5. Brāhmaṇasuttavaṇṇanā
5. Pañcame sāvatthiyan ti evaṃnāmake nagare .
Tañhi savatthassa nāma isino nivāsaṭṭhāne māpitattā sāvatthīti vuccati , yathā kākandī , mākandīti .
Evaṃ tāva akkharacintakā .
Aṭṭhakathācariyā pana bhaṇanti – yaṃkiñci manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ sabbamettha atthīti sāvatthi .
Satthasamāyoge ca kimettha bhaṇḍamatthīti pucchite sabbamatthītipi vacanaṃ upādāya sāvatthīti .
‘‘ Sabbadā sabbūpakaraṇaṃ , sāvatthiyaṃ samohitaṃ ;
Tasmā sabbamupādāya , sāvatthīti pavuccatī ’’ ti .( ma . ni . aṭṭha .1.14);
Tassaṃ
M0.51 sāvatthiyaṃ , samīpatthe cetaṃ bhummavacanaṃ .Jetavaneti attano paccatthike jinātīti jeto , raññā vā paccatthikajane jite jātoti jeto , maṅgalakamyatāya vā tassa evaṃ nāmameva katanti jeto .
Vanayatīti
P0.56 vanaṃ , attano sampattiyā sattānaṃ attani bhattiṃ karoti uppādetīti attho .Vanuke iti vā vanaṃ , nānāvidhakusumagandhasammodamattakokilādivihaṅgavirutālāpehi mandamārutacalitarukkhasākhāpallavahatthehi ca ‘‘ etha maṃ paribhuñjathā ’’ ti pāṇino yācati viyāti attho .
Jetassa vanaṃ jetavanaṃ .
Tañhi jetena kumārena ropitaṃ saṃvaddhitaṃ paripālitaṃ .
Sova tassa sāmī ahosi , tasmā jetavananti vuccati , tasmiṃ jetavane .
Anāthapiṇḍikassa ārāmeti mātāpitūhi gahitanāmavasena sudatto nāma so mahāseṭṭhi , sabbakāmasamiddhitāya
V0.46 pana vigatamalamaccheratāya karuṇādiguṇasamaṅgitāya ca niccakālaṃ anāthānaṃ piṇḍaṃ deti , tasmā anāthapiṇḍikoti vuccati .Āramanti ettha pāṇino visesena pabbajitāti ārāmo , pupphaphalādisobhāya nātidūranāccāsannatādipañcavidhasenāsanaṅgasampattiyā ca tato tato āgamma ramanti abhiramanti anukkaṇṭhitā hutvā vasantīti attho .
Vuttappakārāya vā sampattiyā tattha tattha gatepi attano abbhantaraṃyeva ānetvā rametīti ārāmo .
So hi anāthapiṇḍikena gahapatinā jetassa rājakumārassa hatthato aṭṭhārasahi hiraññakoṭīhi koṭisanthārena kiṇitvā aṭṭhārasahi hiraññakoṭīhi senāsanāni kārāpetvā aṭṭhārasahi hiraññakoṭīhi vihāramahaṃ niṭṭhāpetvā evaṃ catupaññāsahiraññakoṭipariccāgena buddhappamukhassa saṅghassa niyyātito , tasmā ‘‘ anāthapiṇḍikassa ārāmo ’’ ti vuccati .
Tasmiṃ anāthapiṇḍikassa ārāme .
Ettha ca ‘‘ jetavane ’’ ti vacanaṃ purimasāmiparikittanaṃ ,‘‘ anāthapiṇḍikassa ārāme ’’ ti pacchimasāmiparikittanaṃ .
Ubhayampi dvinnaṃ pariccāgavisesaparidīpanena puññakāmānaṃ
P0.57 āyatiṃ diṭṭhānugatiāpajjanatthaṃ .Tattha hi dvārakoṭṭhakapāsādakaraṇavasena bhūmivikkayaladdhā aṭṭhārasa hiraññakoṭiyo anekakoṭiagghanakā rukkhā ca jetassa pariccāgo , catupaññāsa koṭiyo
M0.52 anāthapiṇḍikassa .Iti tesaṃ pariccāgaparikittanena ‘‘ evaṃ puññakāmā puññāni karontī ’’ ti dassento dhammabhaṇḍāgāriko aññepi puññakāme tesaṃ diṭṭhānugatiāpajjane niyojetīti .
Tattha siyā – yadi tāva bhagavā sāvatthiyaṃ viharati ,‘‘ jetavane ’’ ti na vattabbaṃ .
Atha jetavane viharati ,‘‘ sāvatthiyan ’’ ti na vattabbaṃ .
Na hi sakkā ubhayattha ekaṃ samayaṃ viharitunti .
Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ , nanu avocumhā ‘‘ samīpatthe etaṃ bhummavacanan ’’ ti .
Tasmā yadidaṃ sāvatthiyā samīpe jetavanaṃ , tattha viharanto ‘‘ sāvatthiyaṃ viharati jetavane ’’ ti vutto .
Gocaragāmanidassanatthaṃ hissa sāvatthivacanaṃ , pabbajitānurūpanivāsaṭṭhānadassanatthaṃ sesavacananti .
Āyasmā ca sāriputtotiādīsu āyasmāti piyavacanaṃ .
Casaddo samuccayattho .
Rūpasāriyā nāma brāhmaṇiyā puttoti sāriputto .
Mahāmoggallānoti pūjāvacanaṃ .
Guṇavisesehi mahanto moggallānoti hi mahāmoggallāno .
Revatoti khadiravanikarevato , na kaṅkhārevato .
Ekasmiñhi divase bhagavā rattasāṇiparikkhitto viya suvaṇṇayūpo , pavāḷadhajaparivārito viya suvaṇṇapabbato , navutihaṃsasahassaparivārito viya dhataraṭṭho haṃsarājā , sattaratanasamujjalāya caturaṅginiyā
V0.47 senāya parivārito viya cakkavatti rājā , mahābhikkhusaṅghaparivuto gaganamajjhe candaṃ uṭṭhāpento viya catunnaṃ parisānaṃ majjhe dhammaṃ desento nisinno hoti .Tasmiṃ samaye ime aggasāvakā mahāsāvakā ca bhagavato pāde vandanatthāya upasaṅkamiṃsu .
Bhikkhū āmantesīti attānaṃ parivāretvā nisinnabhikkhū te āgacchante dassetvā abhāsi .
Bhagavā hi te āyasmante sīlasamādhipaññādiguṇasampanne paramena upasamena samannāgate paramāya ākappasampattiyā yutte upasaṅkamante passitvā pasannamānaso tesaṃ guṇavisesaparikittanatthaṃ bhikkhū āmantesi
P0.58 ‘‘ ete , bhikkhave , brāhmaṇā āgacchanti , ete , bhikkhave , brāhmaṇā āgacchantī ’’ ti .Pasādavasena etaṃ āmeḍitaṃ , pasaṃsāvasenātipi vattuṃ yuttaṃ .
Evaṃ vutteti evaṃ bhagavatā te
M0.53 āyasmante ‘‘ brāhmaṇā ’’ ti vutte .Aññataroti nāmagottena apākaṭo , tassaṃ parisāyaṃ nisinno eko bhikkhu .
Brāhmaṇajātikoti brāhmaṇakule jāto .
So hi uḷārabhogā brāhmaṇamahāsālakulā pabbajito .
Tassa kira evaṃ ahosi ‘‘ ime lokiyā ubhatosujātiyā brāhmaṇasikkhānipphattiyā ca brāhmaṇo hoti , na aññathāti vadanti , bhagavā ca ete āyasmante brāhmaṇāti vadati , handāhaṃ bhagavantaṃ brāhmaṇalakkhaṇaṃ puccheyyan ’’ ti etadatthameva hi bhagavā tadā te there ‘‘ brāhmaṇā ’’ ti abhāsi .
Brahmaṃ aṇatīti brāhmaṇoti hi jātibrāhmaṇānaṃ nibbacanaṃ .
Ariyā pana bāhitapāpatāya brāhmaṇā .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ bāhitapāpoti brāhmaṇo , samacariyā samaṇoti vuccatī ’’ ti ( dha . pa .388).
Vakkhati ca ‘‘ bāhitvā pāpake dhamme ’’ ti .
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ brāhmaṇasaddassa paramatthato sikhāpattamatthaṃ jānitvā .
Imaṃ udānan ti imaṃ paramatthabrāhmaṇabhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha bāhitvāti bahi katvā , attano santānato nīharitvā samucchedappahānavasena pajahitvāti attho .
Pāpake dhammeti lāmake dhamme , duccaritavasena tividhaduccaritadhamme , cittuppādavasena dvādasākusalacittuppāde , kammapathavasena dasākusalakammapathe , pavattibhedavasena anekabhedabhinne sabbepi akusaladhammeti attho .
Ye caranti sadā satāti ye sativepullappattatāya sabbakālaṃ rūpādīsu chasupi ārammaṇesu satatavihāravasena satā satimanto hutvā catūhi iriyāpathehi caranti .
Satiggahaṇeneva cettha sampajaññampi gahitanti veditabbaṃ .
Khīṇasaṃyojanāti catūhipi ariyamaggehi dasavidhassa saṃyojanassa samucchinnattā parikkhīṇasaṃyojanā .
Buddhāti catusaccasambodhena buddhā .
Te ca pana sāvakabuddhā , paccekabuddhā
V0.48 , sammāsambuddhāti tividhā , tesu idha sāvakabuddhā adhippetā .Te
P0.59 ve lokasmi brāhmaṇāti te seṭṭhatthena brāhmaṇasaṅkhāte dhamme ariyāya jātiyā jātā , brāhmaṇabhūtassa vā bhagavato orasaputtāti imasmiṃ sattaloke paramatthato brāhmaṇā nāma , na jātigottamattehi , na jaṭādhāraṇādimattena vāti attho .Evaṃ imesu dvīsu suttesu brāhmaṇakarā
M0.54 dhammā arahattaṃ pāpetvā kathitā , nānajjhāsayatāya pana sattānaṃ desanāvilāsena abhilāpanānattena desanānānattaṃ veditabbaṃ .Pañcamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .