Issues
Select Version
Udāna-aṭṭhakathā
Udāna-aṭṭhakathā

3. Tatiyanibbānapaṭisaṃyuttasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Tatiyanibbānapaṭisaṃyuttasuttavaṇṇanā

73. Tatiye atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvāti tadā kira bhagavatā anekapariyāyena saṃsārassa ādīnavaṃ pakāsetvā sandassanādivasenaM0.357 nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammadesanāya katāya tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ ayaṃ saṃsāro bhagavatā avijjādīhi kāraṇehi sahetuko pakāsito , nibbānassa pana tadupasamassa na kiñci kāraṇaṃ vuttaṃ , tayidaṃ ahetukaṃ , kathaṃ saccikaṭṭhaparamatthena upalabbhatī ’’ ti .
Atha bhagavā tesaṃ bhikkhūnaṃ etaṃ yathāvuttaṃ parivitakkasaṅkhātaṃ atthaṃ viditvā .
Imaṃ udānan ti tesaṃ bhikkhūnaṃ vimatividhamanatthañceva idha samaṇabrāhmaṇānaṃ ‘‘ nibbānaṃ nibbānanti vācāvatthumattameva , natthi hi paramatthato nibbānaṃ nāma anupalabbhamānasabhāvattā ’’ ti lokāyatikādayo viya vippaṭipannānaṃ bahiddhā ca puthudiṭṭhigatikānaṃ micchāvādabhañjanatthañca imaṃ amatamahānibbānassa paramatthato atthibhāvadīpanaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhatan ti sabbānipi padāniP0.395 aññamaññavevacanāni .
Atha vā vedanādayo viya hetupaccayasamavāyasaṅkhātāya kāraṇasāmaggiyā na jātaṃ na nibbattanti ajātaṃ , kāraṇena vinā , sayameva vā na bhūtaṃ na pātubhūtaṃ na uppannanti abhūtaṃ , evaṃ ajātattā abhūtattā ca yena kenaci kāraṇena na katanti akataṃ , jātabhūtakatasabhāvo ca nāmarūpānaṃ saṅkhatadhammānaṃ hoti , na asaṅkhatasabhāvassa nibbānassāti dassanatthaṃ asaṅkhatan ti vuttaṃ .
Paṭilomato vā samecca sambhūya paccayehi katanti saṅkhataṃ , tathā na saṅkhataṃ saṅkhatalakkhaṇarahitanti asaṅkhatanti .
Evaṃ anekehi kāraṇehi nibbattitabhāve paṭisiddhe ‘‘ siyāV0.321 nu kho ekeneva kāraṇena katan ’’ ti āsaṅkāya ‘‘ na yena kenaci katan ’’ ti dassanatthaṃ ‘‘ akatan ’’ ti vuttaṃ .
Evaṃ apaccayampi samānaṃ ‘‘ sayameva nu kho idaṃ bhūtaṃ pātubhūtan ’’ ti āsaṅkāya tannivattanatthaṃ ‘‘ abhūtan ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Ayañcetassa asaṅkhatākatābhūtabhāvo sabbena sabbaṃ ajātidhammattā ’’ ti dassetuṃ ‘‘ ajātan ’’ ti vuttaṃ .
Evametesaṃ catunnampi padānaṃ sātthakabhāvaṃ viditvā ‘‘ tayidaṃ nibbānaṃ atthi , bhikkhave ’’ ti paramatthato nibbānassa atthibhāvo pakāsitoti veditabbo .
Ettha udānentena bhagavatā ,‘‘ bhikkhave ’’ ti ālapane kāraṇaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ .
Iti satthā ‘‘ atthi , bhikkhave , ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhatan ’’ ti vatvā tattha hetuṃ dassento ‘‘ no cetaṃ , bhikkhave ’’ tiādimāha .
TassāyaṃM0.358 saṅkhepattho – bhikkhave , yadi ajātādisabhāvā asaṅkhatā dhātu na abhavissa na siyā , idha loke jātādisabhāvassa rūpādikkhandhapañcakasaṅkhātassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ anavasesavūpasamo na paññāyeyya na upalabbheyya na sambhaveyya .
Nibbānañhi ārammaṇaṃ katvā pavattamānā sammādiṭṭhiādayo ariyamaggadhammā anavasesakilese samucchindanti .
Tenettha sabbassapi vaṭṭadukkhassa appavatti apagamo nissaraṇaṃ paññāyati .
Evaṃ byatirekavasena nibbānassa atthibhāvaṃ dassetvā idāni anvayavasenapi taṃ dassetuṃ ,‘‘ yasmā ca kho ’’ tiādi vuttaṃ .
Taṃ vuttatthameva .
EtthaP0.396 ca yasmā ‘‘ apaccayā dhammā , asaṅkhatā dhammā ( dha . sa . dukamātikā 7,8), atthi , bhikkhave , tadāyatanaṃ , yattha neva pathavī ( udā .71), idampi kho ṭhānaṃ duddasaṃ , yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo ( mahāva .8; ma . ni .1.281;2.337), asaṅkhatañca vo , bhikkhave , dhammaṃ desessāmi asaṅkhatagāminiñca paṭipadan ’’ tiādīhi ( saṃ . ni .4.366-367) anekehi suttapadehi ,‘‘ atthi , bhikkhave , ajātan ’’ ti imināpi ca suttena nibbānadhātuyā paramatthato sambhavo sabbalokaṃ anukampamānena sammāsambuddhena desito , tasmā yadipi tattha apaccakkhakārīnampi viññūnaṃ kaṅkhā vā vimati vā natthiyeva .
Ye pana paraneyyabuddhino puggalā , tesaṃ vimativinodanatthaṃ ayamettha adhippāyaniddhāraṇamukhena yuttivicāraṇā – yathā pariññeyyatāya sauttarānaṃ kāmānaṃ rūpādīnañca paṭipakkhabhūtaṃ tabbidhurasabhāvaṃ nissaraṇaṃ paññāyati , evaṃ taṃsabhāvānaṃ sabbesampi saṅkhatadhammānaṃ paṭipakkhabhūtena tabbidhurasabhāvena nissaraṇena bhavitabbaṃ .
Yañcetaṃ nissaraṇaṃ , sā asaṅkhatā dhātu .
Kiñca bhiyyo saṅkhatadhammārammaṇaṃ vipassanāñāṇaṃ api anulomañāṇaṃ kilese samucchedavasena pajahituṃ naV0.322 sakkoti .
Tathā sammutisaccārammaṇaṃ paṭhamajjhānādīsu ñāṇaṃ vikkhambhanavaseneva kilese pajahati , na samucchedavasena .
Iti saṅkhatadhammārammaṇassa sammutisaccārammaṇassa ca ñāṇassa kilesānaṃ samucchedappahāne asamatthabhāvato tesaṃ samucchedappahānakarassa ariyamaggañāṇassa tadubhayaviparītasabhāvena ārammaṇena bhavitabbaṃM0.359 , sā asaṅkhatā dhātu .
Tathā ‘‘ atthi , bhikkhave , ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhatan ’’ ti idaṃ nibbānapadassa paramatthato atthibhāvajotakaṃ vacanaṃ aviparītatthaṃ bhagavatā bhāsitattā .
Yañhi bhagavatā bhāsitaṃ , taṃ aviparītatthaṃ paramatthaṃ yathā taṃ ‘‘ sabbe saṅkhārā aniccā , sabbe saṅkhārā dukkhā , sabbe dhammāP0.397 anattā ’’ ti ( a . ni .3.137; mahāni .27), tathā nibbānasaddo katthaci visaye yathābhūtaparamatthavisayo upacāramattavuttisabbhāvato seyyathāpi sīhasaddo .
Atha vā attheva paramatthato asaṅkhatā dhātu , itaratabbiparītavinimuttasabhāvattā seyyathāpi pathavīdhātu vedanāti .
Evamādīhi nayehi yuttitopi asaṅkhatāya dhātuyā paramatthato atthibhāvo veditabbo .
Tatiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .