3. Gopālakasuttavaṇṇanā
33. Tatiye kosalesūti kosalā nāma jānapadino rājakumārā , tesaṃ nivāso ekopi janapado ‘‘ kosalā ’’ tveva vuccati , tesu kosalesu janapade .
Cārikaṃ caratīti aturitacārikāvasena
P0.241 janapadacārikaṃ carati .Mahatāti guṇamahattenapi mahatā , aparicchinnasaṅkhyattā saṅkhyāmahattenapi mahatā .
Bhikkhusaṅghenāti diṭṭhisīlasāmaññasaṃhatena samaṇagaṇena .
Saddhin ti ekato .
Maggā okkammāti maggato apakkamitvā .
Aññataraṃ rukkhamūlan ti ghanapattasākhāviṭapasampannassa sandacchāyassa mahato rukkhassa samīpasaṅkhātaṃ mūlaṃ .
Aññataro gopālakoti eko gogaṇarakkhako , nāmena pana nando nāma .
So kira aḍḍho mahaddhano mahābhogo , yathā keṇiyo
M0.219 jaṭilo pabbajjāvasena , evaṃ anāthapiṇḍikassa goyūthaṃ rakkhanto gopālakattena rājapīḷaṃ apaharanto attano kuṭumbaṃ rakkhati .So kālena kālaṃ pañca gorase gahetvā , mahāseṭṭhissa santikaṃ āgantvā niyyātetvā satthu santikaṃ gantvā , satthāraṃ passati , dhammaṃ suṇāti , attano vasanaṭṭhānaṃ āgamanatthāya satthāraṃ yācati .
Satthā tasseva ñāṇaparipākaṃ āgamayamāno agantvā , aparabhāge mahatā bhikkhusaṅghena parivuto janapadacārikaṃ caranto ,‘‘ idānissa ñāṇaṃ paripakkan ’’ ti ñatvā tassa vasanaṭṭhānassa avidūre maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi tassa āgamanaṃ āgamayamāno .
Nandopi kho ‘‘ satthā kira janapadacārikaṃ caranto ito āgacchatī ’’ ti sutvā , haṭṭhatuṭṭho vegena gantvā , satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā katapaṭisanthāro ekamantaṃ nisīdi , athassa bhagavā dhammaṃ desesi .
So sotāpattiphale patiṭṭhahitvā bhagavantaṃ nimantetvā sattāhaṃ pāyāsadānamadāsi , sattame
V0.196 divase bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi .Tena vuttaṃ –
‘‘ ekamantaṃ nisinnaṃ kho taṃ gopālakaṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi … pe … uṭṭhāyāsanā pakkāmī ’’ ti .
Tattha
P0.242 sandassesīti ‘‘ ime dhammā kusalā , ime dhammā akusalā ’’ tiādinā kusalādidhamme kammavipāke idhalokaparaloke paccakkhato dassento anupubbikathāvasāne cattāri ariyasaccāni sammā dassesi .Samādapesīti ‘‘ saccādhigamāya ime nāma dhammā attani uppādetabbā ’’ ti sīlādidhamme sammā gaṇhāpetvā tesu taṃ patiṭṭhapesi .
Samuttejesīti te dhammā samādinnā anukkamena bhāviyamānā nibbedhabhāgiyā hutvā tikkhavisadā yathā khippaṃ ariyamaggaṃ āvahanti , tathā sammā uttejesi sammadeva tejesi .
Sampahaṃsesīti bhāvanāya pubbenāparaṃ visesabhāvadassanena cittassa pamodāpanavasena suṭṭhu pahaṃsesi .
Apicettha sāvajjānavajjadhammesu dukkhādīsu ca sammohavinodanena sandassanaṃ , sammāpaṭipattiyaṃ pamādāpanodanena samādapanaṃ , cittassālasiyāpattivinodanena samuttejanaṃ , sammāpaṭipattisiddhiyā sampahaṃsanaṃ veditabbaṃ .
Evaṃ so bhagavato sāmukkaṃsikāya dhammadesanāya sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Adhivāsesīti
M0.220 tena diṭṭhasaccena ‘‘ adhivāsetu me , bhante bhagavā ’’ tiādinā nimantito kāyaṅgavācaṅgaṃ acopento citteneva adhivāsesi sādiyi .Tenevāha ‘‘ tuṇhībhāvenā ’’ ti .
Appodakapāyāsan ti nirudakapāyāsaṃ .
Paṭiyādāpetvāti sampādetvā sajjetvā .
Navañca sappin ti navanītaṃ gahetvā tāvadeva vilīnaṃ maṇḍasappiñca paṭiyādāpetvā .
Sahatthāti ādarajāto sahattheneva parivisanto .
Santappesīti paṭiyattaṃ bhojanaṃ bhojesi .
Sampavāresīti ‘‘ alaṃ alan ’’ ti vācāya paṭikkhipāpesi .
Bhuttāvin ti katabhattakiccaṃ .
Onītapattapāṇin ti pattato apanītapāṇiṃ ,‘‘ dhotapattapāṇin ’’ tipi pāṭho , dhotapattahatthanti attho .
Nīcan ti anuccaṃ āsanaṃ gahetvā āsaneyeva nisīdanaṃ ariyadesavāsīnaṃ cārittaṃ , so pana satthu santike upacāravasena paññattassa dāruphalakāsanassa samīpe nisīdi .
Dhammiyā kathāyātiādi sattame divase kataṃ anumodanaṃ sandhāya vuttaṃ
P0.243 .So kira sattāhaṃ bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca tattha vasāpetvā mahādānaṃ pavattesi .
Sattame pana divase appodakapāyāsadānaṃ adāsi .
Satthā tassa tasmiṃ attabhāve uparimaggatthāya ñāṇaparipākābhāvato anumodanameva katvā pakkāmi .
Sīmantarikāyāti sīmantare , tassa gāmassa antaraṃ .
Gāmavāsino kira ekaṃ taḷākaṃ nissāya tena saddhiṃ kalahaṃ akaṃsu .
So te abhibhavitvā taṃ taḷākaṃ gaṇhi .
Tena baddhāghāto
V0.197 eko puriso taṃ satthu pattaṃ gahetvā dūraṃ anugantvā ‘‘ nivattāhi upāsakā ’’ ti vutte bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā bhikkhusaṅghassa ca añjaliṃ katvā yāva dassanūpacārasamatikkamā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ sirasi paggayha paṭinivattitvā dvinnaṃ gāmānaṃ antare araññappadese ekakaṃ gacchantaṃ sarena vijjhitvā māresi .Tena vuttaṃ acirapakkantassa … pe … voropesī ’’ ti .
Kenacideva karaṇīyena ohīyitvā pacchā gacchantā bhikkhū taṃ tathā mataṃ disvā bhagavato tamatthaṃ ārocesuṃ , taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ atha kho sambahulā bhikkhū ’’ tiādi .
Etamatthaṃ viditvāti yasmā diṭṭhisampannaṃ ariyasāvakaṃ nandaṃ mārentena purisena ānantariyakammaṃ bahulaṃ apuññaṃ pasutaṃ , tasmā yaṃ corehi ca verīhi ca kattabbaṃ , tatopi ghorataraṃ imesaṃ sattānaṃ micchāpaṇihitaṃ cittaṃ karotīti imamatthaṃ jānitvā tadatthadīpanaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha
M0.221 diso disan ti dūsako dūsanīyaṃ coro coraṃ , disvāti vacanaseso .Yaṃ taṃ kayirāti yaṃ tassa anayabyasanaṃ kareyya , dutiyapadepi eseva nayo .
Idaṃ vuttaṃ hoti – eko ekassa mittadubbhī coro puttadārakhettavatthugomahiṃsādīsu aparajjhanto yassa aparajjhati , tampi tatheva attani aparajjhantaṃ coraṃ disvā , verī vā pana kenacideva kāraṇena baddhaveraṃ veriṃ disvā attano kakkhaḷatāya dāruṇatāya yaṃ tassa anayabyasanaṃ kareyya , puttadāraṃ vā pīḷeyya , khettādīni vā nāseyya , jīvitā vā voropeyya
P0.244 , dasasu akusalakammapathesu micchāṭhapitattā micchāpaṇihitaṃ cittaṃ pāpiyo naṃ tato kare , naṃ purisaṃ pāpataraṃ tato kareyya .Vuttappakāro hi diso vā verī vā disassa vā verino vā imasmiṃyeva attabhāve dukkhaṃ vā uppādeyya , jīvitakkhayaṃ vā kareyya .
Idaṃ pana akusalakammapathesu micchāṭhapitaṃ cittaṃ diṭṭheva dhamme anayabyasanaṃ pāpeti , attabhāvasatasahassesupi catūsu apāyesu khipitvā sīsamassa ukkhipituṃ na detīti .
Tatiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .