8. Saṅgāmajisuttavaṇṇanā
8. Aṭṭhame
M0.64 saṅgāmajīti evaṃnāmo .Ayañhi āyasmā sāvatthiyaṃ aññatarassa mahāvibhavassa seṭṭhino putto , vayappattakāle mātāpitūhi patirūpena dārena niyojetvā sāpateyyaṃ niyyātetvā gharabandhanena baddho hoti .
So ekadivasaṃ sāvatthivāsino upāsake pubbaṇhasamayaṃ dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā sāyanhasamaye suddhavatthe suddhuttarāsaṅge gandhamālādihatthe dhammassavanatthaṃ jetavanābhimukhe gacchante disvā ‘‘ kattha tumhe gacchathā ’’ ti pucchitvā ‘‘ dhammassavanatthaṃ jetavane satthu santikan ’’ ti vutte ‘‘ tena hi ahampi gamissāmī ’’ ti tehi saddhiṃ jetavanaṃ agamāsi .
Tena ca samayena bhagavā
P0.71 kañcanaguhāyaṃ sīhanādaṃ nadanto kesarasīho viya saddhammamaṇḍape paññattavarabuddhāsane nisīditvā catuparisamajjhe dhammaṃ deseti .Atha
V0.57 kho te upāsakā bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu , saṅgāmajipi kulaputto tassā parisāya pariyante dhammaṃ suṇanto nisīdi .Bhagavā anupubbikathaṃ kathetvā cattāri saccāni pakāsesi , saccapariyosāne anekesaṃ pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi .
Saṅgāmajipi kulaputto sotāpattiphalaṃ patvā parisāya vuṭṭhitāya bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā pabbajjaṃ yāci ‘‘ pabbājetha maṃ bhagavā ’’ ti .
‘‘ Anuññātosi pana tvaṃ mātāpitūhi pabbajjāyā ’’ ti ?
‘‘ Nāhaṃ , bhante , anuññāto ’’ ti .
‘‘ Na kho , saṅgāmaji , tathāgatā mātāpitūhi ananuññātaṃ puttaṃ pabbājentī ’’ ti .
‘‘ Sohaṃ , bhante , tathā karissāmi , yathā maṃ mātāpitaro pabbajituṃ anujānantī ’’ ti .
So bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā mātāpitaro upasaṅkamitvā ,‘‘ ammatātā , anujānātha maṃ pabbajitun ’’ ti āha .
Tato paraṃ raṭṭhapālasutte ( ma . ni .2.293 ādayo ) āgatanayena veditabbaṃ .
Atha so ‘‘ pabbajitvā attānaṃ dassessāmī ’’ ti paṭiññaṃ datvā anuññāto mātāpitūhi bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yāci .
Alattha kho ca bhagavato santike pabbajjaṃ upasampadañca , acirūpasampanno ca pana so uparimaggatthāya ghaṭento vāyamanto aññatarasmiṃ araññāvāse vassaṃ vasitvā chaḷabhiñño hutvā vutthavasso bhagavantaṃ dassanāya mātāpitūnañca
M0.65 paṭissavamocanatthaṃ sāvatthiṃ agamāsi .Tena vuttaṃ –
‘‘ tena kho pana samayena āyasmā saṅgāmaji sāvatthiṃ anuppatto hotī ’’ ti .
So hāyasmā dhuragāme piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto jetavanaṃ pavisitvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ katapaṭisanthāro aññaṃ byākaritvā puna bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā nikkhamitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi .
Athassa mātāpitaro ñātimittā cassa āgamanaṃ sutvā ,‘‘ saṅgāmaji , kira idhāgato ’’ ti haṭṭhatuṭṭhā turitaturitā vihāraṃ gantvā pariyesantā naṃ tattha nisinnaṃ disvā upasaṅkamitvā
P0.72 paṭisanthāraṃ katvā ‘‘ mā aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājāno hareyyuṃ , appiyā dāyādā vā gaṇheyyuṃ , nālaṃ pabbajjāya , ehi , tāta , vibbhamā ’’ ti yāciṃsu .Taṃ sutvā thero ‘‘ ime mayhaṃ kāmehi anatthikabhāvaṃ na jānanti , gūthadhārī viya gūthapiṇḍe kāmesuyeva allīyanaṃ icchanti , nayime sakkā dhammakathāya saññāpetun ’’ ti assuṇanto viya nisīdi .
Te nānappakāraṃ yācitvā attano vacanaṃ aggaṇhantaṃ disvā gharaṃ pavisitvā puttena saddhiṃ tassa bhariyaṃ saparivāraṃ uyyojesuṃ ‘‘ mayaṃ nānappakāraṃ taṃ yācantāpi tassa manaṃ alabhitvā āgatā , gaccha tvaṃ , bhadde , tava bhattāraṃ puttasandassanena yācitvā saññāpehī ’’ ti .
Tāya kira āpannasattāya
V0.58 ayamāyasmā pabbajito .Sā ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā dārakamādāya mahatā parivārena jetavanaṃ agamāsi .
Taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ assosi kho āyasmato saṅgāmajissā ’’ tiādi .
Tattha purāṇadutiyikāti pubbe gihikāle pādaparicaraṇavasena dutiyikā , bhariyāti attho .
Ayyoti ‘‘ ayyaputto ’’ ti vattabbe pabbajitānaṃ anucchavikavohārena vadati .
Kirāti anussavanatthe nipāto , tassa anuppatto kirāti sambandho veditabbo .
Khuddaputtañhi samaṇa , posa man ti āpannasattameva maṃ chaḍḍetvā pabbajito , sāhaṃ etarahi khuddaputtā , tādisaṃ maṃ chaḍḍetvāva tava samaṇadhammakaraṇaṃ ayuttaṃ , tasmā , samaṇa , puttadutiyaṃ maṃ ghāsacchādanādīhi bharassūti .
Āyasmā pana , saṅgāmaji , indriyāni ukkhipitvā taṃ neva oloketi , nāpi ālapati .
Tena vuttaṃ –
‘‘ evaṃ vutte āyasmā saṅgāmaji tuṇhī ahosī ’’ ti .
Sā
M0.66 tikkhattuṃ tatheva vatvā tuṇhībhūtameva taṃ disvā ‘‘ purisā nāma bhariyāsu nirapekkhāpi puttesu sāpekkhā honti , puttasineho pitu aṭṭhimiñjaṃ āhacca tiṭṭhati , tasmā puttapemenāpi mayhaṃ vase vatteyyā ’’ ti maññamānā puttaṃP0.73 therassa aṅke nikkhipitvā ekamantaṃ apakkamma ‘‘ eso te , samaṇa , putto , posa nan ’’ ti vatvā thokaṃ agamāsi .Sā kira samaṇatejenassa sammukhe ṭhātuṃ nāsakkhi .
Thero dārakampi neva oloketi nāpi ālapati .
Atha sā itthī avidūre ṭhatvā mukhaṃ parivattetvā olokentī therassa ākāraṃ ñatvā paṭinivattitvā ‘‘ puttenapi ayaṃ samaṇo anatthiko ’’ ti dārakaṃ gahetvā pakkāmi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ atha kho āyasmato saṅgāmajissa purāṇadutiyikā ’’ tiādi .
Tattha puttenapīti ayaṃ samaṇo attano orasaputtenapi anatthiko , pageva aññehīti adhippāyo .
Dibbenāti ettha dibbasadisattā dibbaṃ .
Devatānañhi sucaritakammanibbattaṃ pittasemharuhirādīhi apalibuddhaṃ dūrepi ārammaṇasampaṭicchanasamatthaṃ dibbaṃ pasādacakkhu hoti .
Idampi catutthajjhānasamādhinibbattaṃ abhiññācakkhuṃ tādisanti dibbaṃ viyāti dibbaṃ , dibbavihārasannissayena laddhattā vā dibbaṃ , mahājutikattā mahāgatikattā vā dibbaṃ , tena dibbena .
Visuddhenāti nīvaraṇādisaṃkilesavigamena suparisuddhena .
Atikkantamānusakenāti manussānaṃ visayātītena .
Imaṃ evarūpaṃ vippakāran ti imaṃ evaṃ vippakāraṃ yathāvuttaṃ pabbajitesu asāruppaṃ aṅke puttaṭṭhapanasaṅkhātaṃ virūpakiriyaṃ .
Etamatthan ti
V0.59 etaṃ āyasmato saṅgāmajissa puttadārādīsu sabbattha nirapekkhabhāvasaṅkhātaṃ atthaṃ sabbākārato viditvā .Imaṃ udānan ti imaṃ tassa iṭṭhāniṭṭhādīsu tādibhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha āyantin ti āgacchantiṃ , purāṇadutiyikanti adhippāyo .
Nābhinandatīti daṭṭhuṃ maṃ āgatāti na nandati na tussati .
Pakkamantin ti sā ayaṃ mayā asammoditāva gacchatīti gacchantiṃ .
Na socatīti na cittasantāpamāpajjati .
Yena pana kāraṇena thero evaṃ nābhinandati na socati , taṃ dassetuṃ ‘‘ saṅgā saṅgāmajiṃ muttan ’’ ti vuttaṃ .
Tattha saṅgāti rāgasaṅgo dosamohamānadiṭṭhisaṅgoti pañcavidhāpi saṅgā samucchedappaṭipassaddhivimuttīhi
M0.67 vimuttaṃ saṅgāmajiṃ bhikkhuṃ .Tamahaṃ
P0.74 brūmi brāhmaṇan ti taṃ tādibhāvappattaṃ khīṇāsavaṃ ahaṃ sabbaso bāhitapāpattā brāhmaṇanti vadāmīti .Aṭṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .