6. Mahākassapasuttavaṇṇanā
6. Chaṭṭhe rājagaheti evaṃnāmake nagare .
Tañhi mahāmandhātumahāgovindādīhi pariggahitattā ‘‘ rājagahan ’’ ti vuccati .
‘‘ Durabhibhavanīyattā paṭirājūnaṃ gahabhūtanti rājagahan ’’ tiādinā aññenettha pakārena vaṇṇayanti .
Kintehi ?
Nāmametaṃ tassa nagarassa .
Taṃ panetaṃ buddhakāle cakkavattikāle ca nagaraṃ hoti , sesakāle suññaṃ yakkhapariggahitaṃ tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ hutvā tiṭṭhati .
Veḷuvane kalandakanivāpeti veḷuvanan ti tassa vihārassa nāmaṃ .
Taṃ kira aṭṭhārasahatthubbedhena pākārena parikkhittaṃ buddhassa bhagavato vasanānucchavikāya mahatiyā gandhakuṭiyā aññehi ca pāsādakuṭileṇamaṇḍapacaṅkamadvārakoṭṭhakādīhi paṭimaṇḍitaṃ bahi veḷūhi parikkhittaṃ ahosi nīlobhāsaṃ manoramaṃ , tena ‘‘ veḷuvanan ’’ ti
P0.60 vuccati .Kalandakānañcettha nivāpaṃ adaṃsu , tasmā ‘‘ kalandakanivāpo ’’ ti vuccati .
Pubbe kira aññataro rājā taṃ uyyānaṃ kīḷanatthaṃ paviṭṭho surāmadamatto divāseyyaṃ upagato supi , parijanopissa ‘‘ sutto rājā ’’ ti pupphaphalādīhi palobhiyamāno ito cito ca pakkāmi .
Atha surāgandhena aññatarasmā rukkhasusirā kaṇhasappo nikkhamitvā rañño abhimukho āgacchati .
Taṃ disvā rukkhadevatā ‘‘ rañño jīvitaṃ dassāmī ’’ ti kalandakavesena gantvā kaṇṇamūle saddamakāsi .
Rājā paṭibujjhi , kaṇhasappo nivatto .
So taṃ disvā ‘‘ imāya kāḷakāya mama jīvitaṃ dinnan ’’ ti kāḷakānaṃ nivāpaṃ tattha paṭṭhapesi , abhayaghosañca ghosāpesi .
Tasmā tato paṭṭhāya taṃ ‘‘ kalandakanivāpan ’’ ti saṅkhaṃ gataṃ .
Kalandakāti hi kāḷakānaṃ nāmaṃ , tasmiṃ veḷuvane kalandakanivāpe .
Mahākassapoti
V0.49 mahantehi sīlakkhandhādīhi samannāgatattā mahanto kassapoti mahākassapo , apica kumārakassapattheraṃ upādāya ayaṃ mahātheroM0.55 ‘‘ mahākassapo ’’ ti vuccati .Pippaliguhāyan ti tassā kira guhāya dvārasamīpe eko pippalirukkho ahosi , tena sā ‘‘ pippaliguhā ’’ ti paññāyittha .
Tassaṃ pippaliguhāyaṃ .
Ābādhikoti ābādho assa atthīti ābādhiko , byādhikoti attho .
Dukkhitoti kāyasannissitaṃ dukkhaṃ sañjātaṃ assāti dukkhito , dukkhappattoti attho .
Bāḷhagilānoti adhimattagelañño , taṃ pana gelaññaṃ sato sampajāno hutvā adhivāsesi .
Athassa bhagavā taṃ pavattiṃ ñatvā tattha gantvā bojjhaṅgaparittaṃ abhāsi , teneva therassa so ābādho vūpasami .
Vuttañhetaṃ bojjhaṅgasaṃyutte –
‘‘ Tena kho pana samayena āyasmā mahākassapo pippaliguhāyaṃ viharati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno .
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā mahākassapo tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Nisajja kho bhagavā … pe … etadavoca –
‘ kacci te , kassapa , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ , kacci dukkhā vedanā
P0.61 paṭikkamanti , no abhikkamanti , paṭikkamosānaṃ paññāyati no abhikkamo ’ ti ?‘ Na me , bhante , khamanīyaṃ , na yāpanīyaṃ , bāḷhā me bhante , dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti , abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo ’ ti .
‘‘‘ Sattime , kassapa , bojjhaṅgā mayā sammadakkhātā bhāvitā bahulīkatā abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti .
Katame satta ?
Satisambojjhaṅgo kho , kassapa , mayā sammadakkhāto bhāvito bahulīkato abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati … pe … upekkhāsambojjhaṅgo kho , kassapa , mayā sammadakkhāto bhāvito bahulīkato abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
Ime kho , kassapa , satta bojjhaṅgā mayā sammadakkhātā bhāvitā bahūlīkatā abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattantī ’ ti .
‘ Taggha bhagavā bojjhaṅgā , taggha , sugata , bojjhaṅgā ’’’ ti .
‘‘ Idamavoca bhagavā .
Attamano āyasmā mahākassapo bhagavato bhāsitaṃ abhinandi .
Vuṭṭhahi cāyasmā mahākassapo tamhā
M0.56 ābādhā , tathā pahīno cāyasmato mahākassapassa so ābādho ahosī ’’ ti .Tena
V0.50 vuttaṃ –‘‘ atha kho āyasmā mahākassapo aparena samayena tamhā ābādhā vuṭṭhāsī ’’ ti .
Etadahosīti pubbe gelaññadivasesu saddhivihārikehi upanītaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā vihāre eva ahosi .
Athassa tamhā ābādhā vuṭṭhitassa etaṃ ‘‘ yaṃnūnāhaṃ rājagahaṃ piṇḍāya paviseyyan ’’ ti parivitakko ahosi .
Pañcamattāni devatāsatānīti sakkassa devarañño paricārikā pañcasatā kakuṭapādiniyo accharāyo .
Ussukkaṃ āpannāni hontīti therassa piṇḍapātaṃ dassāmāti pañcapiṇḍapātasatāni sajjetvā suvaṇṇabhājanehi ādāya antarāmagge ṭhatvā ,‘‘ bhante , imaṃ piṇḍapātaṃ gaṇhatha , saṅgahaṃ no karothā ’’ ti vadamānā piṇḍapātadāne yuttappayuttāni honti .
Tena vuttaṃ ‘‘ āyasmato mahākassapassa piṇḍapātappaṭilābhāyā ’’ ti .
Sakko kira devarājā therassa cittappavattiṃ ñatvā tā accharāyo uyyojesi ‘‘ gacchatha tumhe ayyassa mahākassapattherassa piṇḍapātaṃ datvā attano patiṭṭhaṃ karothā ’’ ti .
Evaṃ hissa ahosi ‘‘ imāsu sabbāsu gatāsu kadāci ekissāpi hatthato piṇḍapātaṃ thero paṭiggaṇheyya , taṃ tassā bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā ’’ ti .
Paṭikkhipi thero ,‘‘ bhante
P0.62 , mayhaṃ piṇḍapātaṃ gaṇhatha , mayhaṃ piṇḍapātaṃ gaṇhathā ’’ ti vadantiyo ‘‘ gacchatha tumhe katapuññā mahābhogā , ahaṃ duggatānaṃ saṅgahaṃ karissāmī ’’ ti vatvā ,‘‘ bhante , mā no nāsetha , saṅgahaṃ no karothā ’’ ti vadantiyo punapi paṭikkhipitvā punapi apagantuṃ anicchamānā yācantiyo ‘‘ na attano pamāṇaṃ jānātha , apagacchathā ’’ ti vatvā accharaṃ pahari .Tā therassa accharāsaddaṃ sutvā santajjitā ṭhātuṃ asakkontiyo palāyitvā devalokameva gatā .
Tena vuttaṃ –
‘‘ pañcamattāni devatāsatāni paṭikkhipitvā ’’ ti .
Pubbaṇhasamayan ti
M0.57 pubbaṇhe ekaṃ samayaṃ , ekasmiṃ kāle .Nivāsetvāti vihāranivāsanaparivattanavasena nivāsanaṃ daḷhaṃ nivāsetvā .
Pattacīvaramādāyāti cīvaraṃ pārupitvā pattaṃ hatthena gahetvā .
Piṇḍāya pāvisīti piṇḍapātatthāya pāvisi .
Daliddavisikhāti duggatamanussānaṃ vasanokāso .
Kapaṇavisikhāti bhogapārijuññappattiyā dīnamanussānaṃ vāso .
Pesakāravisikhāti tantavāyavāso .
Addasā kho bhagavāti kathaṃ addasa ?
‘‘ Ābādhā vuṭṭhito mama putto kassapo kinnu kho karotī ’’ ti āvajjento veḷuvane nisinno eva bhagavā dibbacakkhunā addasa .
Etamatthaṃ
V0.51 viditvāti yāyaṃ āyasmato mahākassapassa pañcahi accharāsatehi upanītaṃ anekasūpaṃ anekabyañjanaṃ dibbapiṇḍapātaṃ paṭikkhipitvā kapaṇajanānuggahappaṭipatti vuttā , etamatthaṃ jānitvā .Imaṃ udānan ti imaṃ paramappicchatādassanamukhena khīṇāsavassa tādībhāvānubhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha anaññaposin ti aññaṃ posetīti aññaposī , na aññaposī anaññaposī , attanā posetabbassa aññassa abhāvena adutiyo , ekakoti attho .
Tena therassa subharataṃ dasseti .
Thero hi kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena ca piṇḍapātena attānameva posento paramappiccho hutvā viharati , aññaṃ ñātimittādīsu kañci na poseti katthaci alaggabhāvato .
Atha vā aññena aññatarena posetabbatāya abhāvato anaññaposī .
Yo hi ekasmiṃyeva paccayadāyake paṭibaddhacatupaccayo so anaññaposī nāma na hoti ekāyattavuttito
P0.63 .Thero pana ‘‘ yathāpi bhamaro pupphan ’’ ti ( dha . pa .49) gāthāya vuttanayena jaṅghābalaṃ nissāya piṇḍāya caranto kulesu niccanavo hutvā missakabhattena yāpeti .
Tathā hi naṃ bhagavā candūpamappaṭipadāya thomesi .
Aññātan ti abhiññātaṃ , yathābhuccaguṇehi patthaṭayasaṃ , teneva vā anaññaposibhāvena appicchatāsantuṭṭhitāhi ñātaṃ .
Atha vā aññātan ti sabbaso pahīnataṇhatāya lābhasakkārasilokanikāmanahetu attānaṃ jānāpanavasena na ñātaṃ .
Avītataṇho
M0.58 hi pāpiccho kuhakatāya sambhāvanādhippāyena attānaṃ jānāpeti .Dantan ti chaḷaṅgupekkhāvasena indriyesu uttamadamanena dantaṃ .
Sāre patiṭṭhitan ti vimuttisāre avaṭṭhitaṃ , asekkhasīlakkhandhādike vā sīlādisāre patiṭṭhitaṃ .
Khīṇāsavaṃ vantadosan ti kāmāsavādīnaṃ catunnaṃ āsavānaṃ anavasesaṃ pahīnattā khīṇāsavaṃ .
Tato eva rāgādidosānaṃ sabbaso vantattā vantadosaṃ .
Tamahaṃ brūmi brāhmaṇan ti taṃ yathāvuttaguṇaṃ paramatthabrāhmaṇaṃ ahaṃ brāhmaṇanti vadāmīti .
Idhāpi heṭṭhā vuttanayeneva desanānānattaṃ veditabbaṃ .
Chaṭṭhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .