2. Nandasuttavaṇṇanā

22. DutiyeP0.168 nandoti tassa nāmaṃ .

So hi cakkavattilakkhaṇūpetattā mātāpitaro saparijanaṃ sakalañca ñātiparivaṭṭaṃ nandayanto jātoti ‘‘ nando ’’ ti nāmaṃ labhi .

Bhagavato bhātāti bhagavato ekapituputtatāya bhātā .

Na hi bhagavato sahodarā uppajjanti , tena vuttaṃ ‘‘ mātucchāputto ’’ ti , cūḷamātuputtoti attho .

Mahāpajāpatigotamiyā hi so putto .

Anabhiratoti na abhirato .

Brahmacariyan tiM0.151 brahmaṃ seṭṭhaṃ uttamaṃ cariyaṃ ekāsanaṃ ekaseyyaṃ methunaviratiṃ .

Sandhāretun ti paṭhamacittato yāvacarimakacittaṃ sammā paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ dhāretuṃ pavattetuṃ .

Dutiyena cettha brahmacariyapadena maggabrahmacariyassāpi saṅgaho veditabbo .

Sikkhaṃ paccakkhāyāti upasampadakāle bhikkhubhāvena saddhiṃ samādinnaṃ nibbattetabbabhāvena anuṭṭhitaṃ tividhampi sikkhaṃ paṭikkhipitvā , vissajjetvāti attho .

Hīnāyāti gihibhāvāya .

Āvattissāmīti nivattissāmi .

KasmāV0.136 panāyaṃ evamārocesīti ?

Etthāyaṃ anupubbikathā – bhagavā pavattavaradhammacakko rājagahaṃ gantvā veḷuvane viharanto ‘‘ puttaṃ me ānetvā dassethā ’’ ti suddhodanamahārājena pesitesu sahassasahassaparivāresu dasasu dūtesu saha parivārena arahattaṃ pattesu sabbapacchā gantvā arahattappattena kāḷudāyittherena gamanakālaṃ ñatvā maggavaṇṇanaṃ vaṇṇetvā jātibhūmigamanāya yācito vīsatisahassakhīṇāsavaparivutto kapilavatthunagaraṃ gantvā ñātisamāgame pokkharavassaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā vessantarajātakaṃ ( jā .2.22.1655 ādayo ) kathetvā punadivase piṇḍāya paviṭṭho ‘‘ uttiṭṭhe nappamajjeyyā ’’ ti ( dha . pa .168) gāthāya pitaraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā nivesanaṃ gantvā ‘‘ dhammañcare ’’ ti ( dha . pa .169) gāthāya mahāpajāpatiṃ sotāpattiphale , rājānaṃ sakadāgāmiphale patiṭṭhāpesi .

BhattakiccāvasāneP0.169 pana rāhulamātuguṇakathaṃ nissāya candakinnarījātakaṃ ( jā .1.14.18 ādayo ) kathetvā tatiyadivase nandakumārassa abhisekagehappavesanavivāhamaṅgalesu vattamānesu piṇḍāya pavisitvā nandakumārassa hatthe pattaṃ datvā maṅgalaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkamanto kumārassa hatthato pattaṃ na gaṇhi .

Sopi tathāgate gāravena ‘‘ pattaṃ te , bhante , gaṇhathā ’’ ti vattuṃ nāsakkhi .

Evaṃ pana cintesi ,‘‘ sopānasīse pattaṃ gaṇhissatī ’’ ti , satthā tasmiṃ ṭhāne na gaṇhi .

Itaro ‘‘ sopānamūle gaṇhissatī ’’ ti cintesi , satthā tatthapi na gaṇhi .

Itaro ‘‘ rājaṅgaṇe gaṇhissatī ’’ ti cintesi , satthā tatthapi na gaṇhi .

Kumāro nivattitukāmo anicchāya gacchanto gāravena ‘‘ pattaṃ gaṇhathā ’’ ti vattuṃ na sakkoti ,‘‘ idha gaṇhissati , ettha gaṇhissatī ’’ ti cintento gacchati .

TasmiṃM0.152 khaṇe janapadakalyāṇiyā ācikkhiṃsu ,‘‘ ayye bhagavā , nandarājānaṃ gahetvā gacchati , tumhehi vinā karissatī ’’ ti .

Sā udakabindūhi paggharantehi aḍḍhullikhitehi kesehi vegena pāsādaṃ āruyha sīhapañjaradvāre ṭhatvā ‘‘ tuvaṭaṃ kho , ayyaputta , āgaccheyyāsī ’’ ti āha .

Taṃ tassā vacanaṃ tassa hadaye tiriyaṃ patitvā viya ṭhitaṃ .

Satthāpissa hatthato pattaṃ aggahetvāva taṃ vihāraṃ netvā ‘‘ pabbajissasi nandā ’’ ti āha .

So buddhagāravena ‘‘ na pabbajissāmī ’’ ti avatvā ,‘‘ āma , pabbajissāmī ’’ ti āha .

Satthā tena hi nandaṃ pabbājethāti kapilavatthupuraṃ gantvā tatiyadivase taṃ pabbājesi .

Sattame divase mātarā alaṅkaritvā pesitaṃ ‘‘ dāyajjaṃ me , samaṇa , dehī ’’ ti vatvā attanā saddhiṃ ārāmāgataṃ rāhulakumāraṃ pabbājesi .

Punekadivasaṃ mahādhammapālajātakaṃ ( jā .1.10.92 ādayo ) kathetvā rājānaṃ anāgāmiphale patiṭṭhāpesi .

ItiV0.137 bhagavā mahāpajāpatiṃ sotāpattiphale , pitaraṃ tīsu phalesu patiṭṭhāpetvā bhikkhusaṅghaparivuto punadeva rājagahaṃ gantvā tato anāthapiṇḍikena sāvatthiṃ āgamanatthāya gahitapaṭiñño niṭṭhite jetavanamahāvihāre tattha gantvā vāsaṃ kappesi .

Evaṃ satthari jetavane viharante āyasmā nando attanoP0.170 anicchāya pabbajito kāmesu anādīnavadassāvī janapadakalyāṇiyā vuttavacanamanussaranto ukkaṇṭhito hutvā bhikkhūnaṃ attano anabhiratiṃ ārocesi .

Tena vuttaṃ ‘‘ tena kho pana samayena āyasmā nando … pe … hīnāyāvattissāmī ’’ ti .

Kasmā pana naṃ bhagavā evaṃ pabbājesīti ?

‘‘ Puretarameva ādīnavaṃ dassetvā kāmehi naṃ vivecetuṃ na sakkā , pabbājetvā pana upāyena tato vivecetvā uparivisesaṃ nibbattessāmī ’’ ti veneyyadamanakusalo satthā evaṃ naṃ paṭhamaṃ pabbājesi .

Sākiyānīti sakyarājadhītā .

Janapadakalyāṇīti janapadamhi kalyāṇī rūpena uttamā chasarīradosarahitā , pañcakalyāṇasamannāgatā .

Sā hi yasmā nātidīghā nātirassā nātikisā nātithūlā nātikāḷikā naccodātā atikkantā mānusakavaṇṇaṃ appattā dibbavaṇṇaṃ , tasmā chasarīradosarahitā .

Chavikalyāṇaṃ maṃsakalyāṇaṃ nakhakalyāṇaṃ aṭṭhikalyāṇaṃ vayakalyāṇanti imehi pañcahi kalyāṇehi samannāgatā .

TatthaM0.153 attano sarīrobhāsena dasadvādasahatthe ṭhāne ālokaṃ karoti , piyaṅgusamā vā suvaṇṇasamā vā hoti , ayamassā chavikalyāṇatā .

Cattāro panassā hatthapādā mukhapariyosānañca lākhārasaparikammakataṃ viya rattapavāḷarattakambalena sadisaṃ hoti , ayamassā maṃsakalyāṇatā .

Vīsati nakhapattāni maṃsato amuttaṭṭhāne lākhārasaparikitāni viya muttaṭṭhāne khīradhārāsadisāni honti , ayamassā nakhakalyāṇatā .

Dvattiṃsadantā suphusitā parisuddhapavāḷapantisadisā vajirapantī viya khāyanti , ayamassā aṭṭhikalyāṇatā .

Vīsativassasatikāpi samānā soḷasavassuddesikā viya hoti nippalitā , ayamassā vayakalyāṇatā .

Sundarī ca hoti evarūpaguṇasamannāgatā , tena vuttaṃ ‘‘ janapadakalyāṇī ’’ ti .

Gharā nikkhamantassāti anādare sāmivacanaṃ , gharato nikkhamatoti attho .

‘‘ Gharā nikkhamantan ’’ tipi paṭhanti .

UpaḍḍhullikhitehiP0.171 kesehīti itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ , vippakatullikhitehi kesehi upalakkhitāti attho .

‘‘ Aḍḍhullikhitehī ’’ tipi paṭhanti .

UllikhanantiV0.138 ca phaṇakādīhi kesasaṇṭhāpanaṃ ,‘‘ aḍḍhakāravidhānan ’’ tipi vadanti .

Apaloketvāti sineharasavipphārasaṃsūcakena aḍḍhakkhinā ābandhantī viya oloketvā .

Maṃ , bhanteti pubbepi ‘‘ man ’’ ti vatvā ukkaṇṭhākulacittatāya puna ‘‘ maṃ etadavocā ’’ ti āha .

Tuvaṭan ti sīghaṃ .

Tamanussaramānoti taṃ tassā vacanaṃ , taṃ vā tassā ākārasahitaṃ vacanaṃ anussaranto .

Bhagavā tassa vacanaṃ sutvā ‘‘ upāyenassa rāgaṃ vūpasamessāmī ’’ ti iddhibalena naṃ tāvatiṃsabhavanaṃ nento antarāmagge ekasmiṃ jhāmakhette jhāmakhāṇumatthake nisinnaṃ chinnakaṇṇanāsānaṅguṭṭhaṃ ekaṃ paluṭṭhamakkaṭiṃ dassetvā tāvatiṃsabhavanaṃ nesi .

Pāḷiyaṃ pana ekakkhaṇeneva satthārā tāvatiṃsabhavanaṃ gataṃ viya vuttaṃ , taṃ gamanaṃ avatvā tāvatiṃsabhavanaṃ sandhāya vuttaṃ .

Gacchantoyeva hi bhagavā āyasmato nandassa antarāmagge taṃ paluṭṭhamakkaṭiṃ dasseti .

Yadi evaṃ kathaṃ samiñjanādinidassanaṃ ?

Taṃ antaradhānanidassananti gahetabbaṃ .

Evaṃ satthā taṃ tāvatiṃsabhavanaṃ netvā sakkassa devarañño upaṭṭhānaṃ āgatāni kakuṭapādāni pañca accharāsatāni attānaṃ vanditvā ṭhitāniM0.154 dassetvā janapadakalyāṇiyā tāsaṃ pañcannaṃ accharāsatānaṃ rūpasampattiṃ paṭicca visesaṃ pucchi .

Tena vuttaṃ –

‘‘ atha kho bhagavā āyasmantaṃ nandaṃ bāhāyaṃ gahetvā … pe … kakuṭapādānī ’’ ti .

Tattha bāhāyaṃ gahetvāti bāhumhi gahetvā viya .

Bhagavā hi tadā tādisaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāresi , yathā āyasmā nando bhuje gahetvā bhagavatā nīyamāno viya ahosi .

Tattha ca bhagavatā sace tassa āyasmato tāvatiṃsadevalokassa dassanaṃ pavesanameva vā icchitaṃ siyā , yathānisinnasseva tassa taṃ devalokaṃ dasseyya lokavivaraṇiddhikāleP0.172 viya , tameva vā iddhiyā tattha peseyya .

Yasmā panassa dibbattabhāvato manussattabhāvassa yo nihīnajigucchanīyabhāvo , tassa sukhaggahaṇatthaṃ antarāmagge taṃ makkaṭiṃ dassetukāmo , devalokasirivibhavasampattiyo ca ogāhetvā dassetukāmo ahosi , tasmā taṃ gahetvā tattha nesi .

Evañhissa tadatthaṃ brahmacariyavāse visesato abhirati bhavissatīti .

Kakuṭapādānīti rattavaṇṇatāya pārāvatasadisapādāni .

Tā kira sabbāpi kassapassa bhagavato sāvakānaṃ pādamakkhanateladānena tādisā sukumārapādā ahesuṃ .

Passasi noti passasi nu .

Abhirūpatarāti visiṭṭharūpatarā .

Dassanīyatarāti divasampi passantānaṃ atittikaraṇaṭṭhena passitabbatarā .

Pāsādikatarāti sabbāvayavasobhāya samantato pasādāvahatarā .

KasmāV0.139 pana bhagavā avassutacittaṃ āyasmantaṃ nandaṃ accharāyo olokāpesi ?

Sukhenevassa kilese nīharituṃ .

Yathā hi kusalo vejjo ussannadosaṃ puggalaṃ tikicchanto sinehapānādinā paṭhamaṃ dose ukkiledetvā pacchā vamanavirecanehi sammadeva nīharāpeti , evaṃ vineyyadamanakusalo bhagavā ussannarāgaṃ āyasmantaṃ nandaṃ devaccharāyo dassetvā ukkiledesi ariyamaggabhesajjena anavasesato nīharitukāmoti veditabbaṃ .

Paluṭṭhamakkaṭīti jhāmaṅgapaccaṅgamakkaṭī .

Evameva khoti yathā sā , bhante , tumhehi mayhaṃ dassitā chinnakaṇṇanāsā paluṭṭhamakkaṭī janapadakalyāṇiṃ upādāyaM0.155 , evameva janapadakalyāṇī imāni pañca accharāsatāni upādāyāti attho .

Pañcannaṃ accharāsatānan ti upayoge sāmivacanaṃ , pañca accharāsatānīti attho .

Avayavasambandhe vā etaṃ sāmivacanaṃ , tena pañcannaṃ accharāsatānaṃ rūpasampattiṃ upanidhāyāti adhippāyo .

Upanidhāyāti ca samīpe ṭhapetvā , upādāyāti attho .

Saṅkhyan ti itthīti gaṇanaṃ .

Kalabhāgan ti kalāyapi bhāgaṃ , ekaṃ soḷasakoṭṭhāse katvā tato ekakoṭṭhāsaṃ gahetvā soḷasadhā gaṇite tattha yo ekeko koṭṭhāso , so kalabhāgotiP0.173 adhippeto , tampi kalabhāgaṃ na upetīti vadati .

Upanidhin ti ‘‘ imāya ayaṃ sadisī ’’ ti upamābhāvena gahetvā samīpe ṭhapanampi .

Yatthāyaṃ anabhirato , taṃ brahmacariyaṃ pubbe vuttaṃ pākaṭañcāti taṃ anāmasitvā tattha abhiratiyaṃ ādarajananatthaṃ abhirama , nanda , abhirama , nandā ’’ ti āmeḍitavasena vuttaṃ .

Ahaṃ te pāṭibhogoti kasmā bhagavā tassa brahmacariyavāsaṃ icchanto abrahmacariyavāsassa pāṭibhogaṃ upagañchi ?

Yatthassa ārammaṇe rāgo daḷhaṃ nipati , taṃ āgantukārammaṇe saṅkāmetvā sukhena sakkā jahāpetunti pāṭibhogaṃ upagañchi .

Anupubbikathāyaṃ saggakathā imassa atthassa nidassanaṃ .

Assosun ti kathamassosuṃ ?

Bhagavā hi tadā āyasmante nande vattaṃ dassetvā attano divāṭṭhānaṃ gate upaṭṭhānaṃ āgatānaṃ bhikkhūnaṃ taṃ pavattiṃ kathetvā yathā nāma kusalo puriso anikkhantaṃ āṇiṃ aññāya āṇiyā nīharitvā puna taṃ hatthādīhi sañcāletvā apaneti , evameva āciṇṇavisaye tassa rāgaṃ āgantukavisayena nīharitvā puna tadapi brahmacariyamaggahetuṃ katvā apanetukāmo ‘‘ etha tumhe , bhikkhave , nandaṃ bhikkhuṃ bhatakavādena ca upakkitakavādena ca samudācarathā ’’ ti āṇāpesi , evaṃ bhikkhū assosuṃ .

Keci pana ‘‘ bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāresi , yathā te bhikkhū tamatthaṃ jāniṃsū ’’ ti vadanti .

BhatakavādenātiV0.140 bhatakoti vādena .

Yo hi bhatiyā kammaṃ karoti , so bhatakoti vuccati , ayampi āyasmā accharāsambhoganimittaṃ brahmacariyaṃ caranto bhatako viya hotīti vuttaṃ ‘‘ bhatakavādenā ’’ tiM0.156 .

Upakkitakavādenāti yo kahāpaṇādīhi kiñci kiṇāti , so upakkitakoti vuccati , ayampi āyasmā accharānaṃ hetu attano brahmacariyaṃ kiṇāti , tasmā ‘‘ upakkitako ’’ ti evaṃ vacanena .

Atha vā bhagavato āṇāya accharāsambhogasaṅkhātāya bhatiyā brahmacariyavāsasaṅkhātaṃ jīvitaṃ pavattento tāya bhatiyā yāpane bhagavatā bhariyamāno viya hotīti ‘‘ bhatako ’’ ti vutto , tathāP0.174 accharāsambhogasaṅkhātaṃ vikkayaṃ ādātabbaṃ katvā bhagavato āṇattiyaṃ tiṭṭhanto tena vikkayena bhagavatā upakkito viya hotīti vuttaṃ ‘‘ upakkitako ’’ ti .

Aṭṭīyamānoti pīḷiyamāno dukkhāpiyamāno .

Harāyamānoti lajjamāno .

Jigucchamānoti pāṭikulyato dahanto .

Ekoti asahāyo .

Vūpakaṭṭhoti vatthukāmehi kilesakāmehi ca kāyena ceva cittena ca vūpakaṭṭho .

Appamattoti kammaṭṭhāne satiṃ avijahanto .

Ātāpīti kāyikacetasikavīriyātāpena ātāpavā , ātāpeti kileseti ātāpo , vīriyaṃ .

Pahitattoti kāye ca jīvite ca anapekkhatāya pesitatto vissaṭṭhaattabhāvo , nibbāne vā pesitacitto .

Na cirassevāti kammaṭṭhānārambhato na cireneva .

Yassatthāyāti yassa atthāya .

Kulaputtāti duvidhā kulaputtā jātikulaputtā ca ācārakulaputtā ca , ayaṃ pana ubhayathāpi kulaputto .

Sammadevāti hetunā ca kāraṇena ca .

Agārasmāti gharato .

Anagāriyan ti pabbajjaṃ .

Kasivaṇijjādikammañhi agārassa hitanti agāriyaṃ nāma , taṃ ettha natthīti pabbajjā anagāriyāti vuccati .

Pabbajantīti upagacchanti .

Tadanuttaran ti taṃ anuttaraṃ .

Brahmacariyapariyosānan ti maggabrahmacariyassa pariyosānabhūtaṃ arahattaphalaṃ .

Tassa hi atthāya kulaputtā idha pabbajanti .

Diṭṭheva dhammeti tasmiṃyeva attabhāve .

Sayaṃ abhiññā sacchikatvāti attanāyeva paññāya paccakkhaṃ katvā , aparappaccayena ñatvāti attho .

Upasampajja vihāsīti pāpuṇitvā sampādetvā vā vihāsi .

Evaṃ viharantova khīṇā jāti … pe … abbhaññāsīti .

Iminā assa paccavekkhaṇabhūmi dassitā .

TatthaM0.157 khīṇā jātīti na tāvassa atītā jāti khīṇā pubbeva khīṇattā , na anāgatā anāgatattā eva , na paccuppannā vijjamānattā .

Maggassa pana abhāvitattā yā ekacatupañcavokārabhavesu ekacatupañcakkhandhappabhedāP0.175 jāti uppajjeyya , sā maggassa bhāvitattā anuppādadhammataṃ āpajjanena khīṇā .

Taṃ so maggabhāvanāya pahīnakilese paccavekkhitvāV0.141 kilesābhāvena vijjamānampi kammaṃ āyatiṃ appaṭisandhikaṃ hotīti jānanena abbhaññāsi .

Vusitan ti vutthaṃ parivutthaṃ kataṃ caritaṃ , niṭṭhāpitanti attho .

Brahmacariyan ti maggabrahmacariyaṃ .

Puthujjanakalyāṇakena hi saddhiṃ satta sekkhā brahmacariyavāsaṃ vasanti nāma , khīṇāsavo vutthavāso , tasmā so attano brahmacariyavāsaṃ paccavekkhanto ‘‘ vusitaṃ brahmacariyan ’’ ti abbhaññāsi .

Kataṃ karaṇīyan ti catūsu saccesu catūhi maggehi pariññāpahānasacchikiriyābhāvanāvasena soḷasavidhampi kiccaṃ niṭṭhāpitaṃ .

Puthujjanakalyāṇakādayo hi taṃ kiccaṃ karonti nāma , khīṇāsavo katakaraṇīyo , tasmā so attano karaṇīyaṃ paccavekkhanto ‘‘ kataṃ karaṇīyan ’’ ti abbhaññāsi .

Nāparaṃ itthattāyāti ‘‘ idāni puna itthabhāvāya evaṃ soḷasakiccabhāvāya kilesakkhayāya vā maggabhāvanāya kiccaṃ me natthī ’’ ti abbhaññāsi .

Nāparaṃ itthattāyāti vā ‘‘ itthabhāvato imasmā evaṃpakārā vattamānakkhandhasantānā aparaṃ khandhasantānaṃ mayhaṃ natthi , ime pana pañcakkhandhā pariññātā tiṭṭhanti chinnamūlakā viya rukkhā , te carimakacittanirodhena anupādāno viya jātavedo nibbāyissanti , apaṇṇattikabhāvaṃ gamissantī ’’ ti abbhaññāsi .

Aññataroti eko .

Arahatan ti bhagavato sāvakānaṃ arahantānaṃ abbhantaro eko mahāsāvako ahosīti attho .

Aññatarā devatāti adhigatamaggā ekā brahmadevatā .

Sā hi sayaṃ asekkhattā asekkhavisayaṃ abbhaññāsi .

Sekkhā hi taṃ taṃ sekkhavisayaṃ , puthujjanā ca attano puthujjanavisayameva jānanti .

Abhikkantāya rattiyāti parikkhīṇāya rattiyā , majjhimayāmeti attho .

Abhikkantavaṇṇāti atiuttamavaṇṇā .

Kevalakappan ti anavasesena samantato .

Obhāsetvāti attano pabhāya cando viya sūriyo viya ca jetavanaṃ ekobhāsaṃ katvā .

Tenupasaṅkamīti āyasmato nandassaM0.158 arahattappattiṃ viditvā pītisomanassajātāP0.176 ‘‘ taṃ bhagavato paṭivedessāmī ’’ ti upasaṅkami .

Āsavānaṃ khayāti ettha āsavantīti āsavā , cakkhudvārādīhi pavattantīti attho .

Atha vā āgotrabhuṃ ābhavaggaṃ vā savantīti āsavā , ete dhamme etañca okāsaṃ anto karitvā pavattantīti attho .

Cirapārivāsiyaṭṭhena madirādiāsavā viyāti āsavā .

‘‘ Purimā , bhikkhave , koṭi na paññāyati avijjāyā ’’ tiādivacanehi ( a . ni .10.61) nesaṃ cirapārivāsiyatā veditabbā .

Atha vā āyataṃ saṃsāradukkhaṃ savanti pasavantītipi , āsavā .

Purimo cettha attho kilesesu yujjati , pacchimo kammepi .

Na kevalañca kammakilesā eva āsavā , atha kho nānappakārā upaddavāpi .

Tathā hi ‘‘ nāhaṃ , cundaV0.142 , diṭṭhadhammikānaṃyeva āsavānaṃ saṃvarāya dhammaṃ desemī ’’ ti ettha ( dī . ni .3.182) vivādamūlabhūtā kilesā āsavāti āgatā .

‘‘ Yena devūpapatyassa , gandhabbo vā vihaṅgamo ;

Yakkhattaṃ yena gaccheyya , manussattañca abbaje ;

Te mayhaṃ āsavā khīṇā , viddhastā vinalīkatā ’’ ti .( a . ni .4.36)–

Ettha tebhūmikaṃ kammaṃ avasesā ca akusalā dhammā āsavāti āgatā .

‘‘ Diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya , samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāyā ’’ ti ( pārā .39) parūpaghātavippaṭisāravadhabandhādayo ceva apāyadukkhabhūtā ca nānappakārā upaddavā .

Te panete āsavā vinaye –

‘‘ diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāyā ’’ ti ( pārā .39) dvidhā āgatā .

Saḷāyatane ‘‘ tayome , āvuso , āsavā – kāmāsavo , bhavāsavo , avijjāsavo ’’ ti ( dī . ni .3.305) tidhā āgatā , tathā aññesu ca suttantesu .

Abhidhamme teyeva diṭṭhāsavena saddhiṃ catudhā āgatā .

Nibbedhikapariyāye ‘‘ atthi , bhikkhave , āsavā nirayagāminiyā ’’ tiādinā ( a . ni .6.63) pañcadhāP0.177 āgatā .

Chakkanipāte ‘‘ atthi , bhikkhave , āsavā saṃvarāya pahātabbā ’’ tiādinā ( a . ni .6.58) nayenaM0.159 chadhā āgatā .

Sabbāsavapariyāye ( ma . ni .1.22) teyeva dassanapahātabbehi saddhiṃ sattadhā āgatā .

Idha pana abhidhammanayena cattāro āsavā veditabbā .

Khayāti ettha pana ‘‘ yo āsavānaṃ khayo bhedo paribhedo ’’ tiādīsu āsavānaṃ sarasabhedo āsavakkhayoti vutto .

‘‘ Jānato ahaṃ , bhikkhave , passato āsavānaṃ khayaṃ vadāmī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.15) āsavānaṃ āyatiṃ anuppādo āsavakkhayoti vutto .

‘‘ Sekkhassa sikkhamānassa , ujumaggānusārino ;

Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ , tato aññā anantarā ’’ ti .( itivu .62)–

ĀdīsuV0.143 maggo āsavakkhayoti vutto .

‘‘ Āsavānaṃ khayā samaṇo hotī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.438) phalaṃ .

‘‘ Paravajjānupassissa , niccaṃ ujjhānasaññino ;

Āsavā tassa vaḍḍhanti , ārā so āsavakkhayā ’’ ti .

–

Ādīsu ( dha . pa .253) nibbānaṃ .

Idha pana āsavānaṃ accantakhayo anuppādo vā maggo vā ‘‘ āsavānaṃ khayo ’’ ti vutto .

Anāsavan ti paṭipassaddhivasena sabbaso pahīnāsavaṃ .

Cetovimuttin ti arahattaphalasamādhiṃ .

Paññāvimuttin ti arahattaphalapaññaṃ .

Ubhayavacanaṃ magge viya phalepi samathavipassanānaṃ yuganandhabhāvadassanatthaṃ .

Ñāṇan ti sabbaññutaññāṇaṃ .

Devatāya vacanasamanantarameva ‘‘ kathaṃ nu kho ’’ ti āvajjentassa bhagavato ñāṇaṃ uppajji ‘‘ nandena arahattaṃ sacchikatan ’’ ti .

So hi āyasmā sahāyabhikkhūhi tathā uppaṇḍiyamāno ‘‘ bhāriyaṃ vata mayā kataṃ , yohaṃ evaṃ svākkhāte dhammavinaye pabbajitvā accharānaṃ paṭilābhāya satthāraṃ pāṭibhogaṃ akāsin ’’ ti uppannasaṃvego hirottappaṃ paccupaṭṭhapetvā ghaṭento vāyamanto arahattaṃ patvā cintesi –

‘‘ yaṃnūnāhaṃ bhagavantaṃ etasmā paṭissavā moceyyan ’’ ti .

So bhagavantaṃ upasaṅkamitvā attano adhippāyaṃ satthu ārocesi .

TenaP0.178 vuttaṃ –

‘‘ atha kho āyasmā nando … pe … etasmā paṭissavā ’’ ti .

Tattha paṭissavāti pāṭibhogappaṭissavā ,‘‘ accharānaṃ paṭilābhāya ahaṃ paṭibhūto ’’ ti paṭiññāya .

AthassaM0.160 bhagavā ‘‘ yasmā tayā aññā ārādhitāti ñātametaṃ mayā , devatāpi me ārocesi , tasmā nāhaṃ paṭissavā idāni mocetabbo arahattappattiyāva mocitattā ’’ ti āha .

Tena vuttaṃ ‘‘ yadeva kho te nandā ’’ tiādi .

Tattha yadevāti yadā eva .

Teti tava .

Muttoti pamutto .

Idaṃ vuttaṃ hoti – yasmiṃyeva kāle āsavehi tava cittaṃ vimuttaṃ , atha anantaramevāhaṃ tato pāṭibhogato muttoti .

Sopi āyasmā vipassanākāleyeva ‘‘ yadevāhaṃ indriyāsaṃvaraṃ nissāya imaṃ vippakāraṃ patto , tameva suṭṭhu niggahessāmī ’’ ti ussāhajāto balavahirottappo tattha ca katādhikārattā indriyasaṃvare ukkaṭṭhapaṭipadampi agamāsi .

Vuttañhetaṃ –

‘‘ SaceV0.144 , bhikkhave , nandassa puratthimā disā āloketabbā hoti , sabbaṃ cetaso samannāharitvā nando puratthimaṃ disaṃ āloketi ‘ evaṃ me puratthimaṃ disaṃ ālokayato na abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyun ’ ti , itiha tattha sampajāno hoti .

‘‘ Sace , bhikkhave , nandassa pacchimā … pe … uttarā … dakkhiṇā … uddhaṃ … adho … anudisā āloketabbā hoti , sabbaṃ cetaso samannāharitvā nando anudisaṃ āloketi ‘ evaṃ me … pe … sampajāno hotī ’’’ ti ( a . ni .8.9).

Teneva taṃ āyasmantaṃ satthā ‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ indriyesu guttadvārānaṃ yadidaṃ nando ’’ ti ( a . ni .1.230) etadagge ṭhapesi .

Etamatthaṃ viditvāti etaṃ āyasmato nandassa sabbāsave khepetvā sukhādīsu tādibhāvappattisaṅkhātaṃ atthaṃ sabbākārato viditvā .

Imaṃ udānan ti tadatthavibhāvanaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .

Tattha yassa nittiṇṇo paṅkoti yena ariyapuggalena ariyamaggasetunā sabbo diṭṭhipaṅko saṃsārapaṅko eva vā nibbānapāragamanena tiṇṇo .

Maddito kāmakaṇḍakoti yena sattānaṃ vijjhanato .

‘‘ Kāmakaṇḍako ’’ tiM0.161 laddhanāmo sabbo kilesakāmo sabbo kāmavisūko aggañāṇadaṇḍena maddito bhaggo anavasesato mathito .

Mohakkhayaṃ anuppattoti evaṃbhūto ca dukkhādivisayassa sabbassa sammohassaP0.179 khepanena mohakkhayaṃ patto , arahattaphalaṃ nibbānañca anuppatto .

Sukhadukkhesu na vedhatī sa bhikkhūti so bhinnakileso bhikkhu iṭṭhārammaṇasamāyogato uppannesu sukhesu aniṭṭhārammaṇasamāyogato uppannesu dukkhesu ca na vedhati na kampati , taṃ nimittaṃ cittavikāraṃ nāpajjati .

‘‘ Sukhadukkhesū ’’ ti ca desanāmattaṃ , sabbesupi lokadhammesu na vedhatīti veditabbaṃ .

Dutiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Udāna-aṭṭhakathā

Udāna-aṭṭhakathā