Issues
Select Version
Udāna-aṭṭhakathā
Udāna-aṭṭhakathā

2. Mucalindavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Mucalindavaggo

1. Mucalindasuttavaṇṇanā

11. MucalindavaggassaM0.89V0.79P0.100 paṭhame mucalindamūleti ettha mucalindo vuccati nīparukkho .
So ‘‘ niculo ’’ tipi vuccati , tassa samīpe .
Keci pana ‘‘ mucaloti tassa rukkhassa nāmaṃ , taṃ vanajeṭṭhakatāya pana mucalindoti vuttan ’’ ti vadanti .
Mahā akālameghoti asampatte vassakāle uppannamahāmegho .
So hi gimhānaṃ pacchime māse sakalacakkavāḷagabbhaṃ pūrento udapādi .
Sattāhavaddalikāti tasmiṃ uppanne sattāhaṃ avicchinnavuṭṭhikā ahosi .
Sītavātaduddinīti sā ca sattāhavaddalikā udakaphusitasammissena sītavātena samantato paribbhamantena dusitadivasattā duddinī nāma ahosi .
Mucalindo nāma nāgarājāti tasseva mucalindarukkhassa samīpe pokkharaṇiyā heṭṭhā nāgabhavanaṃ atthi , tattha nibbatto mahānubhāvo nāgarājā .
Sakabhavanāti attano nāgabhavanato .
Sattakkhattuṃ bhogehi parikkhipitvāti sattavāre attano sarīrabhogehi bhagavato kāyaṃ parivāretvā .
Uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ vihaccāti bhagavato muddhappadesassa upari attano mahantaṃ phaṇaṃ pasāretvā .
‘‘ Phaṇaṃ karitvā ’’ tipi pāṭho , so evattho .
Tassa kira nāgarājassa etadahosi ‘‘ bhagavā ca mayhaṃ bhavanasamīpe rukkhamūle nisinno , ayañca sattāhavaddalikā vattati , vāsāgāramassa laddhuṃ vaṭṭatī ’’ ti .
So sattaratanamayaṃ pāsādaṃ nimminituṃ sakkontopi ‘‘ evaṃ kate kāyasāro gahito na bhavissati , dasabalassa kāyaveyyāvaccaṃ karissāmī ’’ ti mahantaṃ attabhāvaṃ katvāP0.101 satthāraṃ sattakkhattuṃ bhogehi parikkhipitvā upari phaṇaṃ katvā dhāresi .
‘‘ Parikkhepabbhantaraṃ lohapāsāde bhaṇḍāgāragabbhappamāṇaṃ ahosī ’’ ti khandhakaṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .5) vuttaṃ .
Majjhimaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ heṭṭhālohapāsādappamāṇan ’’ ti ( ma . ni . aṭṭha .1.284).
‘‘ Icchiticchitena iriyāpathena satthā viharissatī ’’ ti kira nāgarājassa ajjhāsayo .
Bhagavā pana yathānisinnova sattāhaṃ vītināmesi .
Tañca ṭhānaṃ supihitavātapānaṃ suphusitaaggaḷadvāraṃ kūṭāgāraṃ viya ahosi .
MāV0.80 bhagavantaṃ sītan tiādi tassa tathā karitvā ṭhānakāraṇaparidīpanaṃ .
So hiM0.90 ‘‘ mā bhagavantaṃ sītaṃ bādhayittha , mā uṇhaṃ , mā ḍaṃsādisamphasso bādhayitthā ’’ ti tathā karitvā aṭṭhāsi .
Tattha kiñcāpi sattāhavaddalikāya uṇhameva natthi , sace pana antarantarā megho vigaccheyya , uṇhaṃ bhaveyya , tampi mā bādhayitthāti evaṃ tassa cintetuṃ yuttaṃ .
Keci panettha vadanti ‘‘ uṇhaggahaṇaṃ bhogaparikkhepassa vipulabhāvakaraṇe kāraṇakittanaṃ .
Khuddake hi tasmiṃ bhagavantaṃ nāgassa sarīrasambhūtā usmā bādheyya , vipulabhāvakaraṇena pana tādisaṃ ‘ mā uṇhaṃ bādhayitthā ’ ti tathā karitvā aṭṭhāsī ’’ ti .
Viddhan ti ubbiddhaṃ , meghavigamena dūrībhūtanti attho .
Vigatavalāhakan ti apagatameghaṃ .
Devan ti ākāsaṃ .
Viditvāti ‘‘ idāni vigatavalāhako ākāso , natthi bhagavato sītādiupaddavo ’’ ti ñatvā .
Viniveṭhetvāti apanetvā .
Sakavaṇṇan ti attano nāgarūpaṃ .
Paṭisaṃharitvāti antaradhāpetvā .
Māṇavakavaṇṇan ti kumārakarūpaṃ .
Etamatthan ti vivekasukhappaṭisaṃvedino yattha katthaci sukhameva hotīti etamatthaṃ sabbākārena jānitvā .
Imaṃ udānan ti imaṃ vivekasukhānubhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha sukho vivekoti nibbānasaṅkhāto upadhiviveko sukho .
Tuṭṭhassāti catumaggañāṇasantosena tuṭṭhassa .
Sutadhammassāti pakāsitadhammassa vissutadhammassa .
Passatoti taṃ vivekaṃ , yaṃ vā kiñci passitabbaṃ nāma , taṃ sabbaṃP0.102 attano vīriyabalādhigatena ñāṇacakkhunā passantassa .
Abyāpajjan ti akuppanabhāvo , etena mettāpubbabhāgo dassito .
Pāṇabhūtesu saṃyamoti sattesu ca saṃyamo avihiṃsanabhāvo sukhoti attho .
Etena karuṇāpubbabhāgo dassito .
Sukhā virāgatā loketi vigatarāgatāpi loke sukhā .
Kīdisī ?
Kāmānaṃ samatikkamoti , yā kāmānaṃ samatikkamoti vuccati , sā vigatarāgatāpi sukhāti attho , etena anāgāmimaggo kathito .
Asmimānassa yo vinayoti iminā pana arahattaṃ kathitaṃ .
Arahattañhi asmimānassa paṭippassaddhivinayoti vuccati , ito parañca sukhaṃ nāma natthi , tenāha ‘‘ etaṃ ve paramaṃ sukhan ’’ ti .
Evaṃ arahattena desanāya kūṭaṃ gaṇhīti .
Paṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .