10. Bhaddiyasuttavaṇṇanā
20. Dasame
V0.129P0.161 anupiyāyan ti evaṃ nāmake nagare .Ambavaneti tassa nagarassa avidūre mallarājūnaṃ ekaṃ ambavanaṃ ahosi , tattha mallarājūhi bhagavato vihāro kārito , so ‘‘ ambavanan ’’ tveva vuccati .
Anupiyaṃ gocaragāmaṃ katvā tattha bhagavā viharati , tena vuttaṃ ‘‘ anupiyāyaṃ viharati ambavane ’’ ti .
Bhaddiyoti tassa therassa nāmaṃ .
Kāḷīgodhāya puttoti kāḷīgodhā nāma sākiyānī sakyarājadevī ariyasāvikā āgataphalā viññātasāsanā , tassā ayaṃ putto .
Tassa pabbajjāvidhi khandhake ( cūḷava .330-331) āgatova .
So pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā na cirasseva chaḷabhiñño ahosi , terasapi dhutaṅgāni samādāya vattati .
Bhagavatā ca ‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ uccakulikānaṃ , yadidaṃ bhaddiyo kāḷīgodhāya putto ’’ ti ( a . ni .1.193) uccakulikabhāve etadagge ṭhapito asītiyā sāvakānaṃ abbhantaro .
Suññāgāragatoti ‘‘ ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca avasesaṃ araññan ’’ ti vuttaṃ araññaṃ rukkhamūlañca ṭhapetvā aññaṃ pabbatakandarādi pabbajitasāruppaṃ nivāsaṭṭhānaṃ
M0.144 janasambādhābhāvato idha suññāgāranti adhippetaṃ .Atha vā jhānakaṇṭakānaṃ saddānaṃ abhāvato vivittaṃ yaṃ kiñci agārampi suññāgāranti veditabbaṃ .
Taṃ suññāgāraṃ upagato .
Abhikkhaṇan ti bahulaṃ .
Udānaṃ udānesīti so hi āyasmā araññe divāvihāraṃ upagatopi rattivāsūpagatopi yebhuyyena phalasamāpattisukhena nirodhasukhena ca vītināmeti , tasmā taṃ sukhaṃ sandhāya pubbe attanā anubhūtaṃ sabhayaṃ sapariḷāhaṃ rajjasukhaṃ jigucchitvā ‘‘ aho sukhaṃ aho sukhan ’’ ti somanassasahitaṃ ñāṇasamuṭṭhānaṃ pītisamuṭṭhānaṃ samuggirati .
Sutvāna nesaṃ etadahosīti nesaṃ sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ tassa āyasmato ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti udānentassa udānaṃ sutvā ‘‘ nissaṃsayaṃ esa anabhirato brahmacariyaṃ caratī ’’ ti evaṃ parivitakkitaṃ ahosi .
Te bhikkhū puthujjanā tassa āyasmato vivekasukhaṃ sandhāya udānaṃ ajānantā
P0.162 evaṃ amaññiṃsu , tena vuttaṃ ‘‘ nissaṃsayan ’’ tiādi .Tattha nissaṃsayan ti asandehena ekantenāti attho .
‘‘ Yaṃ so pubbe agāriyabhūto samāno ’’ ti pāḷiṃ vatvā ‘‘ anubhavī ’’ ti vacanasesena keci atthaṃ vaṇṇenti , apare ‘‘ yaṃ sā ’’ ti paṭhanti ,‘‘ yaṃsa pubbe agāriyabhūtassā ’’ ti pana pāḷi .
Tattha yaṃsāti yaṃ assa , sandhivasena hi akārasakāralopo ‘‘ evaṃsa te ( ma . ni .1.23; a . ni .6.58), pupphaṃsā uppajjī ’’ tiādīsu
V0.130 ( pārā .36) viya .Tassattho – assa āyasmato bhaddiyassa pabbajitato pubbe agāriyabhūtassa gahaṭṭhassa sato yaṃ rajjasukhaṃ anubhūtaṃ .
Sā tamanussaramānoti so taṃ sukhaṃ etarahi ukkaṇṭhanavasena anussaranto .
Te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocun ti te sambahulā bhikkhū ullapanasabhāvasaṇṭhitā tassa anuggahaṇādhippāyena bhagavantaṃ etadavocuṃ , na ujjhānavasena .
Aññataran ti nāmagottena apākaṭaṃ ekaṃ bhikkhuṃ .
Āmantesīti āṇāpesi te bhikkhū saññāpetukāmo .
Evan ti vacanasampaṭiggahe , sādhūti attho .
Puna evan ti paṭiññāya .
Abhikkhaṇaṃ ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti imaṃ udānaṃ udānesīti yathā te bhikkhū vadanti , taṃ evaṃ tathevāti attano udānaṃ paṭijānāti .
Kiṃ pana tvaṃ bhaddiyāti kasmā bhagavā pucchati , kiṃ tassa cittaṃ na jānātīti
M0.145 ?No na jānāti , teneva pana tamatthaṃ vadāpetvā te bhikkhū saññāpetuṃ pucchati .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ jānantāpi tathāgatā pucchanti , jānantāpi na pucchantī ’’ tiādi .
Atthavasan ti kāraṇaṃ .
Antepureti itthāgārassa sañcaraṇaṭṭhānabhūte rājagehassa abbhantare , yattha rājā nhānabhojanasayanādiṃ kappeti .
Rakkhā susaṃvihitāti ārakkhādikatapurisehi gutti suṭṭhu samantato vihitā .
Bahipi antepureti aḍḍakaraṇaṭṭhānādike antepurato bahibhūte rājagehe .
Evaṃ rakkhito gopito santoti evaṃ rājageharājadhānirajjadesesu anto ca bahi ca anekesu ṭhānesu anekasatehi susaṃvihitarakkhāvaraṇaguttiyā mameva nibbhayatthaṃ phāsuvihāratthaṃ rakkhito gopito samāno .
Bhītotiādīni padāni aññamaññavevacanāni .
Atha
P0.163 vā bhītoti pararājūhi bhāyamāno .Ubbiggoti sakarajjepi pakatito uppajjanakabhayubbegena ubbiggo calito .
Ussaṅkīti ‘‘ raññā nāma sabbakālaṃ avissatthena bhavitabban ’’ ti vacanena sabbattha avissāsavasena tesaṃ tesaṃ kiccakaraṇīyānaṃ paccayaparisaṅkāya ca uddhamukhaṃ saṅkamāno .
Utrāsīti ‘‘ santikāvacarehipi ajānantasseva me kadāci anattho bhaveyyā ’’ ti uppannena sarīrakampaṃ uppādanasamatthena tāsena utrāsī .
‘‘ Utrasto ’’ tipi paṭhanti .
Vihāsin ti evaṃbhūto hutvā vihariṃ .
Etarahīti idāni pabbajitakālato paṭṭhāya .
Ekoti asahāyo , tena vūpakaṭṭhakāyataṃ dasseti .
Abhītotiādīnaṃ padānaṃ vuttavipariyāyena attho veditabbo .
Bhayādinimittassa pariggahassa taṃ nimittassa ca kilesassa abhāvenevassa abhītāditāti .
Etena cittavivekaṃ dasseti
V0.131 .Appossukkoti sarīraguttiyaṃ nirussukko .
Pannalomoti lomahaṃsuppādakassa chambhitattassa abhāvena anuggatalomo .
Padadvayenapi serivihāraṃ dasseti .
Paradattavuttoti parehi dinnena cīvarādinā vattamāno , etena sabbaso saṅgābhāvadīpanamukhena anavasesabhayahetuvirahaṃ dasseti .
Migabhūtena cetasāti vissatthavihāritāya migassa viya jātena cittena .
Migo hi amanussapathe araññe vasamāno
M0.146 vissattho tiṭṭhati , nisīdati , nipajjati , yenakāmañca pakkamati appaṭihatacāro , evaṃ ahampi viharāmīti dasseti .Vuttañhetaṃ paccekabuddhena –
‘‘ Migo araññamhi yathā abaddho ,
Yenicchakaṃ gacchati gocarāya ;
Viññū naro seritaṃ pekkhamāno ,
Eko care khaggavisāṇakappo ’’ ti .( su . ni .39; apa . thera 1.1.95);
Imaṃ kho ahaṃ , bhante , atthavasan ti , bhante , bhagavā yadidaṃ mama etarahi paramaṃ vivekasukhaṃ phalasamāpattisukhaṃ , idameva kāraṇaṃ sampassamāno ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti udānaṃ udānesinti .
Etamatthan ti etaṃ bhaddiyattherassa
P0.164 puthujjanavisayātītaṃ vivekasukhasaṅkhātamatthaṃ sabbākārato viditvā .Imaṃ udānan ti idaṃ sahetukabhayasokavigamānubhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha yassantarato na santi kopāti yassa ariyapuggalassa antarato abbhantare attano citte cittakālussiyakaraṇato cittappakopā rāgādayo āghātavatthuādikāraṇabhedato anekabhedā dosakopā eva kopā na santi maggena pahīnattā na vijjanti .
Ayañhi antarasaddo kiñcāpi ‘‘ mañca tvañca kimantaran ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .1.228) kāraṇe dissati ,‘‘ antaraṭṭhake himapātasamaye ’’ tiādīsu ( mahāva .346) vemajjhe ,‘‘ antarā ca jetavanaṃ antarā ca sāvatthin ’’ tiādīsu ( udā .13,44) vivare ,‘‘ bhayamantarato jātan ’’ tiādīsu ( itivu .88; mahāni .5) citte , idhāpi citte eva daṭṭhabbo .
Tena vuttaṃ ‘‘ antarato attano citte ’’ ti .
Itibhavābhavatañca vītivattoti yasmā bhavoti sampatti , abhavoti vipatti .
Tathā bhavoti
V0.132 vuddhi , abhavoti hāni .Bhavoti vā sassataṃ , abhavoti ucchedo .
Bhavoti vā puññaṃ , abhavoti pāpaṃ .
Bhavoti vā sugati , abhavoti duggati .
Bhavoti vā khuddako , abhavoti mahanto .
Tasmā yā sā sampattivipattivuḍḍhihānisassatucchedapuññapāpasugatiduggati- khuddakamahantaupapattibhavānaṃ vasena iti anekappakārā bhavābhavatā vuccati .
Catūhipi
M0.147 ariyamaggehi yathāsambhavaṃ tena tena nayena taṃ itibhavābhavatañca vītivatto atikkanto hoti .Atthavasena vibhatti vipariṇāmetabbā .
Taṃ vigatabhayan ti taṃ evarūpaṃ yathāvuttaguṇasamannāgataṃ khīṇāsavaṃ cittakopābhāvato itibhavābhavasamatikkamato ca bhayahetuvigamena vigatabhayaṃ , vivekasukhena aggaphalasukhena ca sukhiṃ , vigatabhayattā eva asokaṃ .
Devā nānubhavanti dassanāyāti adhigatamagge ṭhapetvā sabbepi upapattidevā vāyamantāpi cittacāradassanavasena dassanāya daṭṭhuṃ nānubhavanti na abhisambhuṇanti na sakkonti , pageva manussā .
Sekkhāpi hi puthujjanā viya arahato cittappavattiṃ na jānanti .
Dasamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhitā ca mucalindavaggavaṇṇanā .