākāratthāya pesitaṃ , taṃP0.159 nagaradvārappattaṃ suṅkikā tattha suṅkaṃ gaṇhantā tadanurūpaṃ aggahetvā atirekaṃ gaṇhiṃsu .
Taṃ sutvā visākhā rañño tamatthaṃ nivedetukāmā patirūpaparivārena rājanivesanaṃ agamāsi , tasmiṃ khaṇe rājā mallikāya deviyā saddhiṃ antepuraṃ gato hoti .
Visākhā okāsaṃ alabhamānā ‘‘ idāni labhissāmi , idāni labhissāmī ’’ ti bhojanavelaṃ atikkamitvā chinnabhattā hutvā pakkāmi .
Evaṃ dvīhatīhaṃ gantvāpi okāsaṃ na labhiyeva .
Iti rājā aniveditopi tassa atthavinicchayassa okāsākaraṇena ‘‘ yathādhippāyaṃ na tīretī ’’ ti vutto .
Tattha yathādhippāyan ti adhippāyānurūpaṃ .
Na tīretīti na niṭṭhāpeti .
Mahāupāsikāya hi rājāyattasuṅkameva rañño datvā itaraṃ vissajjāpetuṃ adhippāyo , so raññā na diṭṭhattā eva na tīrito .
Handāti vossaggatthe nipāto .
Divā divassāti divasassa divā , majjhanhike kāleti attho .
Kenacideva karaṇīyena dvīhatīhaṃ rājanivesanadvāraṃ gacchantī tassa atthassa aniṭṭhitattā niratthakameva upasaṅkamiṃM0.142 , bhagavati upasaṅkamanameva pana dassanānuttariyādippaṭilābhakāraṇattā sātthakanti evāhaṃ , bhante , imāya velāya idhāgatāti imamatthaṃ dassentī mahāupāsikā ‘‘ idha me , bhante ’’ tiādimāha .
Etamatthan ti etaṃ parāyattatāya adhippāyāsamijjhanasaṅkhātaṃ atthaṃ viditvā .
Imaṃ udānan ti imaṃ parādhīnāparādhīnavuttīsu ādīnavānisaṃsaparidīpakaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha sabbaṃ paravasaṃ dukkhan ti yaṃ kiñci atthajātaṃ payojanaṃ paravasaṃ parāyattaṃ attano icchāya nipphādetuṃ asakkuṇeyyatāya dukkhaṃ dukkhāvahaṃ hotīti attho .
Sabbaṃ issariyaṃ sukhan ti duvidhaṃ issariyaṃ lokiyaṃ lokuttarañca .
Tattha lokiyaṃ rājissariyādi ceva lokiyajjhānābhiññānibbattaṃ cittissariyañca , lokuttaraṃ maggaphalādhigamanimittaṃ nirodhissariyaṃ .
Tesu yaṃ cakkavattibhāvapariyosānaṃ manussesu issariyaṃ , yañca sakkādīnaṃ tasmiṃ tasmiṃ devanikāye ādhipaccabhūtaṃ issariyaṃ , tadubhayaṃ yadipi kammānubhāvena yathicchitanipphattiyā sukhanimittatāyaV0.128 sukhaṃ , vipariṇāmadukkhatāya pana sabbathā dukkhameva .
Tathā aniccantikatāyaP0.160 lokiyajjhānanibbattaṃ cittissariyaṃ , nirodhissariyameva pana lokadhammehi akampanīyato anivattisabhāvattā ca ekantasukhaṃ nāma .
Yaṃ panettha sabbattheva aparādhīnatāya labhati cittasukhaṃ , taṃ sandhāya satthā ‘‘ sabbaṃ issariyaṃ sukhan ’’ ti āha .
Sādhāraṇe vihaññantīti idaṃ ‘‘ sabbaṃ paravasaṃ dukkhan ’’ ti imassa padassa atthavivaraṇaṃ .
Ayañhettha attho – sādhāraṇe payojane sādhetabbe sati tassa parādhīnatāya yathādhippāyaṃ anipphādanato ime sattā vihaññanti vighātaṃ āpajjanti kilamanti .
Kasmā ?
Yogā hi duratikkamāti yasmā kāmayogabhavayogadiṭṭhiyogaavijjāyogā anādikālabhāvitā anupacitakusalasambhārehi pajahituṃ asakkuṇeyyatāya duratikkamā .
Etesu diṭṭhiyogo paṭhamamaggena atikkamitabbo , kāmayogo tatiyamaggena .
Itare aggamaggena .
Iti ariyamaggānaṃ duradhigamanīyattā ime yogā duratikkamā .
Tasmā kāmayogādivasena icchitālābhahetu sattā vihaññanti , asādhāraṇe pana cittissariyeM0.143 nirodhissariye ca sati na kadācipi vighātassa sambhavoti adhippāyo .
Atha vā sabbaṃ paravasan ti yaṃ attano aññappaṭibaddhavuttisaṅkhātaṃ , taṃ sabbaṃ aniccasabhāvatāya dukkhaṃ .
‘‘ Yadaniccaṃ taṃ dukkhan ’’ ti hi vuttaṃ .
Sabbaṃ issariyan ti yaṃ sabbasaṅkhatanissaṭaṃ issariyaṭṭhānatāya issariyanti laddhanāmaṃ nibbānaṃ , taṃ upādisesādivibhāgaṃ sabbaṃ sukhaṃ .
‘‘ Nibbānaṃ paramaṃ sukhan ’’ ti ( dha . pa .203-204) hi vuttaṃ .
Sādhāraṇeti evaṃ dukkhasukhe vavatthite ime sattā bahusādhāraṇe dukkhakāraṇe nimuggā hutvā vihaññanti .
Kasmā ?
Yogā hi duratikkamāti yasmā te sabbattha nimujjanassa hetubhūtā kāmayogādayo duratikkamā , tasmā tvampi visākhe parāyattamatthaṃ patthetvā alabhamānā vihaññasīti adhippāyo .
Navamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .