Ganthārambhakathā

MahākāruṇikaṃM0.1V0.1P0.1 nāthaṃ , ñeyyasāgarapāraguṃ ;

Vande nipuṇagambhīra-vicitranayadesanaṃ .

Vijjācaraṇasampannā , yena nīyanti lokato ;

Vande tamuttamaṃ dhammaṃ , sammāsambuddhapūjitaṃ .

Sīlādiguṇasampanno , ṭhito maggaphalesu yo ;

Vande ariyasaṅghaṃ taṃ , puññakkhettaṃ anuttaraṃ .

Vandanājanitaṃ puññaṃ , iti yaṃ ratanattaye ;

Hatantarāyo sabbattha , hutvāhaṃ tassa tejasā .

TenaV0.2 tena nidānena , desitāni hitesinā ;

Yāni suddhāpadānena , udānāni mahesinā .

Tāni sabbāni ekajjhaṃ , āropentehi saṅgahaṃ ;

Udānaṃ nāma saṅgītaṃ , dhammasaṅgāhakehi yaṃ .

Jinassa dhammasaṃvega-pāmojjaparidīpanaṃ ;

Somanassasamuṭṭhāna-gāthāhi paṭimaṇḍitaṃ .

Tassa gambhīrañāṇehi , ogāhetabbabhāvato ;

Kiñcāpi dukkarā kātuṃ , atthasaṃvaṇṇanā mayā .

SahasaṃvaṇṇanaṃM0.2P0.2 yasmā , dharate satthusāsanaṃ ;

Pubbācariyasīhānaṃ , tiṭṭhateva vinicchayo .

Tasmā taṃ avalambitvā , ogāhetvāna pañcapi ;

Nikāye upanissāya , porāṇaṭṭhakathānayaṃ .

Suvisuddhaṃ asaṃkiṇṇaṃ , nipuṇatthavinicchayaṃ ;

Mahāvihāravāsīnaṃ , samayaṃ avilomayaṃ .

Punappunāgataṃ atthaṃ , vajjayitvāna sādhukaṃ ;

Yathābalaṃ karissāmi , udānassatthavaṇṇanaṃ .

Iti ākaṅkhamānassa , saddhammassa ciraṭṭhitiṃ ;

Vibhajantassa tassatthaṃ , sādhu gaṇhantu sādhavoti .

Tattha udānan ti kenaṭṭhena udānaṃ ?

Udānanaṭṭhena .

Kimidaṃ udānaṃ nāma ?

Pītivegasamuṭṭhāpito udāhāro .

Yathā hi yaṃ telādi minitabbavatthu mānaṃ gahetuṃ na sakkoti , vissanditvā gacchati , taṃ ‘‘ avaseko ’’ ti vuccati .

Yañca jalaṃ taḷākaṃ gahetuṃ na sakkoti , ajjhottharitvāV0.3 gacchati , taṃ ‘‘ ogho ’’ ti vuccati .

Evameva yaṃ pītivegasamuṭṭhāpitaṃ vitakkavipphāraṃ antohadayaṃ sandhāretuṃ na sakkoti , so adhiko hutvā anto asaṇṭhahitvā bahi vacīdvārena nikkhanto paṭiggāhakanirapekkho udāhāraviseso ‘‘ udānan ’’ ti vuccati .

Dhammasaṃvegavasenapi ayamākāro labbhateva .

Tayidaṃ katthaci gāthābandhavasena katthaci vākyavasena pavattaṃ .

Yaṃ pana aṭṭhakathāsu ‘‘ somanassañāṇamayikagāthāpaṭisaṃyuttā ’’ ti udānalakkhaṇaṃ vuttaṃ , taṃ yebhuyyavasena vuttaṃ .

Yebhuyyena hi udānaṃ gāthābandhavasena bhāsitaṃ pītisomanassasamuṭṭhāpitañca .

Itarampi pana ‘‘ atthi , bhikkhave , tadāyatanaṃ , yattha neva pathavī na āpo ’’ tiādīsu ( udā .71)‘‘ sukhakāmāni bhūtāni , yo daṇḍena vihiṃsatī ’’ ti ( dha . pa .131),‘‘ sace bhāyatha dukkhassa , sace vo dukkhamappiyan ’’ ti evamādīsu ( udā .44; netti .91) ca labbhati .

Evaṃ tayidaṃ sabbaññubuddhabhāsitaṃ , paccekabuddhabhāsitaṃ , sāvakabhāsitanti tividhaṃ hoti .

Tattha paccekabuddhabhāsitaṃ –

‘‘ sabbesuP0.3 bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ , aviheṭhayaṃM0.3 aññatarampi tesan ’’ tiādinā ( su . ni .35; cūḷani . khaggavisāṇasuttaniddesa 121) khaggavisāṇasutte āgatameva .

Sāvakabhāsitānipi –

‘‘ Sabbo rāgo pahīno me , sabbo doso samūhato ;

Sabbo me vihato moho , sītibhūtosmi nibbuto ’’ ti .( theragā .79)–

Ādinā theragāthāsu –

‘‘ Kāyena saṃvutā āsiṃ , vācāya uda cetasā ;

Samūlaṃ taṇhamabbuyha , sītibhūtāsmi nibbutā ’’ ti .( therīgā .15)–

Ādinā therīgāthāsu ca āgatāni .

Tāni pana tesaṃ therānaṃ therīnañca na kevalaṃ udānāni eva , atha kho sīhanādāpi honti .

Sakkādīhi devehi bhāsitāni ‘‘ aho dānaṃ paramadānaṃ , kassape suppatiṭṭhitan ’’ tiādīni ( udā .27), ārāmadaṇḍabrāhmaṇādīhi manussehi ca bhāsitāni ‘‘ namo tassa bhagavato ’’ tiādīni ( a . ni .2.38) tisso saṅgītiyo ārūḷhāni udānāni santi eva , na tāni idha adhippetāni .

Yāni pana sammāsambuddhena sāmaṃV0.4 āhacca bhāsitāni jinavacanabhūtāni , yāni sandhāya bhagavatā pariyattidhammaṃ navadhā vibhajitvā uddisantena udānanti vuttāni , tāneva dhammasaṅgāhakehi ‘‘ udānan ’’ ti saṅgītanti tadevettha saṃvaṇṇetabbabhāvena gahitaṃ .

Yā pana ‘‘ anekajātisaṃsāran ’’ tiādigāthāya dīpitā bhagavatā bodhimūle udānavasena pavattitā anekasatasahassānaṃ sammāsambuddhānaṃ avijahitaudānagāthā ca , etā aparabhāge pana dhammabhaṇḍāgārikassa bhagavatā desitattā dhammasaṅgāhakehi udānapāḷiyaṃ saṅgahaṃ anāropetvā dhammapade saṅgītā .

Yañca ‘‘ aññāsi vata , bho koṇḍañño , aññāsi vata , bho koṇḍañño ’’ ti ( mahāva .17; saṃ . ni .5.1081; paṭi . ma .2.30) udānavacanaṃ dasasahassilokadhātuyā devamanussānaṃ pavedanasamatthanigghosavipphāraṃ bhagavatā bhāsitaṃ , tadapi dhammacakkappavattanasuttantadesanāpariyosāne attanāM0.4 adhigatadhammekadesassa yathādesitassa ariyamaggassaP0.4 sāvakesu sabbapaṭhamaṃ therena adhigatattā attano parissamassa saphalabhāvapaccavekkhaṇahetukaṃ paṭhamabodhiyaṃ sabbesaṃ eva bhikkhūnaṃ sammāpaṭipattipaccavekkhaṇahetukaṃ ‘‘ ārādhayiṃsu vata maṃ bhikkhū ekaṃ samayan ’’ tiādivacanaṃ ( ma . ni .1.225) viya pītisomanassajanitaṃ udāhāramattaṃ ,‘‘ yadā have pātubhavanti dhammā ’’ tiādivacanaṃ ( mahāva .1-3; udā .1-3) viya pavattiyā nivattiyā vā na pakāsananti , na dhammasaṅgāhakehi udānapāḷiyaṃ saṅgītanti daṭṭhabbaṃ .

Taṃ panetaṃ udānaṃ vinayapiṭakaṃ , suttantapiṭakaṃ , abhidhammapiṭakanti tīsu piṭakesu suttantapiṭakapariyāpannaṃ , dīghanikāyo , majjhimanikāyo , saṃyuttanikāyo , aṅguttaranikāyo , khuddakanikāyoti pañcasu nikāyesu khuddakanikāyapariyāpannaṃ , suttaṃ , geyyaṃ , veyyākaraṇaṃ , gāthā , udānaṃ , itivuttakaṃ , jātakaṃ , abbhutadhammaṃ , vedallanti navasu sāsanaṅgesu udānasaṅgahaṃ .

‘‘ Dvāsīti buddhato gaṇhiṃ , dve sahassāni bhikkhuto ;

Caturāsīti sahassāni , ye me dhammā pavattino ’’ ti .( theragā .1027)–

Evaṃ dhammabhaṇḍāgārikena paṭiññātesu caturāsītiyā dhammakkhandhasahassesu katipayadhammakkhandhasaṅgahaṃ .

Bodhivaggo , mucalindavaggo , nandavaggo , meghiyavaggo , soṇavaggo , jaccandhavaggo , cūḷavaggo , pāṭaligāmiyavaggoti vaggato aṭṭhavaggaṃ ;

suttato asītisuttasaṅgahaṃ , gāthāto pañcanavutiudānagāthāsaṅgahaṃ .

Bhāṇavārato aḍḍhūnanavamattā bhāṇavārā .

Anusandhito bodhisutteV0.5 pucchānusandhivasena ekānusandhi , suppavāsāsutte pucchānusandhiyathānusandhivasena dve anusandhī , sesesu yathānusandhivasena ekekova anusandhi , ajjhāsayānusandhi panettha natthi .

Evaṃ sabbathāpi ekāsītianusandhisaṅgahaṃ .

Padato satādhikāni ekavīsa padasahassāni , gāthāpādato tevīsati catussatādhikāni aṭṭha sahassāniP0.5 , akkharato sattasahassādhikāni saṭṭhi sahassāni tīṇi ca satāni dvāsīti ca akkharāni .

Tenetaṃ vuccati –

‘‘ Asīti eva suttantā , vaggā aṭṭha samāsato ;

Gāthā ca pañcanavuti , udānassa pakāsitā .

‘‘ AḍḍhūnanavamattāM0.5 ca , bhāṇavārā pamāṇato ;

Ekādhikā tathāsīti , udānassānusandhiyo .

‘‘ Ekavīsasahassāni , satañceva vicakkhaṇo ;

Padānetānudānassa , gaṇitāni viniddise ’’.

Gāthāpādato pana –

‘‘ Aṭṭhasahassamattāni , cattāreva satāni ca ;

Pādānetānudānassa , tevīsati ca niddise .

‘‘ Akkharānaṃ sahassāni , saṭṭhi satta satāni ca ;

Tīṇi dvāsīti ca tathā , udānassa paveditā ’’ ti .

Tassa aṭṭhasu vaggesu bodhivaggo ādi , suttesu paṭhamaṃ bodhisuttaṃ , tassāpi evaṃ me sutan tiādikaṃ āyasmatā ānandena paṭhamamahāsaṅgītikāle vuttanidānamādi .

Sā panāyaṃ paṭhamamahāsaṅgīti vinayapiṭake ( cūḷava .437) tantimārūḷhā eva .

Yo panettha nidānakosallatthaṃ vattabbo kathāmaggo sopi sumaṅgalavilāsiniyaṃ dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .1. nidānakathā ) vutto evāti tattha vuttanayeneva veditabbo .

Issues

ဗားရှင်းရွေးချယ်ပါ

Udāna-aṭṭhakathā

Udāna-aṭṭhakathā