2. Chabbisodhanasuttavaṇṇanā
98. Evaṃ
V4.64P4.92 me sutan ti chabbisodhanasuttaṃ .Tattha khīṇā jātītiādīsu ekenāpi padena aññā byākatāva hoti , dvīhipi .
Idha pana catūhi padehi aññabyākaraṇaṃ āgataṃ .
Diṭṭhe diṭṭhavāditātiādīsu yāya
M4.63 cetanāya diṭṭhe diṭṭhaṃ meti vadati , sā diṭṭhe diṭṭhavāditā nāma .Sesapadesupi eseva nayo .
Ayamanudhammoti ayaṃ sabhāvo .
Abhinanditabban ti na kevalaṃ abhinanditabbaṃ , parinibbutassa panassa sabbopi khīṇāsavassa sakkāro kātabbo .
Uttariṃ pañhoti sace panassa veyyākaraṇena asantuṭṭhā hotha , uttarimpi ayaṃ pañho pucchitabboti dasseti .
Ito paresupi tīsu vāresu ayameva nayo .
99. Abalan ti dubbalaṃ .
Virāgunan ti vigacchanasabhāvaṃ .
Anassāsikan ti assāsavirahitaṃ .
Upāyūpādānāti taṇhādiṭṭhīnametaṃ adhivacanaṃ .
Taṇhādiṭṭhiyo hi tebhūmakadhamme upentīti upāyā , upādiyantīti upādānā .
Cetaso adiṭṭhānābhinivesānusayā tipi tāsaṃyeva nāmaṃ .
Cittañhi taṇhādiṭṭhīhi sakkāyadhammesu tiṭṭhati adhitiṭṭhatīti taṇhādiṭṭhiyo cetaso adhiṭṭhānā , tāhi taṃ abhinivisatīti abhinivesā , tāhiyeva taṃ anusetīti anusayāti vuccanti .
Khayā
P4.93 virāgātiādīsu khayena virāgenāti attho .Sabbāni cetāni aññamaññavevacanāneva .
100. Pathavīdhātūti patiṭṭhānadhātu .
Āpodhātūti ābandhanadhātu .
Tejodhātūti paripācanadhātu .
Vāyodhātūti vitthambhanadhātu .
Ākāsadhātūti asamphuṭṭhadhātu .
Viññāṇadhātūti vijānanadhātu .
Na anattato upagacchin ti ahaṃ attāti attakoṭṭhāsena na upagamiṃ .
Na ca pathavīdhātunissitan ti pathavīdhātunissitā sesadhātuyo ca upādārūpañca arūpakkhandhā ca .
Tepi hi nissitavatthurūpānaṃ pathavīdhātunissitattā ekena pariyāyena pathavīdhātunissitāva .
Tasmā ‘‘ na ca pathavīdhātunissitan ’’ ti vadanto sesarūpārūpadhammepi attato na upagacchinti vadati .
Ākāsadhātunissitapade pana avinibbhogavasena sabbampi bhūtupādārūpaṃ ākāsadhātunissitaṃ nāma
V4.65 , tathā taṃnissitarūpavatthukā arūpakkhandhā .Evaṃ idhāpi rūpārūpaṃ gahitameva hoti .
Viññāṇadhātunissitapade pana sahajātā tayo khandhā cittasamuṭṭhānarūpañca viññāṇadhātunissitan ti rūpārūpaṃ gahitameva hoti .
101. Rūpe cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesūti ettha yaṃ atīte cakkhudvārassa āpāthaṃ āgantvā niruddhaṃ , yañca anāgate āpāthaṃ
M4.64 āgantvā nirujjhissati , yampi etarahi āgantvā niruddhaṃ , taṃ sabbaṃ rūpaṃ nāma .Yaṃ pana atītepi āpāthaṃ anāgantvā niruddhaṃ , anāgatepi anāgantvā nirujjhissati , etarahipi anāgantvā niruddhaṃ , taṃ cakkhuviññāṇaviññātabbadhammesu saṅgahitanti vutte tipiṭakacūḷābhayatthero
P4.94 āha –‘‘ imasmiṃ ṭhāne dvidhā karotha , upari chandovāre kinti karissatha , nayidaṃ labbhatī ’’ ti .
Tasmā tīsu kālesu āpāthaṃ āgataṃ vā anāgataṃ vā sabbampi taṃ rūpameva , cakkhuviññāṇasampayuttā pana tayo khandhā cakkhuviññāṇaviññātabbadhammāti veditabbā .
Ayañhettha attho ‘‘ cakkhuviññāṇena saddhiṃ viññātabbesu dhammesū ’’ ti .
Chandoti taṇhāchando .
Rāgoti sveva rajjanavasena rāgo .
Nandīti sveva abhinandanavasena nandī .
Taṇhāti sveva taṇhāyanavasena taṇhā .
Sesadvāresupi eseva nayo .
102. Ahaṅkāramamaṅkāramānānusayāti ettha ahaṅkāro māno , mamaṅkāro taṇhā , sveva mānānusayo .
Āsavānaṃ khayañāṇāyāti idaṃ pubbenivāsaṃ dibbacakkhuñca avatvā kasmā vuttaṃ ?
Bhikkhū lokiyadhammaṃ na pucchanti , lokuttarameva pucchanti , tasmā pucchitapañhaṃyeva kathento evamāha .
Ekavissajjitasuttaṃ nāmetaṃ , chabbisodhanantipissa nāmaṃ .
Ettha hi cattāro vohārā pañca khandhā cha dhātuyo cha ajjhattikabāhirāni āyatanāni attano saviññāṇakakāyo paresaṃ saviññāṇakakāyoti ime cha koṭṭhāsā visuddhā , tasmā ‘‘ chabbisodhaniyan ’’ ti vuttaṃ .
Parasamuddavāsittherā pana attano ca parassa ca viññāṇakakāyaṃ ekameva katvā catūhi
P4.95 āhārehi saddhinti cha koṭṭhāse vadanti .Ime pana cha koṭṭhāsā ‘‘ kiṃ te adhigataṃ , kinti te adhigataṃ , kadā te adhigataṃ , kattha
V4.66 te adhigataṃ , katame te kilesā pahīnā , katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī ’’ ti ( pārā .198) evaṃ vinayaniddesapariyāyena sodhetabbā .Ettha hi kiṃ te adhigatan ti adhigamapucchā , jhānavimokkhādīsu sotāpattimaggādīsu vā kiṃ tayā adhigataṃ .
Kinti te adhigatan ti upāyapucchā .
Ayañhi etthādhippāyo – kiṃ tayā aniccalakkhaṇaṃ dhuraṃ katvā adhigataṃ , dukkhānattalakkhaṇesu aññataraṃ vā , kiṃ vā samādhivasena abhinivisitvā
M4.65 , udāhu vipassanāvasena , tathā kiṃ rūpe abhinivisitvā , udāhu arūpe , kiṃ vā ajjhattaṃ abhinivisitvā , udāhu bahiddhāti .Kadā te adhigatan ti kālapucchā , pubbaṇhamajjhanhikādīsu katarasmiṃ kāleti vuttaṃ hoti .
Kattha te adhigatan ti okāsapucchā , kismiṃ okāse , kiṃ rattiṭṭhāne divāṭṭhāne rukkhamūle maṇḍape katarasmiṃ vā vihāreti vuttaṃ hoti .
Katame te kilesā pahīnāti pahīnakilese pucchati , kataramaggavajjhā tava kilesā pahīnāti vuttaṃ hoti .
Katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhīti paṭiladdhadhammapucchā , paṭhamamaggādīsu katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhīti vuttaṃ hoti .
Tasmā idāni cepi koci bhikkhu uttarimanussadhammādhigamaṃ byākareyya , na so ettāvatāva sakkātabbo .
Imesu pana chasu ṭhānesu sodhanatthaṃ vattabbo ‘‘ kiṃ te adhigataṃ , kiṃ jhānaṃ udāhu vimokkhādīsu aññataran ’’ ti ?
Yo hi yena adhigato dhammo , so tassa pākaṭo hoti .
Sace ‘‘ idaṃ nāma me adhigatan ’’ ti vadati , tato ‘‘ kinti te adhigatan ’’ ti pucchitabbo .
Aniccalakkhaṇādīsu kiṃ dhuraṃ katvā , aṭṭhatiṃsāya vā ārammaṇesu
P4.96 rūpārūpaajjhattabahiddhādibhedesu vā dhammesu kena mukhena abhinivisitvāti ?Yo hi yassābhiniveso , so tassa pākaṭo hoti .
Sace pana ‘‘ ayaṃ nāma me abhiniveso , evaṃ mayā adhigatan ’’ ti vadati , tato ‘‘ kadā te adhigatan ’’ ti pucchitabbo ,‘‘ kiṃ pubbaṇhe , udāhu majjhanhikādīsu aññatarasmiṃ kāle ’’ ti
V4.67 ?Sabbesañhi attanā adhigatakālo pākaṭo hoti .
Sace ‘‘ amukasmiṃ nāma me kāle adhigatan ’’ ti vadati , tato ‘‘ kattha te adhigatan ’’ ti pucchitabbo ,‘‘ kiṃ divāṭṭhāne , udāhu rattiṭṭhānādīsu aññatarasmiṃ okāse ’’ ti ?
Sabbesañhi attanā adhigatokāso pākaṭo hoti .
Sace ‘‘ amukasmiṃ nāma me okāse adhigatan ’’ ti vadati , tato ‘‘ katame te kilesā pahīnā ’’ ti pucchitabbo ,‘‘ kiṃ paṭhamamaggavajjhā , udāhu dutiyādimaggavajjhā ’’ ti ?
Sabbesañhi attanā adhigatamaggena pahīnakilesā pākaṭā honti .
Sace
M4.66 ‘‘ ime nāma me kilesā pahīnā ’’ ti vadati , tato ‘‘ katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī ’’ ti pucchitabbo ,‘‘ kiṃ sotāpattimaggassa , udāhu sakadāgāmimaggādīsu aññatarassā ’’ ti ?Sabbesañhi attanā adhigatadhammo pākaṭo hoti .
Sace ‘‘ imesaṃ nāmāhaṃ dhammānaṃ lābhī ’’ ti vadati , ettāvatāpissa vacanaṃ na saddhātabbaṃ .
Bahussutā hi uggahaparipucchākusalā bhikkhū imāni cha ṭhānāni sodhetuṃ sakkonti .
Imassa bhikkhuno āgamanapaṭipadā sodhetabbā , yadi āgamanapaṭipadā na sujjhati ,‘‘ imāya paṭipadāya lokuttaradhammā nāma na labbhantī ’’ ti apanetabbo .
Yadi panassa āgamanapaṭipadā sujjhati ,‘‘ dīgharattaṃ tīsu sikkhāsu appamatto jāgariyamanuyutto catūsu paccayesu alaggo ākāse pāṇisamena cetasā viharatī ’’ ti paññāyati , tassa bhikkhuno byākaraṇaṃ paṭipadāya
P4.97 saddhiṃ saṃsandati sameti .‘‘ Seyyathāpi nāma gaṅgodakaṃ yamunodakena saddhiṃ saṃsandati sameti , evameva supaññattā tena bhagavatā sāvakānaṃ nibbānagāminī paṭipadā saṃsandati sameti nibbānañca paṭipadā cā ’’ ti ( dī . ni .2.296) vuttasadisaṃ hoti .
Apica kho ettakenāpi sakkāro na kātabbo .
Kasmā ?
Ekaccassa hi puthujjanassāpi sato khīṇāsavapaṭipattisadisā paṭipadā hoti .
Tasmā so bhikkhu tehi tehi upāyehi uttāsetabbo .
Khīṇāsavassa nāma asaniyāpi matthake patamānāya bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā na hoti , puthujjanassa appamattakenāpi hoti .
Tatrimāni
V4.68 vatthūni – dīghabhāṇakaabhayatthero kira ekaṃ piṇḍapātikaṃ pariggahetuṃ asakkonto daharassa saññaṃ adāsi .So taṃ nhāyamānaṃ kalyāṇīnadīmukhadvāre nimujjitvā pāde aggahesi .
Piṇḍapātiko kumbhīloti saññāya mahāsaddamakāsi , tadā naṃ puthujjanoti sañjāniṃsu .
Candamukhatissarājakāle pana mahāvihāre saṅghatthero khīṇāsavo dubbalacakkhuko vihāreyeva acchi .
Rājā theraṃ pariggaṇhissāmīti bhikkhūsu bhikkhācāraṃ gatesu appasaddo upasaṅkamitvā sappo viya pāde aggahesi .
Thero silāthambho viya niccalo hutvā ko etthāti āha
M4.67 ?Ahaṃ , bhante , tissoti .
Sugandhaṃ vāyasi no tissāti ?
Evaṃ khīṇāsavassa bhayaṃ nāma natthīti .
Ekacco pana puthujjanopi atisūro hoti nibbhayo .
So rañjanīyena ārammaṇena pariggaṇhitabbo .
Vasabharājāpi hi ekaṃ theraṃ pariggaṇhamāno ghare nisīdāpetvā tassa
P4.98 santike badarasāḷavaṃ maddamāno nisīdi .Mahātherassa kheḷo cali , tato therassa puthujjanabhāvo āvibhūto .
Khīṇāsavassa hi rasataṇhā nāma suppahīnā , dibbesupi rasesu nikanti nāma na hoti .
Tasmā imehi upāyehi pariggahetvā sacassa bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā rasataṇhā vā uppajjati , na tvaṃ arahāti apanetabbo .
Sace pana abhīrū acchambhī anutrāsī hutvā sīho viya nisīdati , dibbārammaṇepi nikantiṃ na janeti .
Ayaṃ bhikkhu sampannaveyyākaraṇo samantā rājarājamahāmattādīhi pesitaṃ sakkāraṃ arahatīti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Chabbisodhanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .