7. Cūḷavaggo
1. Paṭhamalakuṇḍakabhaddiyasuttavaṇṇanā
61. Cūḷavaggassa
M0.327V0.293P0.360 paṭhame lakuṇḍakabhaddiyan ti ettha bhaddiyoti tassa āyasmato nāmaṃ , kāyassa pana rassattā ‘‘ lakuṇḍakabhaddiyo ’’ ti naṃ sañjānanti .So kira sāvatthivāsī kulaputto mahaddhano mahābhogo rūpena apāsādiko dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako .
So ekadivasaṃ satthari jetavane viharante upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā laddhūpasampado satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanāya kammaṃ karonto sotāpattiphalaṃ pāpuṇi .
Tadā sekkhā bhikkhū yebhuyyena āyasmantaṃ sāriputtaṃ upasaṅkamitvā uparimaggatthāya kammaṭṭhānaṃ yācanti , dhammadesanaṃ yācanti , pañhaṃ pucchanti .
So tesaṃ adhippāyaṃ pūrento kammaṭṭhānaṃ ācikkhati , dhammaṃ deseti , pañhaṃ vissajjeti .
Te ghaṭentā vāyamantā appekacce sakadāgāmiphalaṃ , appekacce anāgāmiphalaṃ , appekacce arahattaṃ , appekacce tisso vijjā , appekacce chaḷabhiññā , appekacce catasso paṭisambhidā adhigacchanti .
Te disvā lakuṇḍakabhaddiyopi sekho samāno kālaṃ ñatvā attano cittakallatañca sallekhañca paccavekkhitvā dhammasenāpatiṃ upasaṅkamitvā katapaṭisanthāro sammodamāno dhammadesanaṃ yāci .
Sopissa ajjhāsayassa anurūpaṃ kathaṃ kathesi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ tena kho pana samayena āyasmā sāriputto āyasmantaṃ lakuṇḍakabhaddiyaṃ anekapariyāyena dhammiyā kathāya sandassetī ’’ tiādi .
Tattha
P0.361 anekapariyāyenāti ‘‘ itipi pañcakkhandhā aniccā , itipi dukkhā , itipi anattā ’’ ti evaṃ anekehi kāraṇehi .Dhammiyā kathāyāti pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ udayabbayādipakāsaniyā dhammiyā kathāya .
Sandassetīti tāniyeva aniccādilakkhaṇāni udayabbayādike ca sammā dasseti , hatthena gahetvā viya paccakkhato dasseti .
Samādapetīti tattha
M0.328 lakkhaṇārammaṇikaṃ vipassanaṃ sammā ādapeti , yathā vīthipaṭipannā hutvā pavattati , evaṃ gaṇhāpeti .Samuttejetīti vipassanāya āraddhāya saṅkhārānaṃ udayabbayādīsu upaṭṭhahantesu yathākālaṃ
V0.294 paggahaniggahasamupekkhaṇehi bojjhaṅgānaṃ anupavattanena bhāvanaṃ majjhimaṃ vīthiṃ otāretvā yathā vipassanāñāṇaṃ sūraṃ pasannaṃ hutvā vahati , evaṃ indriyānaṃ visadabhāvakaraṇena vipassanācittaṃ sammā uttejeti , visadāpanavasena vodapeti .Sampahaṃsetīti tathā pavattiyamānāya vipassanāya samappavattabhāvanāvasena ceva upariladdhabbabhāvanābalena ca cittaṃ sammā pahaṃseti , laddhassādavasena vā suṭṭhu toseti .
Anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccīti yathā yathā dhammasenāpati dhammaṃ deseti , tathā tathā tathalakkhaṇaṃ vipassantassa therassa ca desanānubhāvena , attano ca upanissayasampattiyā ñāṇassa paripākaṃ gatattā desanānusārena ñāṇe anupavattante kāmāsavādīsu kañci āsavaṃ aggahetvā maggapaṭipāṭiyāva anavasesato cittaṃ vimucci , arahattaphalaṃ sacchākāsīti attho .
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ āyasmato lakuṇḍakabhaddiyassa aññārādhanasaṅkhātaṃ atthaṃ sabbākārato viditvā tadatthadīpanaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha uddhan ti rūpadhātuyā arūpadhātuyā ca .
Adhoti kāmadhātuyā .
Sabbadhīti sabbasmimpi saṅkhāragate .
Vippamuttoti pubbabhāge vikkhambhanavimuttiyā aparabhāge samucchedapaṭipassaddhivimuttīhi sabbappakārena vimutto .
Ettha ca uddhaṃ vippamuttoti etena pañcuddhambhāgiyasaṃyojanapahānaṃ dasseti .
Adho vippamuttoti etena pañcorambhāgiyasaṃyojanapahānaṃ .
Sabbadhi
P0.362 vippamuttoti etena avasiṭṭhasabbākusalapahānaṃ dasseti .Atha vā uddhan ti anāgatakālaggahaṇaṃ .
Adhoti atītakālaggahaṇaṃ .
Ubhayaggahaṇeneva tadubhayapaṭisaṃyuttattā paccuppanno addhā gahito hoti , tattha anāgatakālaggahaṇena anāgatakkhandhāyatanadhātuyo gahitā .
Sesapadesupi eseva nayo .
Sabbadhīti kāmabhedādike sabbasmiṃ bhave .
Idaṃ vuttaṃ hoti – anāgato atīto paccuppannoti evaṃ tiyaddhasaṅgahite sabbasmiṃ bhave vippamuttoti .
Ayaṃhamasmīti
M0.329 anānupassīti yo evaṃ vippamutto , so rūpavedanādīsu ‘‘ ayaṃ nāma dhammo ahamasmī ’’ ti diṭṭhimānamaññanāvasena evaṃ nānupassati .Tassa tathā dassane kāraṇaṃ natthīti adhippāyo .
Atha vā ayaṃhamasmīti anānupassīti idaṃ yathāvuttāya vimuttiyā adhigamupāyadīpanaṃ .
Tiyaddhasaṅgahite tebhūmake saṅkhāre ‘‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’ ti pavattanasabhāvāya maññanāya anadhiṭṭhānaṃ katvā ‘‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na me so attā ’’ ti evaṃ uppajjamānā yā pubbabhāgavuṭṭhānagāminī vipassanā , sā vimuttiyā padaṭṭhānaṃ .
Evaṃ vimutto udatāri oghaṃ , atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyāti evaṃ dasahi saṃyojanehi sabbākusalehi
V0.295 ca sabbathā vimutto arahā ariyamaggādhigamanato pubbe supinantepi atiṇṇapubbaṃ kāmogho bhavogho diṭṭhogho avijjoghoti imaṃ catubbidhaṃ oghaṃ , saṃsāramahoghameva vā apunabbhavāya anupādisesāya nibbānāya udatāri uttiṇṇo , uttaritvā pāre ṭhitoti attho .Paṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .