Issues
Select Version
Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā
Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā

10. Devadūtasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

10. Devadūtasuttavaṇṇanā

261. EvaṃV4.169 me sutan ti devadūtasuttaṃ .
Tattha dve agārātiādi assapurasutte vitthāritameva .
262. Nirayaṃ upapannāti bhagavā katthaci nirayato paṭṭhāya desanaṃ devalokena osāpeti , katthaci devalokato paṭṭhāya nirayena osāpeti .
Sace saggasampattiṃ vitthāretvā kathetukāmo hoti , nirayadukkhaṃ ekadesato katheti , tiracchānayonidukkhaṃ pettivisayadukkhaṃ manussalokasampattiṃ ekadesato katheti , saggasampattimeva vitthāreti .
Sace nirayadukkhaṃ vitthāretvā kathetukāmo hoti , devalokamanussalokesuM4.164 sampattiṃ tiracchānayonipettivisayesu ca dukkhaṃ ekadesato katheti , nirayadukkhameva vitthāreti .
So imasmiṃ sutte nirayadukkhaṃ vitthāretukāmo , tasmā devalokatoP4.231 paṭṭhāya desanaṃ nirayena osāpeti .
Devalokamanussalokasampattiyo tiracchānayonipettivisayadukkhāni ca ekadesato kathetvā nirayadukkhameva vitthārena kathetuṃ tamenaṃ , bhikkhave , nirayapālātiādimāha .
Tattha ekacce therā ‘‘ nirayapālā nāma natthi , yantarūpaṃ viya kammameva kāraṇaṃ kāretī ’’ ti vadanti .
Tesaṃ taṃ ‘‘ atthi niraye nirayapālāti , āmantā , atthi ca kāraṇikā ’’ tiādinā nayena abhidhamme ( kathā .866) paṭisedhitameva .
Yathā hi manussaloke kammakāraṇakārakā atthi , evameva niraye nirayapālā atthīti .
Yamassa raññoti yamarājā nāma vemānikapetarājā , ekasmiṃ kāle dibbavimāne dibbakapparukkhadibbauyyānadibbanāṭakādisampattiṃ anubhavati , ekasmiṃ kāle kammavipākaṃ , dhammiko rājā .
Na cesa ekova hoti , catūsu pana dvāresu cattāro janā honti .
Nāddasan ti attano santike pesitassa kassaci devadūtassa abhāvaṃ sandhāya evaṃ vadati .
Atha naṃ yamo ‘‘ nāyaṃ bhāsitassa atthaṃ sallakkhetī ’’ ti ñatvā sallakkhāpetukāmo ambhotiādimāha .
JātidhammotiV4.170 jātisabhāvo , aparimutto jātiyā , jāti nāma mayhaṃ abbhantareyeva atthīti .
Parato jarādhammotiādīsupi eseva nayo .
263. Paṭhamaṃ devadūtaṃ samanuyuñjitvāti ettha daharakumāro atthato evaṃ vadati nāma ‘‘ passatha , bho , mayhampi tumhākaṃ viya hatthapādā atthi , sake panamhi muttakarīse palipanno , attano dhammatāya uṭṭhahitvā nhāyituṃP4.232 na sakkomi , ahaṃ kiliṭṭhagattomhi , nhāpetha manti vattumpi na sakkomi , jātitomhi aparimuttatāya ediso jāto .
Na kho panāhameva , tumhepi jātito aparimuttāva .
Yatheva hi mayhaṃ , evaṃ tumhākampi jāti āgamissati , iti tassā pure āgamanāva kalyāṇaṃ karothā ’’ ti .
Tenesa devadūto nāma jāto , vacanattho pana maghadevasutte vuttova .
DutiyaṃM4.165 devadūtan ti etthāpi jarājiṇṇasatto atthato evaṃ vadati nāma –
‘‘ passatha , bho , ahampi tumhe viya taruṇo ahosiṃ ūrubalabāhubalajavanasampanno , tassa me tā balajavanasampattiyo antarahitā , vijjamānāpi me hatthapādā hatthapādakiccaṃ na karonti , jarāyamhi aparimuttatāya ediso jāto .
Na kho panāhameva , tumhepi jarāya aparimuttāva .
Yatheva hi mayhaṃ , evaṃ tumhākampi jarā āgamissati , iti tassā pure āgamanāva kalyāṇaṃ karothā ’’ ti .
Tenesa devadūto nāma jāto .
Tatiyaṃ devadūtan ti etthāpi gilānasatto atthato eva vadati nāma –
‘‘ passatha , bho , ahampi tumhe viya nirogo ahosiṃ , somhi etarahi byādhinā abhihato sake muttakarīse palipanno , uṭṭhātumpi na sakkomi , vijjamānāpi me hatthapādā hatthapādakiccaṃ na karonti , byādhitomhi aparimuttatāya ediso jāto .
Na kho panāhameva , tumhepi byādhito aparimuttāva .
Yatheva hi mayhaṃ , evaṃ tumhākaṃ byādhi āgamissati , iti tassa pure āgamanāva kalyāṇaṃ karothā ’’ ti .
Tenesa devadūto nāma jāto .
265. Catutthaṃ devadūtan ti ettha pana kammakāraṇā vāP4.233 devadūtāti kātabbā kammakāraṇikā vā .
Tattha pana kammakāraṇapakkhe bāttiṃsa tāva kammakāraṇā atthato evaṃ vadantiV4.171 nāma –
‘‘ mayaṃ nibbattamānā na rukkhe vā pāsāṇe vā nibbattāma , tumhādisānaṃ sarīre nibbattāma , iti amhākaṃ pure nibbattitova kalyāṇaṃ karothā ’’ ti .
Tenete devadūtā nāma jātā .
Kammakāraṇikāpi atthato evaṃ vadanti nāma –
‘‘ mayaṃ dvattiṃsa kammakāraṇā karontā na rukkhādīsu karoma , tumhādisesu sattesuyeva karoma , iti amhākaṃ tumhesu pure kammakāraṇākaraṇatova kalyāṇaṃ karothā ’’ ti .
Tenetepi devadūtā nāma jātā .
266. Pañcamaṃ devadūtan ti ettha matakasatto atthato evaṃ vadati nāma –
‘‘ passatha bho maṃ āmakasusāne chaḍḍitaṃ uddhumātakādibhāvaṃ pattaṃ , maraṇatomhi aparimuttatāya ediso jāto .
Na kho panāhameva , tumhepiM4.166 maraṇato aparimuttāva .
Yatheva hi mayhaṃ , evaṃ tumhākampi maraṇaṃ āgamissati , iti tassa pure āgamanāva kalyāṇaṃ karothā ’’ ti .
Tenesa devadūto nāma jāto .
Imaṃ pana devadūtānuyogaṃ ko labhati , ko na labhatīti ?
Yena tāva bahuṃ pāpaṃ kataṃ , so gantvā niraye nibbattatiyeva .
Yena pana parittaṃ pāpakammaṃ kataṃ , so labhati .
Yathā hi sabhaṇḍaṃ coraṃ gahetvā kattabbameva karonti , na vinicchinanti .
Anuvijjitvā gahitaṃ pana vinicchayaṭṭhānaṃ nayanti , so vinicchayaṃ labhati .
Evaṃsampadametaṃ .
ParittapāpakammāP4.234 hi attano dhammatāyapi saranti , sāriyamānāpi saranti .
Tattha dīghajayantadamiḷo nāma attano dhammatāya sari .
So kira damiḷo sumanagirivihāre ākāsacetiyaṃ rattapaṭena pūjesi .
Atha niraye ussadasāmante nibbatto aggijālasaddaṃ sutvāva attano pūjitapaṭaṃ anussari , so gantvā sagge nibbatto .
Aparopi puttassa daharabhikkhuno khalisāṭakaṃ dento pādamūle ṭhapesi , maraṇakālamhi paṭapaṭāti sadde nimittaṃ gaṇhi , sopi ussadasāmante nibbatto jālasaddena taṃ sāṭakaṃ anussaritvā sagge nibbatto .
Evaṃ tāva attano dhammatāya kusalaṃ kammaṃ saritvā sagge nibbattatīti .
Attano dhammatāya asarante pana pañca devadūte pucchati .
Tattha koci paṭhamena devadūtena sarati , koci dutiyādīhi .
Yo pana pañcahipi na sarati , taṃ yamo rājā sayaṃ sāreti .
EkoV4.172 kira amacco sumanapupphakumbhena mahācetiyaṃ pūjetvā yamassa pattiṃ adāsi , taṃ akusalakammena niraye nibbattaṃ yamassa santikaṃ nayiṃsu .
Tasmiṃ pañcahipi devadūtehi kusale asarante yamo sayaṃ olokento disvā –
‘‘ nanu tvaṃ mahācetiyaṃ sumanapupphakumbhena pūjetvā mayhaṃ pattiṃ adāsī ’’ ti sāresi , so tasmiṃ kāle saritvā devalokaṃ gato .
Yamo pana sayaṃ oloketvāpi apassanto –
‘‘ mahādukkhaṃ nāma anubhavissati ayaṃ satto ’’ ti tuṇhī hoti .
267. Mahānirayeti avīcimahānirayamhi .
Kiṃ panassa pamāṇaṃ ?
Abbhantaraṃ āyāmena ca vitthārena ca yojanasataṃ hoti .
Lohapathavī lohachadanaṃ ekekā ca bhittiP4.235 navanavayojanikā hoti .
Puratthimāya bhittiyāM4.167 acci uṭṭhitā pacchimaṃ bhittiṃ gahetvā taṃ vinivijjhitvā parato yojanasataṃ gacchati .
Sesadisāsupi eseva nayo .
Iti jālapariyantavasena āyāmavitthārato aṭṭhārasayojanādhikāni tīṇi yojanasatāni , parikkhepato pana navayojanasatāni catupaṇṇāsayojanāni , samantā pana ussadehi saddhiṃ dasayojanasahassaṃ hoti .
268. Ubbhataṃ tādisameva hotīti ettha akkantapadaṃ yāva aṭṭhito daḷhaṃ uddharitumeva na sakkā .
Ayaṃ panettha attho – heṭṭhato paṭṭhāya ḍayhati , uparito paṭṭhāya jhāyati , iti akkamanakāle ḍayhamānaṃ paññāyati , uddharaṇakāle tādisameva , tasmā evaṃ vuttaṃ .
Bahusampattoti bahūni vassasatavassasahassāni sampatto .
Kasmā panesa narako avīcīti saṅkhaṃ gatoti .
Vīci nāma antaraṃ vuccati , tattha ca aggijālānaṃ vā sattānaṃ vā dukkhassa vā antaraṃ natthi .
Tasmā so avīcīti saṅkhaṃ gatoti .
Tassa hi puratthimabhittito jālā uṭṭhitā saṃsibbamānā yojanasataṃ gantvā pacchimabhittiṃ vinivijjhitvā parato yojanasataṃ gacchati .
Sesadisāsupi eseva nayo .
Imesaṃ channaṃ jālānaṃ majjhe nibbatto devadatto , tassa yojanasatappamāṇo attabhāvo , dve pādā yāva gopphakā lohapathaviṃ paviṭṭhā , dve hatthā yāva maṇibandhā lohabhittiyo paviṭṭhā , sīsaṃ yāva bhamukaṭṭhito lohachadane paviṭṭhaṃ , adhobhāgena ekaṃ lohasūlaṃ pavisitvā kāyaṃ vinivijjhantaṃV4.173 chadane paviṭṭhaṃ , pācīnabhittito nikkhantasūlaṃ hadayaṃ vinivijjhitvā pacchimabhittiṃ paviṭṭhaṃP4.236 , uttarabhittito nikkhantasūlaṃ phāsukā vinivijjhitvā dakkhiṇabhittiṃ paviṭṭhaṃ .
Niccale tathāgatamhi aparaddhattā niccalova hutvā paccatīti kammasarikkhatāya ediso jāto .
Evaṃ jālānaṃ nirantaratāya avīci nāma .
Abbhantare panassa yojanasatike ṭhāne nāḷiyaṃ koṭṭetvā pūritapiṭṭhaṃ viya sattā nirantarā ,‘‘ imasmiṃ ṭhāne satto atthi , imasmiṃ natthī ’’ ti na vattabbaṃ , gacchantānaṃ ṭhitānaṃ nisinnānaṃ nipannānaṃ anto natthi , gacchante vā ṭhite vā nisinne vā nipanne vā aññamaññaṃ na bādhanti .
Evaṃ sattānaṃ nirantaratāya avīci .
KāyadvāreM4.168 pana cha upekkhāsahagatāni cittāni uppajjanti , ekaṃ dukkhasahagataṃ .
Evaṃ santepi yathā jivhagge cha madhubindūni ṭhapetvā ekasmiṃ tambalohabindumhi ṭhapite anudahanabalavatāya tadeva paññāyati , itarāni abbohārikāni honti , evaṃ anudahanabalavatāya dukkhamevettha nirantaraṃ , itarāni abbohārikānīti .
Evaṃ dukkhassa nirantaratāya avīci .
269. Mahantoti yojanasatiko .
So tattha patatīti eko pādo mahāniraye hoti , eko gūthaniraye nipatati .
Sūcimukhāti sūcisadisamukhā , te hatthigīvappamāṇā ekadoṇikanāvāppamāṇā vā honti .
Kukkulanirayoti yojanasatappamāṇova anto kūṭāgāramattavitaccitaaṅgārapuṇṇo ādittachārikanirayo , yatthaP4.237 patitapatitā kudrūsakarāsimhi khittaphālavāsisilādīni viya heṭṭhimatalameva gaṇhanti .
Āropentīti ayadaṇḍehi pothentā āropenti .
Tesaṃ ārohanakāle te kaṇṭakā adhomukhā honti , orohanakāle uddhaṃmukhā .
VāteritānītiV4.174 kammamayena vātena calitāni .
Hatthampi chindantīti phalake maṃsaṃ viya koṭṭayamānāni chindanti .
Sace uṭṭhāya palāyati , ayopākāro samuṭṭhahitvā parikkhipati , heṭṭhā khuradhārā samuṭṭhāti .
Khārodakā nadīti vetaraṇī nāma tambalohanadī .
Tattha ayomayāni kharavālika-pokkharapattāni , heṭṭhā khuradhārā ubhosu tīresu vettalatā ca kusatiṇāni ca .
So tattha dukkhā tibbā kharāti so tattha uddhañca adho ca vuyhamāno pokkharapattesu chijjati .
Siṅghāṭakasaṇṭhānāya kharavālikāya kaṇṭakehi vijjhiyati , khuradhārāhi phāliyati , ubhosu tīresu kusatiṇehi vilekhati , vettalatāhi ākaḍḍhiyati , tikkhasattīhi phāliyati .
270. TattenaM4.169 ayosaṅkunāti tena jigacchitomhītiP4.238 vutte mahantaṃ lohapacchiṃ lohaguḷānaṃ pūretvā taṃ upagacchanti , so lohaguḷabhāvaṃ ñatvā dante samphuseti , athassa te tattena ayosaṅkunā mukhaṃ vivaranti , tambalohadhārehi mahantena lohakaṭāhena tambalohaṃ upanetvā evamevaṃ karonti .
Puna mahānirayeti evaṃ pañcavidhabandhanato paṭṭhāya yāva tambalohapānā tambalohapānato paṭṭhāya puna pañcavidhabandhanādīni kāretvā mahāniraye pakkhipanti .
Tattha koci pañcavidhabandhaneneva muccati , koci dutiyena , koci tatiyena , koci tambalohapānena muccati , kamme pana aparikkhīṇe puna mahāniraye pakkhipanti .
Idaṃ pana suttaṃ gaṇhanto eko daharabhikkhu ,–
‘‘ bhante , ettakaṃ dukkhamanubhavitasattaṃ punapi mahāniraye pakkhipantī ’’ ti āha .
Āma , āvuso , kamme aparikkhīṇe punappunaṃ evaṃ karontīti .
Tiṭṭhatu , bhante , uddeso , kammaṭṭhānameva kathethāti kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā sotāpanno hutvā āgamma uddesaṃ aggahesi .
Aññesampi imasmiṃ padese uddesaṃ ṭhapetvā arahattaṃ pattānaṃ gaṇanā natthi .
Sabbabuddhānañcetaṃ suttaṃ avijahitameva hoti .
271. Hīnakāyūpagāti hīnakāyaṃ upagatā hutvā .
Upādāneti taṇhādiṭṭhigahaṇe .
Jātimaraṇasambhaveti jātiyā ca maraṇassa ca kāraṇabhūte .
Anupādāti catūhi upādānehi anupādiyitvā .
Jātimaraṇasaṅkhayeti jātimaraṇasaṅkhayasaṅkhāte nibbāne vimuccanti .
DiṭṭhadhammābhinibbutātiV4.175P4.239 diṭṭhadhamme imasmiṃyeva attabhāve sabbakilesanibbānena nibbutā .
Sabbadukkhaṃ upaccagun ti sabbadukkhātikkantā nāma honti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Devadūtasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Tatiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .