8. Kaccānasuttavaṇṇanā
68. Aṭṭhame ajjhattan ti ettha ayaṃ ajjhatta saddo ‘‘ cha ajjhattikāni āyatanānī ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.304) ajjhattajjhatte āgato .
‘‘ Ajjhattā dhammā ( dha . sa . tikamātikā 20), ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī ’’ tiādīsu ( dī . ni .2.373-374) niyakajjhatte .
‘‘ Sabbanimittānaṃ amanasikārā ajjhattaṃ suññataṃ upasampajja viharatī ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.187) visayajjhatte , issariyaṭṭhāneti attho .
Phalasamāpatti hi buddhānaṃ issariyaṭṭhānaṃ nāma .
‘‘ Tenānanda , bhikkhunā tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitte ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapetabban ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.188) gocarajjhatte .
Idhāpi gocarajjhatteyeva
M0.340 daṭṭhabbo .Tasmā ajjhattan ti gocarajjhattabhūte kammaṭṭhānārammaṇeti vuttaṃ hoti .
Parimukhan ti
P0.375 abhimukhaṃ .Sūpaṭṭhitāyāti suṭṭhu upaṭṭhitāya kāyagatāya satiyā .
Satisīsena cettha jhānaṃ vuttaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘ ajjhattaṃ kāyānupassanāsatipaṭṭhānavasena paṭiladdhaṃ uḷāraṃ jhānaṃ samāpajjitvā ’’ ti .
Ayañhi
V0.305 thero bhagavati sāvatthiyaṃ viharante ekadivasaṃ sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto vihāraṃ pavisitvā bhagavato vattaṃ dassetvā divāṭṭhāne divāvihāraṃ nisinno nānāsamāpattīhi divasabhāgaṃ vītināmetvā sāyanhasamayaṃ vihāramajjhaṃ otaritvā bhagavati gandhakuṭiyaṃ nisinne ‘‘ akālo tāva bhagavantaṃ upasaṅkamitun ’’ ti gandhakuṭiyā avidūre , aññatarasmiṃ rukkhamūle kālaparicchedaṃ katvā yathāvuttaṃ samāpattiṃ samāpajjitvā nisīdi .Satthā taṃ tathānisinnaṃ gandhakuṭiyaṃ nisinnoyeva passi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ tena kho pana samayena āyasmā mahākaccāno … pe … sūpaṭṭhitāyā ’’ ti .
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ āyasmato mahākaccānattherassa satipaṭṭhānabhāvanāvasena adhigataṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā samāpajjanaṃ sabbākārato viditvā tadatthadīpanaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha yassa siyā sabbadā sati , satataṃ kāyagatā upaṭṭhitāti yassa āraddhavipassakassa ekadivasaṃ cha koṭṭhāse katvā sabbasmimpi kāle nāmarūpabhedena duvidhepi kāye gatā kāyārammaṇā pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ aniccādisammasanavasena satataṃ nirantaraṃ sātaccābhiyogavasena sati upaṭṭhitā siyā .
Ayaṃ kirāyasmā paṭhamaṃ kāyagatāsatikammaṭṭhānavasena jhānaṃ nibbattetvā taṃ pādakaṃ katvā kāyānupassanāsatipaṭṭhānamukhena vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ patto .
So aparabhāgepi yebhuyyena tameva jhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tatheva ca vipassitvā phalasamāpattiṃ samāpajjati .
Svāyaṃ yena vidhinā arahattaṃ patto , taṃ vidhiṃ dassento satthā ‘‘ yassa siyā sabbadā sati , satataṃ kāyagatā upaṭṭhitā ’’ ti vatvā tassā upaṭṭhānākāraṃ vibhāvetuṃ ‘‘ no
P0.376 cassa no ca me siyā , na bhavissati na ca me bhavissatī ’’ ti āha .Tassattho
M0.341 dvidhā veditabbo sammasanato pubbabhāgavasena sammasanakālavasena cāti .Tesu pubbabhāgavasena tāva no cassa no ca me siyāti atītakāle mama kilesakammaṃ no cassa na bhaveyya ce , imasmiṃ paccuppannakāle ayaṃ attabhāvo no ca me siyā na me uppajjeyya .
Yasmā pana me atīte kammakilesā ahesuṃ , tasmā taṃnimitto etarahi ayaṃ me attabhāvo pavattati .
Na bhavissati na ca me bhavissatīti imasmiṃ attabhāve paṭipakkhādhigamena kilesakammaṃ na bhavissati na uppajjissati me , āyatiṃ vipākavaṭṭaṃ na ca me bhavissati na me pavattissatīti .
Evaṃ kālattaye kammakilesahetukaṃ idaṃ mayhaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ khandhapañcakaṃ
V0.306 , na issarādihetukaṃ , yathā ca mayhaṃ , evaṃ sabbasattānanti sappaccayanāmarūpadassanaṃ pakāsitaṃ hoti .Sammasanakālavasena pana no cassa no ca me siyāti yasmā idaṃ khandhapañcakaṃ hutvā abhāvaṭṭhena aniccaṃ , abhiṇhapaṭipīḷanaṭṭhena dukkhaṃ , avasavattanaṭṭhena anattā , evaṃ yadi ayaṃ attā nāma nāpi khandhapañcakavinimutto koci no cassa no ca siyā na bhaveyya , evaṃ , bhante , no ca me siyā mama santakaṃ nāma kiñci na bhaveyya .
Na bhavissatīti attani attaniye bhavitabbaṃ yathā cidaṃ nāmarūpaṃ etarahi ca atīte ca attattaniyaṃ suññaṃ , evaṃ na bhavissati na me bhavissati , anāgatepi khandhavinimutto attā nāma na koci na me bhavissati na pavattissati , tato eva kiñci palibodhaṭṭhāniyaṃ na me bhavissati āyatimpi attaniyaṃ nāma na me kiñci bhavissatīti .
Iminā tīsu kālesu ‘‘ ahan ’’ ti gahetabbassa abhāvato ‘‘ maman ’’ ti gahetabbassa ca abhāvaṃ dasseti .
Tena catukkoṭikā suññatā pakāsitā hoti .
Anupubbavihāri tattha soti evaṃ tīsupi kālesu attattaniyaṃ suññataṃ tattha saṅkhāragate anupassanto anukkamena udayabbayañāṇādivipassanāñāṇesu uppajjamānesu anupubbavipassanāvihāravasena anupubbavihārī samāno .
Kāleneva
P0.377 tare visattikan ti so evaṃ vipassanaṃ matthakaṃ pāpetvā ṭhito yogāvacaro indriyānaṃ paripākagatakālena vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya maggena ghaṭitakālena ariyamaggassa uppattikālenaM0.342 sakalassa bhavattayassa saṃtananato visattikāsaṅkhātaṃ taṇhaṃ tareyya , vitaritvā tassā paratīre tiṭṭheyyāti adhippāyo .Iti bhagavā aññāpadesena āyasmato mahākaccānassa arahattuppattidīpanaṃ udānaṃ udānesi .
Aṭṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .