8. Gopakamoggallānasuttavaṇṇanā
79. Evaṃ
V4.48 me sutan ti gopakamoggallānasuttaṃ .Tattha aciraparinibbute bhagavatīti bhagavati aciraparinibbute , dhātubhājanīyaṃ katvā dhammasaṅgītiṃ kātuṃ rājagahaṃ āgatakāle
P4.71 .Rañño pajjotassa āsaṅkamānoti caṇḍapajjoto nāmesa rājā bimbisāramahārājassa sahāyo ahosi , jīvakaṃ pesetvā bhesajjakāritakālato paṭṭhāya pana daḷhamittova jāto , so ‘‘ ajātasattunā devadattassa vacanaṃ gahetvā pitā ghātito ’’ ti sutvā ‘‘ mama piyamittaṃ ghātetvā esa rajjaṃ karissāmīti maññati , mayhaṃ sahāyassa sahāyānaṃ atthikabhāvaṃ jānāpessāmī ’’ ti parisati vācaṃ abhāsi .
Taṃ sutvā tassa āsaṅkā uppannā .
Tena vuttaṃ ‘‘ rañño pajjotassa āsaṅkamāno ’’ ti .
Kammantoti bahinagare nagarapaṭisaṅkhārāpanatthāya kammantaṭṭhānaṃ .
Upasaṅkamīti mayaṃ dhammavinayasaṅgītiṃ kāressāmāti vicarāma , ayañca mahesakkho rājavallabho saṅgahe kate veḷuvanassa ārakkhaṃ kareyyāti maññamāno upasaṅkami .
Tehi dhammehīti tehi sabbaññutaññāṇadhammehi .
Sabbena sabban ti sabbākārena sabbaṃ .
Sabbathā sabban ti sabbakoṭṭhāsehi
M4.48 sabbaṃ .Kiṃ pucchāmīti pucchati ?
Cha hi satthāro paṭhamataraṃ appaññātakulehi nikkhamitvā pabbajitā , te tathāgate dharamāneyeva kālaṃkatā , sāvakāpi nesaṃ appaññātakuleheva pabbajitā .
Te tesaṃ accayena mahāvivādaṃ akaṃsu .
Samaṇo pana gotamo mahākulā pabbajito , tassa accayena sāvakānaṃ mahāvivādo bhavissatīti ayaṃ kathā sakalajambudīpaṃ pattharamānā udapādi .
Sammāsambuddhe ca dharante bhikkhūnaṃ vivādo nāhosi .
Yopi ahosi , sopi tattheva vūpasamito .
Parinibbutakāle panassa –
‘‘ aṭṭhasaṭṭhiyojanasatasahassubbedhaṃ
P4.72 sineruṃ apavāhituṃ samatthassa vātassa purato purāṇapaṇṇaṃ kiṃ ṭhassati , dasa pāramiyo pūretvā sabbaññutaññāṇaṃ pattassa satthu alajjamāno maccurājā kassa lajjissatī ’’ ti mahāsaṃvegaṃ janetvā bhiyyosomattāya bhikkhū samaggā jātā ativiya upasantupasantā , kiṃ nu kho etanti idaṃ pucchāmīti pucchati .Anusaññāyamānoti anusañjāyamāno , katākataṃ janantoti attho .
Anuvicaramāno vā .
80. Atthi
V4.49 nu khoti ayampi heṭṭhimapucchameva pucchati .Appaṭisaraṇeti appaṭisaraṇe dhammavinaye .
Ko hetu sāmaggiyāti tumhākaṃ samaggabhāvassa ko hetu ko paccayo .
Dhammappaṭisaraṇāti dhammo amhākaṃ paṭisaraṇaṃ , dhammo avassayoti dīpeti .
81. Pavattatīti paguṇaṃ hutvā āgacchati .
Āpatti hoti vītikkamoti ubhayametaṃ buddhassa āṇātikkamanameva .
Yathādhammaṃ yathānusiṭṭhaṃ kāremāti yathā dhammo ca anusiṭṭhi ca ṭhitā , evaṃ kāremāti attho .
Na kira no bhavanto kārenti dhammo no kāretīti padadvayepi no kāro nipātamattaṃ .
Evaṃ sante na kira bhavanto kārenti , dhammova kāretīti ayamettha attho .
83. Tagghāti
P4.73 ekaṃse nipāto .Kahaṃ pana bhavaṃ ānandoti kiṃ therassa veḷuvane vasanabhāvaṃ na jānātīti ?
Jānāti .
Veḷuvanassa pana
M4.49 anena ārakkhā dinnā , tasmā attānaṃ ukkaṃsāpetukāmo pucchati .Kasmā pana tena tattha ārakkhā dinnā ?
So kira ekadivasaṃ mahākaccāyanattheraṃ gijjhakūṭā otarantaṃ disvā –
‘‘ makkaṭo viya eso ’’ ti āha .
Bhagavā taṃ kathaṃ sutvā –
‘‘ sace khamāpeti , iccetaṃ kusalaṃ .
No ce khamāpeti , imasmiṃ veḷuvane gonaṅgalamakkaṭo bhavissatī ’’ ti āha .
So taṃ kathaṃ sutvā –
‘‘ samaṇassa gotamassa kathāya dvedhābhāvo nāma natthi , pacchā me makkaṭabhūtakāle gocaraṭṭhānaṃ bhavissatī ’’ ti veḷuvane nānāvidhe rukkhe ropetvā ārakkhaṃ adāsi .
Aparabhāge kālaṃ katvā makkaṭo hutvā nibbatti .
‘‘ Vassakārā ’’ ti vutte āgantvā samīpe aṭṭhāsi .
Tagghāti sabbavāresu ekaṃsavacaneyeva nipāto .
Taggha , bho ānandāti evaṃ therena parisamajjhe attano ukkaṃsitabhāvaṃ ñatvā ahampi theraṃ ukkaṃsissāmīti evamāha .
84. Na ca kho , brāhmaṇāti thero kira cintesi ‘‘ sammāsambuddhena vaṇṇitajjhānampi atthi , avaṇṇitajjhānampi atthi , ayaṃ pana brāhmaṇo sabbameva vaṇṇetīti pañhaṃ visaṃvādeti , na kho pana sakkā imassa mukhaṃ ulloketuṃ na piṇḍapātaṃ rakkhituṃ , pañhaṃ ujuṃ katvā kathessāmī ’’ ti
V4.50 idaṃ vattuṃ āraddhaṃ .Antaraṃ karitvāti abbhantaraṃ karitvā .
Evarūpaṃ kho , brāhmaṇa , so bhagavā jhānaṃ vaṇṇesīti idha sabbasaṅgāhakajjhānaṃ nāma kathitaṃ .
Yaṃ
P4.74 no mayan ti ayaṃ kira brāhmaṇo vassakārabrāhmaṇaṃ usūyati , tena pucchitapañhassa akathanaṃ paccāsīsamāno kathitabhāvaṃ ñatvā ‘‘ vassakārena pucchitaṃ pañhaṃ punappunaṃ tassa nāmaṃ gaṇhanto vitthāretvā kathesi , mayā pucchitapañhaṃ pana yaṭṭhikoṭiyā uppīḷento viya ekadesameva kathesī ’’ ti anattamano ahosi , tasmā evamāha .Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Gopakamoggallānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .