Issues
Select Version
Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā
Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā

6. Āneñjasappāyasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Āneñjasappāyasuttavaṇṇanā

66. EvaṃV4.38M4.38 me sutan ti āneñjasappāyasuttaṃ .
Tattha aniccāti hutvā abhāvaṭṭhena aniccā .
Kāmāti vatthukāmāpi kilesakāmāpi .
Tucchāti niccasāradhuvasāraattasāravirahitattā rittā , na pana natthīti gahetabbā .
Na hi tucchamuṭṭhīti vutte muṭṭhi nāma natthīti vuttaṃ hoti .
Yassa pana abbhantare kiñci natthi , so vuccati tuccho .
Musāti nāsanakā .
Mosadhammāti nassanasabhāvā , khettaṃ viya vatthu viya hiraññasuvaṇṇaṃ viya ca na paññāyittha , katipāhenevaP4.57 supinake diṭṭhā viya nassanti na paññāyanti .
Tena vuttaṃ ‘‘ mosadhammā ’’ ti , māyākatametan ti yathā māyāya udakaṃ maṇīti katvā dassitaṃ , badaripaṇṇaṃ kahāpaṇoti katvā dassitaṃ , aññaṃ vā pana evarūpaṃ dassanūpacāre ṭhitasseva tathā paññāyati , upacārātikkamato paṭṭhāya pākatikameva paññāyati .
Evaṃ kāmāpi ittarapaccupaṭṭhānaṭṭhena ‘‘ māyākatan ’’ ti vuttā .
Yathā ca māyākāro udakādīni maṇiādīnaṃ vasena dassento vañceti , evaṃ kāmāpi aniccādīni niccādisabhāvaṃ dassentā vañcentīti vañcanakaṭṭhenapi ‘‘ māyākatan ’’ ti vuttā .
Bālalāpanan ti mayhaṃ putto , mayhaṃ dhītā , mayhaṃ hiraññaṃ mayhaṃ suvaṇṇanti evaṃ bālānaṃ lāpanato bālalāpanaṃ .
Diṭṭhadhammikā kāmāti mānusakā pañca kāmaguṇā .
Samparāyikāti te ṭhapetvā avasesā .
Diṭṭhadhammikā .
Kāmasaññāti mānusake kāme ārabbha uppannasaññā .
Ubhayametaṃ māradheyyan ti ete kāmā ca kāmasaññā ca ubhayampi māradheyyaṃ .
Yehi ubhayametaṃ gahitaṃ , tesañhi upari māro vasaṃ vatteti .
Taṃ sandhāya ‘‘ ubhayametaṃ māradheyyan ’’ ti vuttaṃ .
Mārassesa visayotiādīsupi yathā coḷassa visayo coḷavisayo , paṇḍassa visayo paṇḍavisayo , saṃvarānaṃ visayo saṃvaravisayoti pavattanaṭṭhānaṃ visayoti vuccati , evaṃ yehi ete kāmā gahitā , tesaṃ upari māro vasaṃ vatteti .
Taṃ sandhāya mārassesa visayoti vuttaṃ .
Pañca pana kāmaguṇe nivāpabījaṃ viya vippakirantoP4.58 māro gacchati .
Yehi pana te gahitā , tesaṃ upari māro vasaṃ vatteti .
Taṃ sandhāya mārassesa nivāpoti vuttaṃ .
Yathā ca yattha hatthiādayoV4.39 vasaṃ vattenti , so hatthigocaro assagocaro ajagocaroti vuccati , evaṃM4.39 yehi ete kāmā gahitā , tesu māro vasaṃ vatteti .
Taṃ sandhāya mārassesa gocaroti vuttaṃ .
Etthāti etesu kāmesu .
Mānasāti cittasambhūtā .
Tattha siyā – duvidhe tāva kāme ārabbha abhijjhānalakkhaṇā abhijjhā , karaṇuttariyalakkhaṇo sārambho ca uppajjatu , byāpādo kathaṃ uppajjatīti ?
Mamāyite vatthusmiṃ acchinnepi socanti , acchijjantepi socanti , acchinnasaṅkinopi socanti , yo evarūpo cittassa āghātoti evaṃ uppajjati .
Teva ariyasāvakassāti te ariyasāvakassa .
Vakāro āgamasandhimattaṃ hoti .
Idha manusikkhatoti imasmiṃ sāsane sikkhantassa te tayopi kilesā antarāyakarā honti .
Abhibhuyya lokan ti kāmalokaṃ abhibhavitvā .
Adhiṭṭhāya manasāti jhānārammaṇacittena adhiṭṭhahitvā .
Aparittan ti kāmāvacaracittaṃ parittaṃ nāma , tassa paṭikkhepena mahaggataṃ aparittaṃ nāma .
Pamāṇan tipi kāmāvacarameva , rūpāvacaraṃ arūpāvacaraṃ appamāṇaṃ .
Subhāvitan ti pana etaṃ kāmāvacarādīnaṃ nāmaṃ naP4.59 hoti , lokuttarassevetaṃ nāmaṃ .
Tasmā etassa vasena aparittaṃ appamāṇaṃ subhāvitanti sabbaṃ lokuttarameva vaṭṭati .
Tabbahulavihārinoti kāmapaṭibāhanena tameva paṭipadaṃ bahulaṃ katvā viharantassa .
Āyatane cittaṃ pasīdatīti kāraṇe cittaṃ pasīdati .
Kiṃ panettha kāraṇaṃ ?
Arahattaṃ vā , arahattassa vipassanaṃ vā , catutthajjhānaṃ vā , catutthajjhānassa upacāraṃ vā .
Sampasāde satīti ettha duvidho sampasādo adhimokkhasampasādo ca paṭilābhasampasādo ca .
Arahattassa hi vipassanaṃ paṭṭhapetvā viharato mahābhūtādīsu upaṭṭhahantesu yenime nīhārena mahābhūtā upaṭṭhahanti , upādārūpā upaṭṭhahanti nāmarūpā upaṭṭhahanti , paccayā sabbathā upaṭṭhahanti , lakkhaṇārammaṇā vipassanā upaṭṭhahati , ajjeva arahattaṃ gaṇhissāmīti appaṭiladdheyeva āsā santiṭṭhati , adhimokkhaṃ paṭilabhati .
Tatiyajjhānaṃ vā pādakaṃ katvā catutthajjhānatthāya kasiṇaparikammaṃ karontassa nīvaraṇavikkhambhanādīni samanupassato yenime nīhārena nīvaraṇā vikkhambhanti , kilesā sannisīdanti , sati santiṭṭhati , saṅkhāragataṃ vā vibhūtaṃ pākaṭaṃ hutvā dibbacakkhukassa paraloko viya upaṭṭhātiM4.40 , cittuppādo lepapiṇḍe laggamāno viya upacārena samādhiyati , ajjeva catutthajjhānaṃ nibbattessāmīti apaṭiladdheyeva āsā santiṭṭhati , adhimokkhaṃ paṭilabhatiV4.40 .
Ayaṃ adhimokkhasampasādoP4.60 nāma .
Tasmiṃ sampasāde sati .
Yo pana arahattaṃ vā paṭilabhati catutthajjhānaṃ vā , tassa cittaṃ vippasannaṃ hotiyeva .
Idha pana ‘‘ āyatane cittaṃ pasīdatī ’’ ti vacanato arahattavipassanāya ceva catutthajjhānūpacārassa ca paṭilābho paṭilābhasampasādoti veditabbo .
Vipassanā hi paññāya adhimuccanassa kāraṇaṃ , upacāraṃ āneñjasamāpattiyā .
Etarahi vā āneñjaṃ samāpajjati .
Paññāya vā adhimuccatīti ettha etarahi vā paññāya adhimuccati , āneñjaṃ vā samāpajjatīti evaṃ padaparivattanaṃ katvā attho veditabbo .
Idañhi vuttaṃ hoti – tasmiṃ sampasāde sati etarahi vā paññāya adhimuccati , arahattaṃ sacchikarotīti attho .
Taṃ anabhisambhuṇanto āneñjaṃ vā samāpajjati , atha vā paññāya vā adhimuccatīti arahattamaggaṃ bhāveti , taṃ anabhisambhuṇanto āneñjaṃ vā samāpajjati .
Arahattamaggaṃ bhāvetuṃ asakkonto etarahi catusaccaṃ vā sacchikaroti .
Taṃ anabhisambhuṇanto āneñjaṃ vā samāpajjatīti .
Tatrāyaṃ nayo – idha bhikkhu tatiyajjhānaṃ pādakaṃ katvā catutthajjhānassa kasiṇaparikammaṃ karoti .
Tassa nīvaraṇā vikkhambhanti , sati santiṭṭhati , upacārena cittaṃ samādhiyati .
So rūpārūpaṃ parigaṇhāti , paccayaṃ pariggaṇhāti , lakkhaṇārammaṇikaṃ vipassanaṃ vavatthapeti , tassa evaṃ hoti –
‘‘ upacārena me jhānaṃ visesabhāgiyaṃ bhaveyya , tiṭṭhatu visesabhāgiyatā , nibbedhabhāgiyaṃ naṃ karissāmī ’’ ti vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ sacchikaroti .
Ettakenassa kiccaṃ kataṃ nāma hoti .
Arahattaṃ sacchikātuṃ asakkonto pana tato osakkitamānaso antarā na tiṭṭhati , catutthajjhānaṃ samāpajjatiyeva .
Yathā kiṃ ?
Yathā puriso ‘‘ vanamahiṃsaṃ ghātessāmī ’’ ti sattiṃ gahetvā anubandhantoP4.61 sace taṃ ghāteti , sakalagāmavāsino tosessati , asakkonto pana antarāmagge sasagodhādayo khuddakamige ghātetvā kājaṃ pūretvā etiyeva .
TatthaM4.41 purisassa sattiṃ gahetvā vanamahiṃsānubandhanaṃ viya imassa bhikkhuno tatiyajjhānaṃ pādakaṃ katvā catutthajjhānassa parikammakaraṇaṃ , vanamahiṃsaghātanaṃ viya –
‘‘ nīvaraṇavikkhambhanādīni samanupassato visesabhāgiyaṃ bhaveyya , tiṭṭhatu visesabhāgiyatā , nibbedhabhāgiyaṃV4.41 naṃ karissāmī ’’ ti vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattassa sacchikaraṇaṃ , mahiṃsaṃ ghātetuṃ asakkontassa antarāmagge sasagodhādayo khuddakamige ghātetvā kājaṃ pūretvā gamanaṃ viya arahattaṃ sacchikātuṃ asakkontassa , tato osakkitvā catutthajjhānasamāpajjanaṃ veditabbaṃ .
Maggabhāvanā catusaccasacchikiriyāyojanāsupi eseva nayo .
Idāni arahattaṃ sacchikātuṃ asakkontassa nibbattaṭṭhānaṃ dassento kāyassa bhedātiādimāha .
Tattha yan ti yena kāraṇena taṃ saṃvattanikaṃ viññāṇaṃ assa āneñjūpagaṃ , taṃ kāraṇaṃ vijjatīti attho .
Ettha ca taṃsaṃvattanikan ti tassa bhikkhuno saṃvattanikaṃ .
Yena vipākaviññāṇena so bhikkhu saṃvattati nibbattati , taṃ viññāṇaṃ .
Āneñjūpagan ti kusalāneñjasabhāvūpagataṃ assa , tādisameva bhaveyyātiP4.62 attho .
Keci kusalaviññāṇaṃ vadanti .
Yaṃ tassa bhikkhuno saṃvattanikaṃ upapattihetubhūtaṃ kusalaviññāṇaṃ āneñjūpagataṃ assa , vipākakālepi tannāmakameva assāti attho .
So panāyamattho –
‘‘ puññaṃ ce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , puññūpagaṃ hoti viññāṇaṃ .
Apuññaṃ ce saṅkhāraṃ abhisaṅkhāroti , apuññupagaṃ hoti viññāṇaṃ .
Āneñjaṃ ce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , āneñjūpagaṃ hoti viññāṇan ’’ ti ( saṃ . ni .2.51) iminā nayena veditabbo .
Āneñjasappāyāti āneñjassa catutthajjhānassa sappāyā .
Na kevalañca sā āneñjasseva , upari arahattassāpi sappāyāva upakārabhūtāyevāti veditabbā .
Iti imasmiṃ paṭhamakaāneñje samādhivasena osakkanā kathitā .
67. Iti paṭisañcikkhatīti catutthajjhānaṃ patvā evaṃ paṭisañcikkhati .
Ayañhi bhikkhu heṭṭhimena bhikkhunā paññavantataro tassa ca bhikkhuno attano cāti dvinnampi kammaṭṭhānaṃ ekato katvā sammasati .
Tabbahulavihārinoti rūpapaṭibāhanena tameva paṭipadaṃ bahulaṃ katvā viharantassa .
Āneñjaṃ samāpajjatītiM4.42 ākāsānañcāyatānāneñjaṃ samāpajjati .
Sesaṃ purimasadisameva .
Yathā ca idha , evaṃ sabbattha visesamattameva pana vakkhāma .
Iti imasmiṃ dutiyaāneñje vipassanāvasena osakkanā kathitā ,‘‘ yaṃkiñciP4.63 rūpan ’’ ti evaṃ vipassanāmaggaṃ dassentena kathitāti attho .
ItiV4.42 paṭisañcikkhatīti ākāsānañcāyatanaṃ patvā evaṃ paṭisañcikkhati .
Ayañhi heṭṭhā dvīhi bhikkhūhi paññavantataro tesañca bhikkhūnaṃ attano cāti tiṇṇampi kammaṭṭhānaṃ ekato katvā sammasati .
Ubhayametaṃ aniccan ti ettha aṭṭha ekekakoṭṭhāsā diṭṭhadhammikasamparāyikavasena pana saṅkhipitvā ubhayanti vuttaṃ .
Nālaṃ abhinanditun ti taṇhādiṭṭhivasena abhinandituṃ na yuttaṃ .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Tabbahulavihārinoti kāmapaṭibāhanena ca rūpapaṭibāhanena ca tameva paṭipadaṃ bahulaṃ katvā viharantassa .
Āneñjaṃ samāpajjatīti viññāṇañcāyatanāneñjaṃ samāpajjati .
Imasmiṃ tatiyaāneñje vipassanāvasena osakkanā kathitā .
68. Iti paṭisañcikkhatīti viññāṇañcāyatanaṃ patvā evaṃ paṭisañcikkhati .
Ayañhi heṭṭhā tīhi bhikkhūhi paññavantataro tesañca bhikkhūnaṃ attano cāti catunnampi kammaṭṭhānaṃ ekato katvā sammasati .
Yatthetā aparisesā nirujjhantīti yaṃ ākiñcaññāyatanaṃ patvā etā heṭṭhā vuttā sabbasaññā nirujjhanti .
Etaṃ santaṃ etaṃ paṇītan ti etaṃ aṅgasantatāya ārammaṇasantatāya ca santaṃ , atappakaṭṭhena paṇītaṃ .
Tabbahulavihārinoti tāsaṃ saññānaṃ paṭibāhanena tameva paṭipadaṃ bahulaṃ katvā viharantassa .
Imasmiṃ paṭhamākiñcaññāyatane samādhivasena osakkanā kathitā .
Iti paṭisañcikkhatīti viññāṇañcāyatanameva patvā evaṃP4.64 paṭisañcikkhati .
Ayañhi heṭṭhā catūhi bhikkhūhi paññavantataro tesañca bhikkhūnaṃ attano cāti pañcannampi kammaṭṭhānaṃ ekato katvā sammasati .
Attena vā attaniyena vāti ahaṃ mamāti gahetabbena suññaṃ tucchaṃ rittaṃ .
Evamettha dvikoṭikā suññatā dassitā .
Tabbahulavihārinoti heṭṭhā vuttapaṭipadañca imañca suññatapaṭipadaṃ bahulaṃ katvā viharantassa .
Imasmiṃ dutiyākiñcaññāyatane vipassanāvasena osakkanā kathitā .
70. ItiM4.43 paṭisañcikkhatīti viññāṇañcāyatanameva patvā evaṃ paṭisañcikkhati .
Ayañhi heṭṭhā pañcahi bhikkhūhi paññavantataro tesañca bhikkhūnaṃ attano cāti channampi kammaṭṭhānaṃ ekato katvā sammasati .
Nāhaṃ kvacani kassaci kiñcanatasmiṃ , na ca mama kvacani kismiñciV4.43 kiñcanaṃ natthīti ettha pana catukoṭikā suññatā kathitā .
Kathaṃ ?
Ayañhi nāhaṃ kvacanīti kvaci attānaṃ na passati , kassaci kiñcanatasmin ti attano attānaṃ kassaci parassa kiñcanabhāve upanetabbaṃ na passati , attano bhātiṭṭhāne bhātaraṃ sahāyaṭṭhāne sahāyaṃ parikkhāraṭṭhāne vā parikkhāraṃ maññitvā upagantvā upanetabbaṃ na passatīti attho .
Na ca mama kvacanīti ettha mama – saddaṃ tāva ṭhapetvā na ca kvacani parassa ca attānaṃ kvaci na passatīti ayamattho .
Idāni mama – saddaṃ āharitvā mama kismiñci kiñcanaṃ natthīti so parassa attā mama kismiñci kiñcanabhāve atthīti na passati .
Attano bhātiṭṭhāne bhātaraṃ sahāyaṭṭhāne sahāyaṃ parikkhāraṭṭhāne vā parikkhāranti kismiñci ṭhāne parassa attānaṃ iminā kiñcanabhāvena upanetabbaṃ na passatīti attho .
Evamayaṃ yasmā neva katthaci attānaṃ passati , na taṃ parassa kiñcanabhāveP4.65 upanetabbaṃ passati , na parassa attānaṃ passati , na parassa attānaṃ attano kiñcanabhāve upanetabbaṃ passati , tasmā ayaṃ suññatā catukoṭikāti veditabbā .
Tabbahulavihārinoti heṭṭhā vuttappaṭipadaṃ imaṃ catukoṭisuññatañca bahulaṃ katvā viharantassa .
Imasmiṃ tatiyākiñcaññāyatanepi vipassanāvaseneva osakkanā kathitā .
Iti paṭisañcikkhatīti ākiñcaññāyatanaṃ patvā evaṃ paṭisañcikkhati .
Ayañhi heṭṭhā chahi bhikkhūhi paññavantataro tesañca bhikkhūnaṃ attano cāti sattannampi kammaṭṭhānaṃ ekato katvā sammasati .
Yatthetā aparisesā nirujjhantīti yaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ patvā ettha etā heṭṭhā vuttā sabbasaññā nirujjhanti .
Tabbahulavihārinoti tāsaṃ saññānaṃ paṭibāhanena tameva paṭipadaṃ bahulaṃ katvā viharantassa .
Imasmiṃ nevasaññānāsaññāyatane samādhivasena osakkanā kathitā .
71. No cassa no ca me siyāti sace mayhaṃ pubbe pañcavidhaṃ kammavaṭṭaṃ na āyūhitaṃ assa , yaṃ me idaṃ etarahi evaṃ pañcavidhaṃ vipākavaṭṭaṃ etaṃ me naM4.44 siyā nappavatteyyāti attho .
Na bhavissatīti sace etarahi pañcavidhaṃ kammavaṭṭaṃ āyūhitaṃ na bhavissati .
Na me bhavissatīti tasmiṃ asati anāgate me pañcavidhaṃ vipākavaṭṭaṃ na bhavissati .
Yadatthi yaṃ bhūtaṃV4.44 taṃ pajahāmīti yaṃ atthi yaṃ bhūtaṃ etarahi khandhapañcakaṃ , taṃ pajahāmi .
EvaṃP4.66 upekkhaṃ paṭilabhatīti so bhikkhu evaṃ vipassanupekkhaṃ labhatīti attho .
Parinibbāyeyya nu kho so , bhante , bhikkhu na vā parinibbāyeyyāti kiṃ pucchāmīti pucchati , tatiyajjhānaṃ pādakaṃ katvā ṭhitassa arahattampi osakkanāpi paṭipadāpi paṭisandhipi kathitā , tathā catutthajjhānādīni pādakāni katvā ṭhitānaṃ , nevasaññānāsaññāyatanaṃ pādakaṃ katvā ṭhitassa na kiñci kathitaṃ , taṃ pucchāmīti pucchati .
Apetthāti api ettha .
So taṃ upekkhaṃ abhinandatīti so taṃ vipassanupekkhaṃ taṇhādiṭṭhiabhinandanāhi abhinandati .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Tannissitaṃ hoti viññāṇan ti viññāṇaṃ vipassanānissitaṃ hoti .
Tadupādānan ti yaṃ nikantiviññāṇaṃ , taṃ tassa upādānaṃ nāma gahaṇaṃ nāma hoti .
Saupādānoti sagahaṇo .
Na parinibbāyatīti vipassanāya sālayo bhikkhu mama sāsane na parinibbāyati .
Yo pana vihārapariveṇaupaṭṭhākādīsu sālayo , tasmiṃ vattabbameva natthīti dasseti .
Kahaṃ panāti ?
Kattha pana ?
UpādiyamānoP4.67 upādiyatīti paṭisandhiṃ gaṇhamāno gaṇhāti .
Upādānaseṭṭhaṃ kira so , bhanteti , bhante , so kira bhikkhu gahetabbaṭṭhānaṃ seṭṭhaṃ uttamaṃ bhavaṃ upādiyati , seṭṭhabhave paṭisandhiṃ gaṇhātīti attho .
Iminā tassa bhikkhuno paṭisandhi kathitā .
Idānissa arahattaṃ kathetuṃ idhānandātiādimāha .
73. Nissāya nissāyāti taṃ taṃ samāpattiṃ nissāya .
Oghassa nittharaṇā akkhātāti oghataraṇaṃ kathitaṃ , tatiyajjhānaṃ pādakaṃ katvā ṭhitabhikkhuno oghanittharaṇā kathitā … pe … nevasaññānāsaññāyatanaṃ pādakaṃ katvā ṭhitabhikkhuno oghanittharaṇā kathitāti vadati .
Katamo pana , bhante , ariyo vimokkhoti idha kiṃ pucchati ?
Samāpattiṃ tāva padaṭṭhānaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ gaṇhanto bhikkhu nāvaṃ vā uḷumpādīni vā nissāya mahoghaṃ taritvā pāraṃ gacchanto viyaM4.45 na kilamati .
Sukkhavipassako pana pakiṇṇakasaṅkhāre sammasitvā arahattaṃ gaṇhanto bāhubalena sotaṃ chinditvā pāraṃ gacchanto viya kilamati .
Iti imassa sukkhavipassakassa arahattaṃ pucchāmīti pucchati .
Ariyasāvakoti sukkhavipassako ariyasāvako .
Ayañhi heṭṭhā aṭṭhahi bhikkhūhi paññavantataro tesañca bhikkhūnaṃV4.45 attano cāti navannampi kammaṭṭhānaṃ ekato katvā sammasati .
Esa sakkāyo yāvatā sakkāyoti yattako tebhūmakavaṭṭasaṅkhāto sakkāyo nāma atthi , sabbopi so esa sakkāyo , na ito paraṃ sakkāyo atthīti paṭisañcikkhati .
EtaṃP4.68 amataṃ yadidaṃ anupādā cittassa vimokkhoti yo panesa cittassa anupādāvimokkho nāma , etaṃ amataṃ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītanti paṭisañcikkhati .
Aññattha ca ‘‘ anupādā cittassa vimokkho ’’ ti nibbānaṃ vuccati .
Imasmiṃ pana sutte sukkhavipassakassa arahattaṃ kathitaṃ .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Kevalaṃ pana imasmiṃ sutte sattasu ṭhānesu osakkanā kathitā , aṭṭhasu ṭhānesu paṭisandhi , navasu ṭhānesu arahattaṃ kathitanti veditabbaṃ .
Kathaṃ ?
Tatiyaṃ jhānaṃ tāva pādakaṃ katvā ṭhitassa bhikkhuno osakkanā kathitā , paṭisandhi kathitā , arahattaṃ kathitaṃ , tathā catutthajjhānaṃ , tathā ākāsānañcāyatanaṃ .
Viññāṇañcāyatanaṃ pana padaṭṭhānaṃ katvā ṭhitānaṃ tiṇṇaṃ bhikkhūnaṃ osakkanā kathitā , paṭisandhi kathitā , arahattaṃ kathitaṃ .
Tathā ākiñcaññāyatanaṃ pādakaṃ katvā ṭhitassa bhikkhuno .
Nevasaññānāsaññāyatanaṃ pādakaṃ katvā ṭhitassa pana osakkanā natthi , paṭisandhi pana arahattañca kathitaṃ .
Sukkhavipassakassa arahattameva kathitanti .
Evaṃ sattasu ṭhānesu osakkanā kathitā , aṭṭhasu ṭhānesu paṭisandhi , navasu ṭhānesu arahattaṃ kathitanti veditabbaṃ .
Imañca pana sattasu ṭhānesu osakkanaṃ aṭṭhasu paṭisandhiṃ navasu arahattaṃ samodhānetvā kathentena imaṃ āneñjasappāyasuttaṃ sukathitaṃ nāma hotīti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Āneñjasappāyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .