5. Dutiyanānātitthiyasuttavaṇṇanā
55. Pañcame
M0.313P0.344 sassato attā ca loko cāti rūpādīsu aññataraṃ attāti ca lokoti ca gahetvā taṃ sassataṃ niccanti aññepi ca tathā gāhentā voharanti .Yathāha –
‘‘ Rūpaṃ attā ceva loko ca sassato cāti attānañca lokañca paññapenti .
Vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ attā ca loko ca sassato cāti attānañca lokañca paññapentī ’’ ti .
Atha vā attāti ahaṅkāravatthu , lokoti mamaṅkāravatthu , yaṃ ‘‘ attaniyan ’’ ti vuccati .
Attāti vā sayaṃ , lokoti paro .
Attāti vā pañcasu upādānakkhandhesu eko khandho , itaro loko
V0.281 .Attāti vā saviññāṇako khandhasantāno , aviññāṇako loko .
Evaṃ taṃ taṃ attāti ca lokoti ca yathādassanaṃ dvidhā gahetvā tadubhayaṃ ‘‘ nicco dhuvo sassato ’’ ti abhinivissa voharanti .
Etena cattāro sassatavādā dassitā .
Asassatoti sattapi ucchedavādā dassitā .
Sassato ca asassato cāti ekacco attā ca loko ca sassato , ekacco asassatoti evaṃ sassato ca asassato cāti attho .
Atha vā sveva attā ca loko ca attagatidiṭṭhikānaṃ viya sassato ca asassato ca , siyā sassatoti evamettha attho veditabbo .
Sabbathāpi iminā ekaccasassatavādo dassito .
Neva sassato nāsassatoti iminā amarāvikkhepavādo dassito .
Te hi sassatavāde asassatavāde ca dosaṃ disvā ‘‘ neva sassato nāsassato attā ca loko cā ’’ ti vikkhepaṃ karontā vivadanti .
Sayaṃkatoti attanā kato .
Yathā hi tesaṃ tesaṃ sattānaṃ attā ca attano dhammānudhammaṃ katvā sukhadukkhāni paṭisaṃvedeti , evaṃ attāva attānaṃ tassa ca upabhogabhūtaṃ kiñcanaṃ palibodhasaṅkhātaṃ lokañca karoti , abhinimminātīti attaladdhi viya ayampi tesaṃ laddhi .
Paraṃkatoti parena kato , attato parena issarena vā purisena vā pajāpatinā vā kālena vā pakatiyā vā attā ca loko ca kato
M0.314 , nimmitoti attho .Sayaṃkato ca paraṃkato cāti yasmā attānañca lokañca nimminantā issarādayo na kevalaṃ sayameva nimminanti , atha kho tesaṃ tesaṃ sattānaṃ dhammādhammānaṃ sahakārīkāraṇaṃ labhitvāva , tasmā sayaṃkato ca paraṃkato
P0.345 ca attā ca loko cāti ekaccānaṃ laddhi .Asayaṃkāro aparaṃkāroti natthi etassa sayaṃkāroti asayaṃkāro , natthi etassa parakāroti aparakāro .
Anunāsikāgamaṃ katvā vuttaṃ ‘‘ aparaṃkāro ’’ ti .
Ayaṃ ubhayattha dosaṃ disvā ubhayaṃ paṭikkhipati .
Atha kathaṃ uppannoti āha – adhiccasamuppannoti yadicchāya samuppanno kenaci kāraṇena vinā uppannoti adhiccasamuppannavādo dassito .
Tena ca ahetukavādopi saṅgahito hoti .
Idāni ye diṭṭhigatikā attānaṃ viya sukhadukkhampi tassa guṇabhūtaṃ kiñcanabhūtaṃ vā sassatādivasena abhinivissa voharanti , tesaṃ taṃ vādaṃ dassetuṃ ‘‘ santeke samaṇabrāhmaṇā ’’ tiādi vuttaṃ .
Taṃ vuttanayameva .
Etamatthaṃ viditvāti ettha pana idha jaccandhūpamāya anāgatattā taṃ hitvā heṭṭhā vuttanayeneva attho yojetabbo , tathā gāthāya .
Tattha
V0.282 antarāva visīdanti , apatvāva tamogadhan ti ayaṃ viseso .Tassattho – evaṃ diṭṭhigatesu diṭṭhinissayesu āsajjamānā diṭṭhigatikā kāmoghādīnaṃ catunnaṃ oghānaṃ , saṃsāramahoghasseva vā antarāva vemajjhe eva yaṃ tesaṃ pārabhāvena patiṭṭhaṭṭhena vā ogadhasaṅkhātaṃ nibbānaṃ tadadhigamūpāyo vā ariyamaggo taṃ appatvāva anadhigantvāva visīdanti saṃsīdanti .
Ogādhanti patiṭṭhahanti etena , ettha vāti ogādho , ariyamaggo nibbānañca .
Ogādhamevettha rassattaṃ katvā ogadhanti vuttaṃ .
Taṃ ogadhaṃ tamogadhanti padavibhāgo .
Pañcamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .