4. Nandakovādasuttavaṇṇanā
398. Evaṃ
V4.251 me sutan ti nandakovādasuttaṃ .Tattha tena kho pana samayenāti bhagavā mahāpajāpatiyā yācito bhikkhunisaṅghaṃ uyyojetvā bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā –
‘‘ therā bhikkhū vārena bhikkhuniyo ovadantū ’’ ti saṅghassa bhāraṃ akāsi .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Tattha pariyāyenāti vārena .
Na icchatīti attano vāre sampatte dūraṃ gāmaṃ vā gantvā sūcikammādīni vā ārabhitvā ‘‘ ayaṃ nāmassa papañco ’’ ti
P5.93 vadāpesi .Imaṃ pana pariyāyena ovādaṃ bhagavā nandakattherasseva kāraṇā akāsi .
Kasmā ?
Imāsañhi bhikkhunīnaṃ theraṃ disvā cittaṃ ekaggaṃ hoti
M4.240 pasīdati .Tena tā tassa ovādaṃ sampaṭicchitukāmā , dhammakathaṃ sotukāmā .
Tasmā bhagavā –
‘‘ nandako attano vāre sampatte ovādaṃ dassati , dhammakathaṃ kathessatī ’’ ti vārena ovādaṃ akāsi .
Thero pana attano vāraṃ na karoti , kasmāti ce ?
Tā kira bhikkhuniyo pubbe therassa jambudīpe rajjaṃ kārentassa orodhā ahesuṃ .
Thero pubbenivāsañāṇena taṃ kāraṇaṃ ñatvā cintesi –
‘‘ maṃ imassa bhikkhunisaṅghassa majjhe nisinnaṃ upamāyo ca kāraṇāni ca āharitvā dhammaṃ kathayamānaṃ disvā añño pubbenivāsañāṇalābhī bhikkhu imaṃ kāraṇaṃ oloketvā ‘ āyasmā nandako yāvajjadivasā orodhe na vissajjeti , sobhatāyamāyasmā orodhaparivuto ’ ti vattabbaṃ maññeyyā ’’ ti .
Etamatthaṃ sampassamāno thero attano vāraṃ na karoti .
Imāsañca kira bhikkhunīnaṃ therasseva desanā sappāyā bhavissatīti ñatvā atha kho bhagavā āyasmantaṃ nandakaṃ āmantesi .
Tāsaṃ bhikkhunīnaṃ pubbe tassa orodhabhāvajānanatthaṃ idaṃ vatthuṃ – pubbe kira bārāṇasiyaṃ pañca dāsasatāni pañca dāsisatāni cāti jaṅghasahassaṃ ekatova kammaṃ katvā ekasmiṃ ṭhāne vasi .
Ayaṃ nandakatthero tasmiṃ kāle jeṭṭhakadāso hoti
P5.94 , gotamī jeṭṭhakadāsī .Sā jeṭṭhakadāsassa pādaparicārikā ahosi paṇḍitā byattā .
Jaṅghasahassampi puññakammaṃ karontaṃ ekato karoti .
Atha vassūpanāyikasamaye pañca paccekabuddhā nandamūlakapabbhārato isipatane otaritvā nagare piṇḍāya caritvā isipatanameva gantvā –
‘‘ vassūpanāyikakuṭiyā atthāya hatthakammaṃ
V4.252 yācissāmā ’’ ti cīvaraṃ pārupitvā sāyanhasamaye nagaraṃ pavisitvā seṭṭhissa gharadvāre aṭṭhaṃsu .Jeṭṭhakadāsī kuṭaṃ gahetvā udakatitthaṃ gacchantī paccekabuddhe nagaraṃ pavisante addasa .
Seṭṭhi tesaṃ āgatakāraṇaṃ sutvā ‘‘ amhākaṃ okāso natthi , gacchantū ’’ ti āha .
Atha te nagarā nikkhamante jeṭṭhakadāsī kuṭaṃ gahetvā pavisantī disvā kuṭaṃ otāretvā vanditvā onamitvā mukhaṃ pidhāya –
‘‘ ayyā nagaraṃ paviṭṭhamattāva nikkhantā , kiṃ nu kho ’’ ti pucchi .
Vassūpanāyikakuṭiyā hatthakammaṃ yācituṃ āgamimhāti .
Laddhaṃ , bhanteti .
Na laddhaṃ upāsiketi ?
Kiṃ panesā kuṭi issareheva kātabbā , duggatehipi sakkā kātunti .
Yena kenaci sakkāti ?
Sādhu , bhante , mayaṃ karissāma .
Sve mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathāti nimantetvā
M4.241 udakaṃ netvā puna kuṭaṃ gahetvā āgamma titthamagge ṭhatvā āgatā avasesadāsiyo ‘‘ ettheva hothā ’’ ti vatvā sabbāsaṃ āgatakāle āha –‘‘ amma kiṃ niccameva parassa dāsakammaṃ karissatha , udāhu dāsabhāvato muccituṃ icchathā ’’ ti ?
Ajjeva muccitumicchāma ayyeti .
Yadi evaṃ mayā pañca paccekabuddhā hatthakammaṃ alabhantā svātanāya nimantitā , tumhākaṃ sāmikehi ekadivasaṃ hatthakammaṃ dāpethāti .
Tā sādhūti sampaṭicchitvā sāyaṃ aṭavito āgatakāle sāmikānaṃ ārocesuṃ .
Te sādhūti jeṭṭhakadāsassa gehadvāre sannipatiṃsu .
Atha ne jeṭṭhakadāsī sve tātā paccekabuddhānaṃ hatthakammaṃ dethāti ānisaṃsaṃ ācikkhitvā yepi
P5.95 na kātukāmā , te gāḷhena ovādena tajjetvā paṭicchāpesi .Sā punadivase paccekabuddhānaṃ bhattaṃ datvā sabbesaṃ dāsaputtānaṃ saññaṃ adāsi .
Te tāvadeva araññaṃ pavisitvā dabbasambhāre samodhānetvā sataṃ sataṃ hutvā ekekakuṭiṃ ekekacaṅkamanādiparivāraṃ katvā mañcapīṭhapānīyaparibhojanīyabhājanādīni ṭhapetvā paccekabuddhe temāsaṃ tattha vasanatthāya paṭiññaṃ kāretvā vārabhikkhaṃ paṭṭhapesuṃ .
Yo attano vāradivase na sakkoti .
Tassa jeṭṭhakadāsī sakagehato āharitvā deti .
Evaṃ temāsaṃ jaggitvā jeṭṭhakadāsī ekekaṃ dāsaṃ ekekaṃ sāṭakaṃ vissajjāpesi .
Pañca thūlasāṭakasatāni ahesuṃ .
Tāni parivattāpetvā pañcannaṃ paccekabuddhānaṃ ticīvarāni katvā adāsi .
Paccekabuddhā yathāphāsukaṃ agamaṃsu .
Tampi jaṅghasahassaṃ ekato kusalaṃ katvā kāyassa bhedā devaloke nibbatti .
Tāni pañca mātugāmasatāni kālena kālaṃ tesaṃ pañcannaṃ purisasatānaṃ gehe honti , kālena
V4.253 kālaṃ sabbāpi jeṭṭhakadāsaputtasseva gehe honti .Atha ekasmiṃ kāle jeṭṭhakadāsaputto devalokato cavitvā rājakule nibbatto .
Tāpi pañcasatā devakaññā mahābhogakulesu nibbattitvā tassa rajje ṭhitassa gehaṃ agamaṃsu .
Etena niyāmena saṃsarantiyo amhākaṃ bhagavato kāle koliyanagare devadahanagare ca khattiyakulesu nibbattā .
Nandakattheropi pabbajitvā arahattaṃ patto , jeṭṭhakadāsidhītā vayaṃ āgamma suddhodanamahārājassa aggamahesiṭṭhāne ṭhitā , itarāpi tesaṃ tesaṃ
M4.242 rājaputtānaṃyeva gharaṃ gatā .Tāsaṃ sāmikā pañcasatā rājakumārā udakacumbaṭakalahe satthu dhammadesanaṃ sutvā pabbajitā , rājadhītaro tesaṃ ukkaṇṭhanatthaṃ
P5.96 sāsanaṃ pesesuṃ .Te ukkaṇṭhite bhagavā kuṇāladahaṃ netvā sotāpattiphale patiṭṭhapetvā mahāsamayadivase arahatte patiṭṭhāpesi .
Tāpi pañcasatā rājadhītaro nikkhamitvā mahāpajāpatiyā santike pabbajiṃsu .
Ayamāyasmā nandako ettāva tā bhikkhuniyoti evametaṃ vatthu dīpetabbaṃ .
Rājakārāmoti pasenadinā kārito nagarassa dakkhiṇadisābhāge thūpārāmasadise ṭhāne vihāro .
399. Sammappaññāya sudiṭṭhan ti hetunā kāraṇena vipassanāpaññāya yāthāvasarasato diṭṭhaṃ .
401. Tajjaṃ tajjan ti taṃsabhāvaṃ taṃsabhāvaṃ , atthato pana taṃ taṃ paccayaṃ paṭicca tā tā vedanā uppajjantīti vuttaṃ hoti .
402. Pagevassa chāyāti mūlādīni nissāya nibbattā chāyā paṭhamataraṃyeva aniccā .
413. Anupahaccāti anupahanitvā .
Tattha maṃsaṃ piṇḍaṃ piṇḍaṃ katvā cammaṃ alliyāpento maṃsakāyaṃ upahanati nāma .
Cammaṃ baddhaṃ baddhaṃ katvā maṃse alliyāpento maṃsakāyaṃ
V4.254 upahanati nāma .Evaṃ akatvā .
Vilimaṃsaṃ nhārubandhanan ti sabbacamme laggavilīpanamaṃsameva .
Antarākilesasaṃyojanabandhanan ti sabbaṃ antarakilesameva sandhāya vuttaṃ .
414. Satta kho panimeti kasmā āhāti ?
Yā hi esā paññā kilese chindatīti vuttā , sā na ekikāva attano dhammatāya chindituṃ sakkoti .
Yathā pana kuṭhārī na
P5.97 attano dhammatāya chejjaṃ chindati , purisassa tajjaṃ vāyāmaṃ paṭicceva chindati , evaṃ na vinā chahi bojjhaṅgehi paññā kilese chindituṃ sakkoti .Tasmā evamāha .
Tena hīti yena kāraṇena tayā cha ajjhattikāni āyatanāni , cha bāhirāni
M4.243 , cha viññāṇakāye , dīpopamaṃ , rukkhopamaṃ , gāvūpamañca dassetvā sattahi bojjhaṅgehi āsavakkhayena desanā niṭṭhapitā , tena kāraṇena tvaṃ svepi tā bhikkhuniyo teneva ovādena ovadeyyāsīti . 415. Sā sotāpannāti yā sā guṇehi sabbapacchimikā , sā sotāpannā .
Sesā pana sakadāgāmianāgāminiyo ca khīṇāsavā ca .
Yadi evaṃ kathaṃ paripuṇṇasaṅkappāti .
Ajjhāsayapāripūriyā .
Yassā hi bhikkhuniyā evamahosi –
‘‘ kadā nu kho ahaṃ ayyassa nandakassa dhammadesanaṃ suṇantī tasmiṃyeva āsane sotāpattiphalaṃ sacchikareyyan ’’ ti , sā sotāpattiphalaṃ sacchākāsi .
Yassā ahosi ‘‘ sakadāgāmiphalaṃ anāgāmiphalaṃ arahattan ’’ ti , sā arahattaṃ sacchākāsi .
Tenāha bhagavā ‘‘ attamanā ceva paripuṇṇasaṅkappā cā ’’ ti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Nandakovādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .