4. Yakkhapahārasuttavaṇṇanā
34. Catutthe
V0.198 kapotakandarāyan ti evaṃnāmake vihāre .Tasmiṃ kira pabbatakandare pubbe bahū kapotā vasiṃsu , tena sā pabbatakandarā ‘‘ kapotakandarā ’’ ti vuccati .
Aparabhāge tattha katavihāropi ‘‘ kapotakandarā ’’ tveva paññāyittha .
Tena vuttaṃ –
‘‘ kapotakandarāyanti evaṃnāmake vihāre ’’ ti .
Juṇhāya rattiyāti sukkapakkharattiyaṃ .
Navoropitehi kesehīti aciraohāritehi kesehi , itthambhūtalakkhaṇe cetaṃ karaṇavacanaṃ .
Abbhokāseti yattha uparicchadanaṃ parikkhepo vā natthi , tādise ākāsaṅgaṇe .
Tattha āyasmā sāriputto suvaṇṇavaṇṇo , āyasmā mahāmoggallāno nīluppalavaṇṇo .
Ubhopi pana te mahātherā udiccabrāhmaṇajaccā kappānaṃ satasahassādhikaṃ ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ abhinīhārasampannā chaḷabhiññāpaṭisambhidāppattā mahākhīṇāsavā samāpattilābhino sattasaṭṭhiyā
M0.222 sāvakapāramiñāṇānaṃ matthakappattā etaṃ kapotakandaravihāraṃ upasobhayantā ekaṃ kanakaguhaṃ paviṭṭhā dve sīhā viya , ekaṃ vijambhanabhūmiṃ otiṇṇā dve byagghā viya , ekaṃ supupphitasālavanaṃ paviṭṭhā dve chaddantanāgarājāno viya , ekaṃ simbalivanaṃ paviṭṭhā dve supaṇṇarājāno viya , ekaṃ naravāhanayānaṃ abhiruḷhā dve vessavaṇā viya , ekaṃ paṇḍukambalasilāsanaṃ abhinisinnā dve sakkāP0.245 viya , ekavimānabbhantaragatā dve mahābrahmāno viya , ekasmiṃ gaganaṭṭhāne ṭhitāni dve candamaṇḍalāni viya , dve sūriyamaṇḍalāni viya ca virociṃsu .Tesu āyasmā mahāmoggallāno tuṇhī nisīdi , āyasmā pana sāriputto samāpajji .
Tena vuttaṃ –
‘‘ aññataraṃ samādhiṃ samāpajjitvā ’’ ti .
Tattha aññataraṃ samādhin ti upekkhābrahmavihārasamāpattiṃ .
Keci ‘‘ saññāvedayitanirodhasamāpattin ’’ ti vadanti , apare panāhu ‘‘ āruppapādakaṃ phalasamāpattin ’’ ti .
Imā eva hi tisso kāyarakkhaṇasamatthā samāpattiyo .
Tattha nirodhasamāpattiyā samādhipariyāyasambhavo heṭṭhā vuttova , pacchimaṃyeva pana ācariyā vaṇṇenti .
Uttarāya disāya dakkhiṇaṃ disaṃ gacchantīti uttarāya disāya yakkhasamāgamaṃ gantvā attano bhavanaṃ gantuṃ dakkhiṇaṃ disaṃ gacchanti .
Paṭibhāti man ti upaṭṭhāti mama .
Man ti hi paṭisaddayogena sāmiatthe upayogavacanaṃ , imassa sīse pahāraṃ dātuṃ cittaṃ me uppajjatīti attho .
So kira purimajātiyaṃ there baddhāghāto , tenassa theraṃ disvā paduṭṭhacittassa evaṃ ahosi .
Itaro pana sappaññajātiko , tasmā taṃ paṭisedhento
V0.199 ‘‘ alaṃ sammā ’’ tiādimāha .Tattha mā āsādesīti mā ghaṭṭesi , mā pahāraṃ dehīti vuttaṃ hoti .
Uḷāroti uḷārehi uttamehi sīlādiguṇehi samannāgato .
Anādiyitvāti ādaraṃ akatvā , tassa vacanaṃ aggahetvā .
Yasmā pana tassa vacanaṃ aggaṇhanto taṃ anādiyanto nāma hoti , tasmā vuttaṃ –
‘‘ taṃ yakkhaṃ anādiyitvā ’’ ti .
Sīse pahāraṃ adāsīti sabbathāmena ussāhaṃ janetvā ākāse ṭhitova sīse khaṭakaṃ adāsi , muddhani muṭṭhighātaṃ akāsīti attho .
Tāva mahāti thāmamahattena tattakaṃ mahanto pahāro ahosi .
Tena pahārenāti tena pahārena karaṇabhūtena .
Sattaratanan ti pamāṇamajjhimassa purisassa ratanena sattaratanaṃ .
Nāgan ti hatthināgaṃ .
Osādeyyāti pathaviyaṃ
P0.246 osīdāpeyya nimujjāpeyya .‘‘ Osāreyyā ’’ tipi
M0.223 pāṭho , cuṇṇavicuṇṇaṃ kareyyāti attho .Aḍḍhaṭṭhamaratanan ti aḍḍhena aṭṭhannaṃ pūraṇāni aḍḍhaṭṭhamāni , aḍḍhaṭṭhamāni ratanāni pamāṇaṃ etassāti aḍḍhaṭṭhamaratano , taṃ aḍḍhaṭṭhamaratanaṃ .
Mahantaṃ pabbatakūṭan ti kelāsakūṭappamāṇaṃ vipulaṃ girikūṭaṃ .
Padāleyyāti sakalikākārena bhindeyya .
Api osādeyya , api padāleyyāti sambandho .
Tāvadeva cassa sarīre mahāpariḷāho uppajji , so vedanāturo ākāse ṭhātuṃ asakkonto bhūmiyaṃ pati , taṅkhaṇaññeva aṭṭhasaṭṭhisahassādhikayojanasatasahassubbedhaṃ sinerumpi pabbatarājānaṃ sandhārentī catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā mahāpathavī taṃ pāpasattaṃ dhāretuṃ asakkontī viya vivaramadāsi .
Avīcito jālā uṭṭhahitvā kandantaṃyeva taṃ gaṇhiṃsu , so kandanto vippalapanto pati .
Tena vuttaṃ –
‘‘ atha ca pana so yakkho ‘ ḍayhāmi ḍayhāmī ’ ti vatvā tattheva mahānirayaṃ apatāsīti .
Tattha apatāsīti apati .
Kiṃ pana so yakkhattabhāveneva nirayaṃ upagacchīti ?
Na upagacchi , yañhettha diṭṭhadhammavedanīyaṃ pāpakammaṃ ahosi , tassa balena yakkhattabhāve mahantaṃ dukkhaṃ anubhavi .
Yaṃ pana upapajjavedanīyaṃ ānantariyakammaṃ , tena cutianantaraṃ niraye uppajjīti .
Therassa pana samāpattibalena upatthambhitasarīrassa na koci vikāro ahosi .
Samāpattito avuṭṭhitakāle hi taṃ yakkho pahari , tathā paharantaṃ dibbacakkhunā disvā āyasmā mahāmoggallāno dhammasenāpatiṃ upasaṅkami , upasaṅkamanasamakālameva ca dhammasenāpati samāpattito uṭṭhāsi .
Atha naṃ mahāmoggallāno sarīravuttiṃ pucchi , sopissa byākāsi , tena vuttaṃ –
‘‘ addasā kho āyasmā mahāmoggallāno … pe … api ca me sīsaṃ thokaṃ dukkhan ’’ ti .
Tattha
V0.200 thokaṃ dukkhan ti thokaṃ appamattakaṃ madhurakajātaṃ viya me sīsaṃ dukkhitaṃ , dukkhappattantiP0.247 attho .Dukkhādhiṭṭhānañhi sīsaṃ dukkhanti vuttaṃ .
‘‘ Sīse thokaṃ dukkhan ’’ tipi pāṭho .
Kathaṃ pana samāpattibalena sarīre upatthambhite therassa sīse thokampi dukkhaṃ ahosīti ?
Acireneva vuṭṭhitattā .
Antosamāpattiyaṃ
M0.224 apaññāyamānadukkhañhi kāyanissitattā niddaṃ upagatassa makasādijanitaṃ viya paṭibuddhassa thokaṃ paññāyittha .‘‘ Mahābalena yakkhena tathā sabbussāhena pahaṭe sarīrepi vikāro nāma natthī ’’ ti acchariyabbhutacittajātena āyasmatā mahāmoggallānena ‘‘ acchariyaṃ , āvuso sāriputtā ’’ tiādinā dhammasenāpatino mahānubhāvatāya vibhāvitāya sopissa ‘ acchariyaṃ , āvuso moggallānā ’’ tiādinā iddhānubhāvamahantatāpakāsanāpadesena attano issāmacchariyāhaṅkārādimalānaṃ suppahīnataṃ dīpeti .
Paṃsupisācakampi na passāmāti saṅkārakūṭādīsu vicaraṇakakhuddakapetampi na passāma .
Iti adhigamappicchānaṃ aggabhūto mahāthero tasmiṃ kāle anāvajjanena tesaṃ adassanaṃ sandhāya vadati .
Tenevāha ‘‘ etarahī ’’ ti .
Bhagavā pana veḷuvane ṭhito ubhinnaṃ aggasāvakānaṃ imaṃ kathāsallāpaṃ dibbasotena assosi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ assosi kho bhagavā ’’ tiādi , taṃ vuttatthameva .
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ āyasmato sāriputtassa samāpattibalūpagataṃ iddhānubhāvamahantataṃ viditvā .
Imaṃ udānan ti tasseva tādibhāvappattidīpakaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha yassa selūpamaṃ cittaṃ , ṭhitaṃ nānupakampatīti yassa khīṇāsavassa cittaṃ ekagghanasilāmayapabbatūpamaṃ sabbesaṃ iñjanānaṃ abhāvato vasībhāvappattiyāva ṭhitaṃ sabbehipi lokadhammehi nānupakampati na pavedhati .
Idānissa akampanākāraṃ saddhiṃ kāraṇena dassetuṃ ‘‘ virattan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha virattaṃ rajanīyesūti virāgasaṅkhātena ariyamaggena rajanīyesu rāguppattihetubhūtesu sabbesu tebhūmakadhammesu virattaṃ , tattha sabbaso samucchinnarāganti attho .
Kopaneyyeti paṭighaṭṭhānīye sabbasmimpi āghātavatthusmiṃ na kuppati na dussati na vikāraṃ āpajjati .
Yassevaṃ bhāvitaṃ cittan ti yassa yathāvuttassa ariyapuggalassa
P0.248 cittaṃ evaṃ vuttanayena tādibhāvāvahanabhāvena bhāvitaṃ .Kuto taṃ dukkhamessatīti taṃ uttamapuggalaṃ kuto sattato saṅkhārato vā dukkhaṃ upagamissati , na tādisassa dukkhaṃ atthīti attho .
Catutthasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .