9. Visākhāsuttavaṇṇanā
19. Navame
P0.158 pubbārāmeti sāvatthiyā pācīnadisābhāge anurādhapurassa uttamadevīvihārasadise ṭhāne kārite ārāme .Migāramātupāsādeti migāramātuyā pāsāde .
Tatrāyaṃ anupubbikathā – atīte satasahassakappamatthake padumuttaradasabalaṃ ekā upāsikā aññataraṃ upāsikaṃ attano aggupaṭṭhāyikaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā bhagavantaṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusatasahassassa dānaṃ datvā bhagavato nipaccakāraṃ katvā ‘‘ anāgate tumhādisassa
M0.141 buddhassa aggupaṭṭhāyikā bhaveyyan ’’ ti patthanaṃ akāsi .Sā kappasatasahassaṃ devesu ca manussesu ca saṃsaritvā amhākaṃ bhagavato kāle bhaddiyanagare meṇḍakaseṭṭhiputtassa dhanañjayaseṭṭhino gehe sumanadeviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi .
Jātakāle cassā visākhāti nāmaṃ akaṃsu .
Sā yadā bhagavā bhaddiyanagaraṃ agamāsi , tadā pañcahi dārikāsatehi saddhiṃ bhagavato paccuggamanaṃ katvā paṭhamadassaneneva sotāpannā ahosi .
Aparabhāge sāvatthiyaṃ migāraseṭṭhiputtassa puṇṇavaḍḍhanakumārassa gehaṃ gatā , tattha naṃ sasuro migāraseṭṭhi
V0.127 upakāravasena mātuṭṭhāne ṭhapesi .Tasmā migāramātāti vuccati .
Sā attano mahallatāpasādhanaṃ vissajjetvā navakoṭīhi bhagavato bhikkhusaṅghassa ca vasanatthāya karīsamatte bhūmibhāge uparibhūmiyaṃ pañcagabbhasatāni heṭṭhābhūmiyaṃ pañcagabbhasatānīti gabbhasahassehi paṭimaṇḍitaṃ pāsādaṃ kāresi .
Tena vuttaṃ ‘‘ migāramātupāsāde ’’ ti .
Kocideva atthoti kiñcideva payojanaṃ .
Raññeti rājini .
Paṭibaddhoti āyatto .
Visākhāya ñātikulato maṇimuttādiracitaṃ tādisaṃ bhaṇḍajātaṃ tassā paṇṇākāratthāya pesitaṃ , taṃ
P0.159 nagaradvārappattaṃ suṅkikā tattha suṅkaṃ gaṇhantā tadanurūpaṃ aggahetvā atirekaṃ gaṇhiṃsu .Taṃ sutvā visākhā rañño tamatthaṃ nivedetukāmā patirūpaparivārena rājanivesanaṃ agamāsi , tasmiṃ khaṇe rājā mallikāya deviyā saddhiṃ antepuraṃ gato hoti .
Visākhā okāsaṃ alabhamānā ‘‘ idāni labhissāmi , idāni labhissāmī ’’ ti bhojanavelaṃ atikkamitvā chinnabhattā hutvā pakkāmi .
Evaṃ dvīhatīhaṃ gantvāpi okāsaṃ na labhiyeva .
Iti rājā aniveditopi tassa atthavinicchayassa okāsākaraṇena ‘‘ yathādhippāyaṃ na tīretī ’’ ti vutto .
Tattha yathādhippāyan ti adhippāyānurūpaṃ .
Na tīretīti na niṭṭhāpeti .
Mahāupāsikāya hi rājāyattasuṅkameva rañño datvā itaraṃ vissajjāpetuṃ adhippāyo , so raññā na diṭṭhattā eva na tīrito .
Handāti vossaggatthe nipāto .
Divā divassāti divasassa divā , majjhanhike kāleti attho .
Kenacideva karaṇīyena dvīhatīhaṃ rājanivesanadvāraṃ gacchantī tassa atthassa aniṭṭhitattā niratthakameva upasaṅkamiṃ
M0.142 , bhagavati upasaṅkamanameva pana dassanānuttariyādippaṭilābhakāraṇattā sātthakanti evāhaṃ , bhante , imāya velāya idhāgatāti imamatthaṃ dassentī mahāupāsikā ‘‘ idha me , bhante ’’ tiādimāha .Etamatthan ti etaṃ parāyattatāya adhippāyāsamijjhanasaṅkhātaṃ atthaṃ viditvā .
Imaṃ udānan ti imaṃ parādhīnāparādhīnavuttīsu ādīnavānisaṃsaparidīpakaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha sabbaṃ paravasaṃ dukkhan ti yaṃ kiñci atthajātaṃ payojanaṃ paravasaṃ parāyattaṃ attano icchāya nipphādetuṃ asakkuṇeyyatāya dukkhaṃ dukkhāvahaṃ hotīti attho .
Sabbaṃ issariyaṃ sukhan ti duvidhaṃ issariyaṃ lokiyaṃ lokuttarañca .
Tattha lokiyaṃ rājissariyādi ceva lokiyajjhānābhiññānibbattaṃ cittissariyañca , lokuttaraṃ maggaphalādhigamanimittaṃ nirodhissariyaṃ .
Tesu yaṃ cakkavattibhāvapariyosānaṃ manussesu issariyaṃ , yañca sakkādīnaṃ tasmiṃ tasmiṃ devanikāye ādhipaccabhūtaṃ issariyaṃ , tadubhayaṃ yadipi kammānubhāvena yathicchitanipphattiyā sukhanimittatāya
V0.128 sukhaṃ , vipariṇāmadukkhatāya pana sabbathā dukkhameva .Tathā aniccantikatāya
P0.160 lokiyajjhānanibbattaṃ cittissariyaṃ , nirodhissariyameva pana lokadhammehi akampanīyato anivattisabhāvattā ca ekantasukhaṃ nāma .Yaṃ panettha sabbattheva aparādhīnatāya labhati cittasukhaṃ , taṃ sandhāya satthā ‘‘ sabbaṃ issariyaṃ sukhan ’’ ti āha .
Sādhāraṇe vihaññantīti idaṃ ‘‘ sabbaṃ paravasaṃ dukkhan ’’ ti imassa padassa atthavivaraṇaṃ .
Ayañhettha attho – sādhāraṇe payojane sādhetabbe sati tassa parādhīnatāya yathādhippāyaṃ anipphādanato ime sattā vihaññanti vighātaṃ āpajjanti kilamanti .
Kasmā ?
Yogā hi duratikkamāti yasmā kāmayogabhavayogadiṭṭhiyogaavijjāyogā anādikālabhāvitā anupacitakusalasambhārehi pajahituṃ asakkuṇeyyatāya duratikkamā .
Etesu diṭṭhiyogo paṭhamamaggena atikkamitabbo , kāmayogo tatiyamaggena .
Itare aggamaggena .
Iti ariyamaggānaṃ duradhigamanīyattā ime yogā duratikkamā .
Tasmā kāmayogādivasena icchitālābhahetu sattā vihaññanti , asādhāraṇe pana cittissariye
M0.143 nirodhissariye ca sati na kadācipi vighātassa sambhavoti adhippāyo .Atha vā sabbaṃ paravasan ti yaṃ attano aññappaṭibaddhavuttisaṅkhātaṃ , taṃ sabbaṃ aniccasabhāvatāya dukkhaṃ .
‘‘ Yadaniccaṃ taṃ dukkhan ’’ ti hi vuttaṃ .
Sabbaṃ issariyan ti yaṃ sabbasaṅkhatanissaṭaṃ issariyaṭṭhānatāya issariyanti laddhanāmaṃ nibbānaṃ , taṃ upādisesādivibhāgaṃ sabbaṃ sukhaṃ .
‘‘ Nibbānaṃ paramaṃ sukhan ’’ ti ( dha . pa .203-204) hi vuttaṃ .
Sādhāraṇeti evaṃ dukkhasukhe vavatthite ime sattā bahusādhāraṇe dukkhakāraṇe nimuggā hutvā vihaññanti .
Kasmā ?
Yogā hi duratikkamāti yasmā te sabbattha nimujjanassa hetubhūtā kāmayogādayo duratikkamā , tasmā tvampi visākhe parāyattamatthaṃ patthetvā alabhamānā vihaññasīti adhippāyo .
Navamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .