9. Jaṭilasuttavaṇṇanā
9. Navame gayāyan ti ettha gayāti gāmopi titthampi vuccati .
Gayāgāmassa hi avidūre viharanto bhagavā ‘‘ gayāyaṃ viharatī ’’ ti vuccati , tathā gayātitthassa .
Gayātitthanti hi gayāgāmassa avidūre ekā pokkharaṇī atthi nadīpi , tadubhayaṃ ‘‘ pāpapavāhanatitthan ’’ ti lokiyamahājano samudācarati .
Gayāsīseti gajasīsasadisasikharo tattha eko pabbato gayāsīsanāmako , yattha hatthikumbhasadiso piṭṭhipāsāṇo bhikkhusahassassa okāso pahoti , tatra bhagavā viharati .
Tena vuttaṃ –
‘‘ gayāyaṃ viharati gayāsīse ’’ ti .
Jaṭilāti tāpasā .
Te hi jaṭādhāritāya idha ‘‘ jaṭilā ’’ ti vuttā .
Antaraṭṭhake himapātasamayeti hemantassa utuno abbhantarabhūte māghamāsassa avasāne cattāro phagguṇamāsassa ādimhi cattāroti aṭṭhadivasaparimāṇe himassa patanakāle .
Gayāyaṃ ummujjantīti keci tasmiṃ titthasammate udake paṭhamaṃ nimuggasakalasarīrā tato ummujjanti vuṭṭhahanti uppilavanti .
Nimujjantīti
V0.60 sasīsaṃ udake osīdanti .Ummujjanimujjampi karontīti punappunaṃ ummujjananimujjanānipi karonti .
Tattha hi keci ‘‘ ekummujjaneneva pāpasuddhi hotī ’’ ti evaṃdiṭṭhikā , te ummujjanameva katvā gacchanti .
Ummujjanaṃ pana nimujjanamantarena natthīti avinābhāvato nimujjanampi te karontiyeva .
Yepi ‘‘ ekanimujjaneneva pāpasuddhi hotī ’’ ti evaṃdiṭṭhikā , tepi ekavārameva nimujjitvā vuttanayena avinābhāvato ummujjanampi katvā pakkamanti .
Ye pana ‘‘ tasmiṃ titthe nimujjaneneva pāpasuddhi hotī ’’ ti
P0.75 evaṃdiṭṭhikā , te tattha nimujjitvā assāse sannirumbhitvā maruppapātapatitā viya tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇantiM0.68 .Apare ‘‘ punappunaṃ ummujjananimujjanāni katvā nhāte pāpasuddhi hotī ’’ ti evaṃdiṭṭhikā , te kālena kālaṃ ummujjananimujjanāni karonti .
Te sabbepi sandhāya vuttaṃ –
‘‘ ummujjantipi nimujjantipi ummujjanimujjampi karontī ’’ ti .
Ettha ca kiñcāpi nimujjanapubbakaṃ ummujjanaṃ , nimujjanameva pana karontā katipayā , ummujjanaṃ tadubhayañca karontā bahūti tesaṃ yebhuyyabhāvadassanatthaṃ ummujjanaṃ paṭhamaṃ vuttaṃ .
Tathā sambahulā jaṭilāti jaṭilānaṃ yebhuyyatāya vuttaṃ , muṇḍasikhaṇḍinopi ca brāhmaṇā udakasuddhikā tasmiṃ kāle tattha tathā karonti .
Osiñcantīti keci gayāya udakaṃ hatthena gahetvā attano sīse ca sarīre ca osiñcanti , apare ghaṭehi udakaṃ gahetvā tīre ṭhatvā tathā karonti .
Aggiṃ juhantīti keci gayātīre vediṃ sajjetvā dhūmadabbhipūjādike upakaraṇe upanetvā aggihutaṃ juhanti aggihutaṃ paricaranti .
Iminā suddhīti iminā gayāyaṃ ummujjanādinā aggiparicaraṇena ca pāpamalato suddhi pāpapavāhanā saṃsārasuddhi eva vā hotīti evaṃdiṭṭhikā hutvāti attho .
Ummujjanādi cettha nidassanamattaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Tesu hi keci udakavāsaṃ vasanti , keci udakassañjaliṃ denti , keci tasmiṃ udake ṭhatvā candimasūriye anuparivattanti , keci anekasahassavāraṃ sāvittiādike japanti , keci ‘‘ inda āgacchā ’’ tiādinā vijjājapaṃ avhāyanti , keci mahatupaṭṭhānaṃ karonti , evañca karontā keci otaranti , keci uttaranti keci uttaritvā suddhikaācamanaṃ karonti , keci antoudake ṭhitā tantī vādenti , vīṇaṃ vādentīti evamādikā nānappakārakiriyā
P0.76 dassenti .Yasmā vā te evarūpā vikārakiriyā karontāpi tasmiṃ udake nimujjanaummujjanapubbakameva karonti , tasmā taṃ sabbaṃ nimujjanummujjanantogadhameva katvā ‘‘ ummujjantī ’’ tipiādi vuttaṃ .
Evaṃ tattha ākulabyākule vattamāne
V0.61 uparipabbate ṭhito bhagavā tesaṃ taṃ kolāhalaṃ sutvā ‘‘ kinnu kho etan ’’ ti olokento taṃ kiriyavikāraṃ addasa , taṃ sandhāya vuttaṃ –‘‘ addasā kho bhagavā … pe … iminā suddhī ’’ ti , taṃ vuttatthameva .
Etamatthaṃ
M0.69 viditvāti etaṃ atthaṃ udakorohanādiasuddhimagge tesaṃ suddhimaggaparāmasanaṃ saccādike ca suddhimagge attano aviparītāvabodhaṃ sabbākārato viditvā .Imaṃ udānan ti imaṃ udakasuddhiyā asuddhimaggabhāvadīpakaṃ saccādidhammānañca yāthāvato suddhimaggabhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha na udakena sucī hotīti ettha udakenāti udakummujjanādinā .
Udakummujjanādi hi idha uttarapadalopena ‘‘ udakan ’’ ti vuttaṃ yathā rūpabhavo rūpanti .
Atha vā udakenāti ummujjanādikiriyāya sādhanabhūtena udakena suci sattassa suddhi nāma na hoti , natthīti attho .
Atha vā sucīti tena yathāvuttena udakena suci pāpamalato suddho nāma satto na hoti .
Kasmā ?
Bahvettha nhāyatī jano .
Yadi hi udakorohanādinā yathāvuttena pāpasuddhi nāma siyā , bahu ettha udake jano nhāyati , mātughātādipāpakammakārī añño ca gomahiṃsādiko antamaso macchakacchape upādāya , tassa sabbassāpi pāpasuddhi siyā , na panevaṃ hoti .
Kasmā ?
Nhānassa pāpahetūnaṃ appaṭipakkhabhāvato .
Yañhi yaṃ vināseti , so tassa paṭipakkho yathā āloko andhakārassa , vijjā ca avijjāya , na evaṃ nhānaṃ pāpassa .
Tasmā niṭṭhamettha gantabbaṃ ‘‘ na udakena suci hotī ’’ ti .
Yena pana suci hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ yamhi saccañcā ’’ tiādimāha .
Tattha yamhīti yasmiṃ puggale
P0.77 .Saccan ti vacīsaccañceva viratisaccañca .
Atha vā saccanti ñāṇasaccañceva paramatthasaccañca .
Dhammoti ariyamaggadhammo , phaladhammo ca , so sabbopi yasmiṃ puggale upalabbhati , so sucī so ca brāhmaṇoti so ariyapuggalo visesato khīṇāsavo accantasuddhiyā suci ca brāhmaṇo cāti .
Kasmā panettha saccaṃ dhammato visuṃ katvā gahitaṃ ?
Saccassa bahūpakārattā .
Tathā hi ‘‘ saccaṃ ve amatā vācā ( su . ni .455), saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ ( saṃ . ni .1.246; su . ni .184), sacce atthe ca dhamme ca , āhu santo patiṭṭhitā ( su . ni .455), sacce ṭhitā samaṇabrāhmaṇā cā ’’ tiādinā ( jā .2.21.433) anekesu suttapadesu saccaguṇā pakāsitā .
Saccavipariyassa
V0.62 ca ‘‘ ekaṃ dhammaṃ atītassa , musāvādissa jantuno ( dha . pa .176), abhūtavādī nirayaṃ upetī ’’ ti ( dha . pa .306) ca ādinā pakāsitāti .Navamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .