2. Dutiyabodhisuttavaṇṇanā
2. Dutiye
M0.43 paṭiloman ti ‘‘ avijjānirodhā saṅkhāranirodho ’’ tiādinā nayena vutto avijjādikoyeva paccayākāro anuppādanirodhena nirujjhamāno attano kattabbakiccassa akaraṇato paṭilomoti vuccati .Pavattiyā vā vilomanato paṭilomo , antato
P0.47 pana majjhato vā paṭṭhāya ādiṃ pāpetvā avuttattā ito aññenatthenettha paṭilomatā na yujjati .Paṭilomanti ca ‘‘ visamaṃ candasūriyā parivattantī ’’ tiādīsu viya bhāvanapuṃsakaniddeso .
Imasmiṃ asati idaṃ na hotīti imasmiṃ avijjādike paccaye asati maggena pahīne idaṃ saṅkhārādikaṃ phalaṃ na hoti nappavattati .
Imassa nirodhā idaṃ nirujjhatīti imassa avijjādikassa paccayassa nirodhā maggena anuppattidhammataṃ āpāditattā idaṃ saṅkhārādikaṃ phalaṃ nirujjhati , nappavattatīti attho .
Idhāpi yathā ‘‘ imasmiṃ sati idaṃ hoti , imassuppādā idaṃ uppajjatī ’’ ti ettha ‘‘ imasmiṃ satiyeva , nāsati , imassa uppādā eva , na nirodhā ’’ ti antogadhaniyamatā dassitā .
Evaṃ imasmiṃ asatiyeva , na sati , imassa nirodhā eva , na uppādāti antogadhaniyamatālakkhaṇā dassitāti veditabbaṃ .
Sesamettha yaṃ vattabbaṃ , taṃ paṭhamabodhisuttavaṇṇanāya vuttanayānusārena veditabbaṃ .
Evaṃ yathā bhagavā paṭilomapaṭiccasamuppādaṃ manasi akāsi , taṃ saṅkhepena dassetvā idāni vitthārena dassetuṃ ‘‘ avijjānirodhā saṅkhāranirodho ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha avijjānirodhāti ariyamaggena avijjāya anavasesanirodhā , anusayappahānavasena aggamaggena avijjāya
V0.39 accantasamugghāṭatoti attho .Yadipi heṭṭhimamaggehi pahīyamānā avijjā accantasamugghāṭavaseneva pahīyati , tathāpi na anavasesato pahīyati .
Apāyagāminiyā hi avijjā paṭhamamaggena pahīyati .
Tathā sakideva imasmiṃ loke sabbattha ca anariyabhūmiyaṃ upapattipaccayabhūtā avijjā yathākkamaṃ dutiyatatiyamaggehi pahīyati , na itarāti .
Arahattamaggeneva hi sā anavasesaṃ pahīyatīti .
Saṅkhāranirodhoti saṅkhārānaṃ anuppādanirodho hoti .
Evaṃ niruddhānaṃ pana saṅkhārānaṃ nirodhā viññāṇaṃ , viññāṇādīnañca nirodhā nāmarūpādīni niruddhāni eva hontīti dassetuṃ ‘‘ saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho ’’ tiādiṃ vatvā ‘‘ evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti vuttaṃ .
Tattha yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttanayameva .
Apicettha
M0.44 kiñcāpi ‘‘ avijjānirodhā saṅkhāranirodho , saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho ’’ tiP0.48 ettāvatāpi sakalassa dukkhakkhandhassa anavasesato nirodho vutto hoti , tathāpi yathā anulome yassa yassa paccayadhammassa atthitāya yo yo paccayuppannadhammo na nirujjhati pavattati evāti imassa atthassa dassanatthaṃ ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā … pe … samudayo hotī ’’ ti vuttaṃ .Evaṃ tappaṭipakkhato tassa tassa paccayadhammassa abhāve so so paccayuppannadhammo nirujjhati nappavattatīti dassanatthaṃ idha ‘‘ avijjānirodhā saṅkhāranirodho , saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho … pe … dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti vuttaṃ , na pana anulome viya kālattayapariyāpannassa dukkhakkhandhassa nirodhadassanatthaṃ .
Anāgatasseva hi ariyamaggabhāvanāya asati uppajjanārahassa dukkhakkhandhassa ariyamaggabhāvanāya nirodho icchitoti ayampi viseso veditabbo .
Etamatthaṃ viditvāti yvāyaṃ ‘‘ avijjānirodhādivasena saṅkhārādikassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti vutto , sabbākārena etamatthaṃ viditvā .
Imaṃ udānaṃ udānesīti imasmiṃ atthe vidite ‘‘ avijjānirodhā saṅkhāranirodho ’’ ti evaṃ pakāsitassa avijjādīnaṃ paccayānaṃ khayassa avabodhānubhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesīti attho .
Tatrāyaṃ saṅkhepattho – yasmā avijjādīnaṃ paccayānaṃ anuppādanirodhasaṅkhātaṃ khayaṃ avedi aññāsi paṭivijjhi , tasmā etassa vuttanayena ātāpino jhāyato brāhmaṇassa vuttappakārā bodhipakkhiyadhammā catusaccadhammā vā pātubhavanti uppajjanti pakāsenti vā .
Atha yā paccayanirodhassa
V0.40 sammā aviditattā uppajjeyyuṃ pubbe vuttappabhedā kaṅkhā , tā sabbāpi vapayanti nirujjhantīti .Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva .
Dutiyabodhisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .