2. Sattajaṭilasuttavaṇṇanā
52. Dutiye bahidvārakoṭṭhaketi pāsādadvārakoṭṭhakassa bahi , na vihāradvārakoṭṭhakassa .
So kira pāsādo lohapāsādo viya samantā catudvārakoṭṭhakaparivuto pākāraparikkhitto .
Tesu pācīnadvārakoṭṭhakassa bahi pāsādacchāyāyaṃ pācīnalokadhātuṃ olokento paññattavarabuddhāsane nisinno hoti .
Jaṭilāti jaṭāvanto tāpasavesadhārino .
Nigaṇṭhāti setapaṭanigaṇṭharūpadhārino .
Ekasāṭakāti ekasāṭakanigaṇṭhā viya ekaṃ pilotikakhaṇḍaṃ hatthe bandhitvā tenāpi sarīrassa purimabhāgaṃ paṭicchādetvā
P0.331 vicaraṇakā .Parūḷhakacchanakhalomāti parūḷhakacchalomā parūḷhanakhā parūḷhaavasesalomā ca , kacchādīsu dīghalomā dīghanakhā cāti attho .
Khārivividhamādāyāti vividhaṃ khārādinānappakāraṃ pabbajitaparikkhārabhaṇḍikaṃ gahetvā .
Avidūre atikkamantīti vihārassa avidūramaggena nagaraṃ pavisanti .
Rājāhaṃ , bhante , pasenadi kosaloti ahaṃ , bhante , rājā pasenadi kosalo , mayhaṃ nāmaṃ tumhe jānāthāti .
Kasmā pana rājā loke aggapuggalassa santike nisinno evarūpānaṃ nagganissirīkānaṃ añjaliṃ paggaṇhātīti ?
Saṅgaṇhanatthāya .
Evañhissa ahosi ‘‘ sacāhaṃ ettakampi etesaṃ na karissāmi , mayaṃ puttadāraṃ pahāya etassatthāya dubbhojanadukkhaseyyādīni anubhoma , ayaṃ amhākaṃ nipaccakāramattampi na karoti
M0.301 .Tasmiñhi kate amhe ‘ ocarakā ’ ti jano aggahetvā ‘ pabbajitā ’ icceva sañjānissati , kiṃ imassa bhūtatthakathanenāti
V0.270 attanā diṭṭhaṃ sutaṃ paṭicchādetvā na katheyyuṃ , evaṃ kate pana anigūhitvā kathessantī ’’ ti .Apica satthu ajjhāsayajānanatthampi evamakāsīti .
Rājā kira bhagavantaṃ upasaṅkamantopi katipayakālaṃ sammāsambodhiṃ na saddahi .
Tenassa evaṃ ahosi ‘‘ yadi bhagavā sabbaṃ jānāti , mayā imesaṃ nipaccakāraṃ katvā ‘ ime arahanto ’ ti vutte nānujāneyya , atha maṃ anuvattanto anujāneyya , kuto tassa sabbaññutā ’’ ti .
Evaṃ so satthu ajjhāsayajānanatthaṃ tathā akāsi .
Bhagavā pana ‘‘ ujukameva ‘ na ime samaṇā ocarakā ’ ti vutte yadipi rājā saddahati , mahājano pana tamatthaṃ ajānanto na saddaheyya , samaṇo gotamo ‘ rājā attano kathaṃ suṇātī ’ ti yaṃ kiñci mukhāruḷhaṃ kathetī ’ ti vadeyya , tadassa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya saṃvatteyya , añño ca guḷhakammaṃ vivaṭaṃ kataṃ bhaveyya , sayameva rājā tesaṃ ocarakabhāvaṃ kathessatī ’’ ti ñatvā ‘‘ dujjānaṃ kho etan ’’ tiādimāha .
Tattha kāmabhogināti iminā pana rāgābhibhavaṃ , ubhayenāpi vikkhittacittataṃ dasseti .
Puttasambādhasayanan ti puttehi sambādhasayanaṃ
P0.332 .Ettha ca puttasīsena dārapariggahaṃ , puttadāresu uppilāvitena tesaṃ gharāvāsādihetu sokābhibhavena cittassa saṃkiliṭṭhataṃ dasseti .
Kāsikacandanan ti saṇhacandanaṃ , kāsikavatthañca candanañcāti vā attho .
Mālāgandhavilepanan ti vaṇṇagandhatthāya mālā , sugandhabhāvatthāya gandhaṃ , chavirāgakaraṇatthāya vilepanaṃ dhārentena .
Jātarūparajatan ti suvaṇṇañceva avasiṭṭhadhanañca .
Sādiyantenāti paṭiggaṇhantena .
Sabbenapi kāmesu abhigiddhabhāvameva pakāseti .
Saṃvāsenāti sahavāsena .
Sīlaṃ veditabban ti ‘‘ ayaṃ pesalo vā dussīlo vā ’’ ti saṃvasantena ekasmiṃ ṭhāne saha vasantena jānitabbo .
Tañca kho dīghena addhunā na ittaran ti tañca sīlaṃ dīghena kālena veditabbaṃ , na ittarena .
Katipayadivase hi saññatākāro saṃvutindriyākāro ca hutvā sakkā dassetuṃ .
Manasi karotā no amanasi karotāti tampi ‘‘ sīlamassa pariggaṇhissāmī ’’ ti manasi karontena
M0.302 paccavekkhantena sakkā jānituṃ , na itarena .Paññavatāti tampi sappaññeneva paṇḍitena .
Bālo hi manasi karontopi jānituṃ na sakkoti .
Saṃvohārenāti kathanena .
‘‘ Yo hi koci manussesu , vohāraṃ upajīvati ;
Evaṃ vāseṭṭha jānāhi , vāṇijo so na brāhmaṇo ’’ ti .( su . ni .619)–
Ettha
V0.271 hi vāṇijjaṃ vohāro nāma .‘‘ Cattāro ariyavohārā ’’ ti ( dī . ni .3.313) ettha cetanā .
‘‘ Saṅkhā samaññā paññatti vohāro ’’ ti ( dha . sa .1313-1315) ettha paññatti .
‘‘ Vohāramattena so vohareyyā ’’ ti ( saṃ . ni .1.25) ettha kathā vohāro .
Idhāpi so eva adhippeto .
Ekaccassa hi sammukhākathā parammukhākathāya na sameti , parammukhākathā sammukhākathāya , tathā purimakathā pacchimakathāya , pacchimakathā ca purimakathāya .
So kathentoyeva sakkā jānituṃ ‘‘ asuci eso puggalo ’’ ti .
Sucisīlassa pana purimaṃ
P0.333 pacchimena , pacchimañca purimena , sammukhā kathitañca parammukhā kathitena , parammukhā kathitañca sammukhā kathitena sameti , tasmā kathentena sakkā sucibhāvo jānitunti pakāsento āha –‘‘ saṃvohārena soceyyaṃ veditabban ’’ ti .
Thāmoti ñāṇathāmo .
Yassa hi ñāṇathāmo natthi , so uppannesu upaddavesu gahetabbagahaṇaṃ kattabbakaraṇaṃ apassanto advārikaṃ gharaṃ paviṭṭho viya carati .
Tenāha –
‘‘ āpadāsu kho , mahārāja , thāmo veditabbo ’’ ti .
Sākacchāyāti sahakathāya .
Duppaññassa hi kathā udake geṇḍu viya uplavati , paññavato kathentassa paṭibhānaṃ anantaṃ hoti .
Udakavipphandaneneva hi maccho khuddako mahanto vāti paññāyati .
Iti bhagavā rañño ujukameva te ‘‘ ime nāmā ’’ ti avatvā arahantānaṃ anarahantānañca jānanūpāyaṃ pakāsesi .
Rājā taṃ sutvā bhagavato sabbaññutāya desanāvilāsena ca abhippasanno ‘‘ acchariyaṃ , bhante ’’ tiādinā attano pasādaṃ pakāsetvā idāni te yāthāvato bhagavato ārocento ‘‘ ete , bhante , mama purisā carā ’’ tiādimāha .
Tattha carāti apabbajitā eva pabbajitarūpena raṭṭhapiṇḍaṃ
M0.303 bhuñjantā paṭicchannakammantattā .Ocarakāti heṭṭhā carakā .
Carā hi pabbatamatthakena carantāpi heṭṭhā carakāva nihīnakammattā .
Atha vā ocarakāti carapurisā .
Ocaritvāti avacaritvā vīmaṃsitvā , tasmiṃ tasmiṃ dese taṃ taṃ pavattiṃ ñatvāti attho .
Osārissāmīti paṭipajjissāmi , karissāmīti attho .
Rajojallan ti rajañca malañca .
Pavāhetvāti suṭṭhu vikkhālanavasena apanetvā .
Kappitakesamassūti alaṅkārasatthe vuttavidhinā kappakehi chinnakesamassū .
Kāmaguṇehīti kāmakoṭṭhāsehi , kāmabandhanehi vā samappitāti suṭṭhu appitā allīnā .
Samaṅgibhūtāti sahabhūtā
P0.334 .Paricāressantīti indriyāni samantato cāressanti kīḷāpessanti vā .
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ tesaṃ rājapurisānaṃ attano udarassa kāraṇā pabbajitavesena lokavañcanasaṅkhātaṃ
V0.272 atthaṃ viditvā .Imaṃ udānan ti imaṃ parādhīnatāparavañcanatāpaṭikkhepavibhāvanaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha na vāyameyya sabbatthāti dūteyyaocarakakammādike sabbasmiṃ pāpadhamme ime rājapurisā viya pabbajito na vāyameyya , vāyāmaṃ ussāhaṃ na kareyya , sabbattha yattha katthaci vāyāmaṃ akatvā appamattakepi puññasmiṃyeva vāyameyyāti adhippāyo .
Nāññassa puriso siyāti pabbajitarūpena aññassa puggalassa sevakapuriso na siyā .
Kasmā ?
Evarūpassapi ocarakādipāpakammassa kattabbattā .
Nāññaṃ nissāya jīveyyāti aññaṃ paraṃ issarādiṃ nissāya ‘‘ tappaṭibaddhaṃ me sukhadukkhan ’’ ti evaṃcitto hutvā na jīvikaṃ pavatteyya , attadīpo attasaraṇo anaññasaraṇo eva bhaveyya .
Atha vā anatthāvahato ‘‘ ocaraṇan ’’ ti laddhanāmakattā aññaṃ akusalakammaṃ nissāya na jīveyya .
Dhammena na vaṇiṃ careti dhanādiatthāya dhammaṃ na katheyya .
Yo hi dhanādihetu paresaṃ dhammaṃ deseti , so dhammena vāṇijjaṃ karoti nāma , evaṃ dhammena taṃ na careyya .
Atha vā dhanādīnaṃ atthāya kosalarañño puriso viya ocarakādikammaṃ karonto parehi anāsaṅkanīyatāya pabbajjāliṅgasamādānādīni anutiṭṭhanto dhammena vāṇijjaṃ karoti nāma .
Yopi idha parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carantopi aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati , sopi
M0.304 dhammena vāṇijjaṃ karoti nāma , evaṃ dhammena vāṇijjaṃ na care , na kareyyāti attho .Dutiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .