4. Bākulasuttavaṇṇanā
209. Evaṃ
V4.139 me sutan ti bākulasuttaṃ .Tattha bākuloti yathā dvāvīsati dvattiṃsātiādimhi vattabbe bāvīsati bāttiṃsātiādīni vuccanti , evameva dvikuloti vattabbe bākuloti vuttaṃ .
Tassa hi therassa dve kulāni ahesuṃ .
So kira devaloko cavitvā kosambinagare nāma
M4.136 mahāseṭṭhikule nibbatto , tamenaṃ pañcame divase sīsaṃ nhāpetvā gaṅgākīḷaṃ akaṃsu .Dhātiyā dārakaṃ udake nimujjanummujjanavasena kīḷāpentiyā eko maccho dārakaṃ disvā ‘‘ bhakkho me ayan ’’ ti maññamāno mukhaṃ vivaritvā upagato .
Dhātī dārakaṃ
P4.191 chaḍḍetvā palātā .Maccho taṃ gili .
Puññavā satto dukkhaṃ na pāpuṇi , sayanagabbhaṃ pavisitvā nipanno viya ahosi .
Maccho dārakassa tejena tattakapallaṃ gilitvā dayhamāno viya vegena tiṃsayojanamaggaṃ gantvā bārāṇasinagaravāsino macchabandhassa jālaṃ pāvisi , mahāmacchā nāma jālabaddhā pahariyamānā maranti .
Ayaṃ pana dārakassa tejena jālato nīhaṭamattova mato .
Macchabandhā ca mahantaṃ macchaṃ labhitvā phāletvā vikkiṇanti .
Taṃ pana dārakassa ānubhāvena aphāletvā sakalameva kājena haritvā sahassena demāti vadantā nagare vicariṃsu .
Koci na gaṇhāti .
Tasmiṃ pana nagare aputtakaṃ asītikoṭivibhavaṃ seṭṭhikulaṃ atthi , tassa dvāramūlaṃ patvā ‘‘ kiṃ gahetvā dethā ’’ ti vuttā kahāpaṇanti āhaṃsu .
Tehi kahāpaṇaṃ datvā gahito .
Seṭṭhibhariyāpi aññesu divasesu macche na kelāyati , taṃ divasaṃ pana macchaṃ phalake ṭhapetvā sayameva phālesi .
Macchañca nāma kucchito phālenti , sā pana piṭṭhito phālentī macchakucchiyaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ dārakaṃ disvā –
‘‘ macchakucchiyaṃ me putto laddho ’’ ti nādaṃ naditvā dārakaṃ ādāya sāmikassa santikaṃ agamāsi .
Seṭṭhi tāvadeva bheriṃ carāpetvā dārakaṃ ādāya rañño santikaṃ gantvā –
‘‘ macchakucchiyaṃ me deva dārako laddho , kiṃ karomī ’’ ti āha .
Puññavā esa , yo macchakucchiyaṃ arogo vasi , posehi nanti .
Assosi
V4.140 kho itaraṃ kulaṃ –‘‘ bārāṇasiyaṃ kira ekaṃ seṭṭhikulaṃ macchakucchiyaṃ dārakaṃ labhatī ’’ ti , te tattha agamaṃsu .
Athassa mātā dārakaṃ alaṅkaritvā kīḷāpiyamānaṃ disvāva ‘‘ manāpo vatāyaṃ
P4.192 dārako ’’ ti gantvā pavatiṃ ācikkhi .Itarā mayhaṃ puttotiādimāha .
Kahaṃ te laddhoti ?
Macchakucchiyanti .
No tuyhaṃ putto , mayhaṃ puttoti .
Kahaṃ te laddhoti ?
Mayā dasamāse kucchiyā dhārito , atha naṃ nadiyā kīḷāpiyamānaṃ
M4.137 maccho gilīti .Tuyhaṃ putto aññena macchena gilito bhavissati , ayaṃ pana mayā macchakucchiyaṃ laddhoti , ubhopi rājakulaṃ agamaṃsu .
Rājā āha –
‘‘ ayaṃ dasa māse kucchiyā dhāritattā amātā kātuṃ na sakkā , macchaṃ gaṇhantāpi vakkayakanādīni bahi katvā gaṇhantā nāma natthīti macchakucchiyaṃ laddhattā ayampi amātā kātuṃ na sakkā , dārako ubhinnampi kulānaṃ dāyādo hotu , ubhopi naṃ jaggathā ’’ ti ubhopi jaggiṃsu .
Viññutaṃ pattassa dvīsupi nagaresu pāsādaṃ kāretvā nāṭakāni paccupaṭṭhāpesuṃ .
Ekekasmiṃ nagare cattāro cattāro māse vasati , ekasmiṃ nagare cattāro māse vuṭṭhassa saṅghāṭanāvāya maṇḍapaṃ kāretvā tattha naṃ saddhiṃ nāṭakāhi āropenti .
So sampattiṃ anubhavamāno itaraṃ nagaraṃ gacchati .
Taṃnagaravāsino nāṭakāni upaḍḍhamaggaṃ agamaṃsu .
Te paccuggantvā taṃ parivāretvā attano pāsādaṃ nayanti .
Itarāni nāṭakāni nivattitvā attano nagarameva gacchanti .
Tattha cattāro māse vasitvā teneva niyāmena puna itaraṃ nagaraṃ gacchati .
Evamassa sampattiṃ anubhavantassa asīti vassāni paripuṇṇāni .
Atha bhagavā cārikaṃ caramāno bārāṇasiṃ patto .
So bhagavato santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajito .
Pabbajitvā sattāhameva puthujjano ahosi , aṭṭhame pana so
P4.193 saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti evamassa dve kulāni ahesuṃ .Tasmā bākuloti saṅkhaṃ agamāsīti .
Purāṇagihisahāyoti pubbe gihikāle sahāyo .
Ayampi dīghāyukova theraṃ pabbajitaṃ passituṃ gacchanto asītime vasse gato .
Methuno dhammoti bālo naggasamaṇako bālapucchaṃ pucchati , na sāsanavacanaṃ , idāni therena dinnanaye ṭhito imehi pana teti pucchi .
210. Yaṃpāyasmātiādīni
V4.141 padāni sabbavāresu dhammasaṅgāhakattherehi niyametvā ṭhapitāni .Tattha saññā uppannamattāva , vitakko kammapathabhedakoti
M4.138 .Thero panāha –
‘‘ kasmā visuṃ karotha , ubhayampetaṃ kammapathabhedakamevā ’’ ti .
211. Gahapaticīvaran ti vassāvāsikaṃ cīvaraṃ .
Satthenāti pipphalakena .
Sūciyāti sūciṃ gahetvā sibbitabhāvaṃ na sarāmīti attho .
Kathine cīvaran ti kathinacīvaraṃ , kathinacīvarampi hi vassāvāsikagatikameva .
Tasmā tattha ‘‘ sibbitā nābhijānāmī ’’ ti āha .
Ettakaṃ panassa kālaṃ gahapaticīvaraṃ asādiyantassa chindanasibbanādīni akarontassa kuto cīvaraṃ uppajjatīti .
Dvīhi nagarehi .
Thero hi mahāyasassī , tassa puttadhītaro nattapanattakā sukhumasāṭakehi cīvarāni kāretvā rajāpetvā samugge pakkhipitvā pahiṇanti .
Therassa nhānakāle nhānakoṭṭhake ṭhapenti .
Thero tāni nivāseti ceva pārupati ca , purāṇacīvarāni
P4.194 sampattapabbajitānaṃ deti .Thero tāni nivāsetvā ca pārupitvā ca navakammaṃ na karoti , kiñci āyūhanakammaṃ natthi .
Phalasamāpattiṃ appetvā appetvā nisīdati .
Catūsu māsesu pattesu lomakiliṭṭhāni honti , athassa puna teneva niyāmena pahiṇitvā denti .
Aḍḍhamāse aḍḍhamāse parivattatītipi vadantiyeva .
Anacchariyañcetaṃ therassa mahāpuññassa mahābhiññassa satasahassakappe pūritapāramissa , asokadhammarañño kulūpako nigrodhatthero divasassa nikkhattuṃ cīvaraṃ parivattesi .
Tassa hi ticīvaraṃ hatthikkhandhe ṭhapetvā pañcahi ca gandhasamuggasatehi pañcahi ca mālāsamuggasatehi saddhiṃ pātova āhariyittha , tathā divā ceva sāyañca .
Rājā kira divasassa nikkhattuṃ sāṭake parivattento ‘‘ therassa cīvaraṃ nītan ’’ ti pucchitvā ‘‘ āma nītan ’’ ti sutvāva parivattesi .
Theropi na bhaṇḍikaṃ bandhitvā ṭhapesi , sampattasabrahmacārīnaṃ adāsi .
Tadā kira jambudīpe bhikkhusaṅghassa yebhuyyena nigrodhasseva santakaṃ cīvaraṃ ahosi .
Aho vata maṃ koci nimanteyyāti kiṃ pana cittassa anuppādanaṃ bhāriyaṃ , uppannassa pahānanti .
Cittaṃ nāma lahukaparivattaṃ , tasmā anuppādanaṃ bhāriyaṃ
M4.139 , uppannassa pahānampi bhāriyamevaV4.142 .Antaraghareti mahāsakuludāyisutte ( ma . ni .2.237) indakhīlato paṭṭhāya
P4.195 antaragharaṃ nāma idha nimbodakapatanaṭṭhānaṃ adhippetaṃ .Kuto panassa bhikkhā uppajjitthāti .
Thero dvīsu nagaresu abhiññāto , gehadvāraṃ āgatassevassa pattaṃ gahetvā nānārasabhojanassa pūretvā denti .
So laddhaṭṭhānato nivattati , bhattakiccakaraṇaṭṭhānaṃ panassa nibaddhameva ahosi .
Anubyañjanasoti therena kira rūpe nimittaṃ gahetvā mātugāmo na olokitapubbo .
Mātugāmassa dhamman ti mātugāmassa chappañcavācāhi dhammaṃ desetuṃ vaṭṭati , pañhaṃ puṭṭhena gāthāsahassampi vattuṃ vaṭṭatiyeva .
Thero pana kappiyameva na akāsi .
Yebhuyyena hi kulūpakatherānametaṃ kammaṃ hoti .
Bhikkhunupassayan ti bhikkhuniupassayaṃ .
Taṃ pana gilānapucchakena gantuṃ vaṭṭati , thero pana kappiyameva na akāsi .
Esa nayo sabbattha .
Cuṇṇenāti kosambacuṇṇādinā .
Gattaparikammeti sarīrasambāhanakamme .
Vicāritāti payojayitā .
Gaddūhanamattan ti gāviṃ thane gahetvā ekaṃ khīrabinduṃ dūhanakālamattampi .
Kena pana kāraṇena thero nirābādho ahosi .
Padumuttare kira bhagavati satasahassabhikkhuparivāre
P4.196 cārikaṃ caramāne himavati visarukkhā pupphiṃsu .Bhikkhusatasahassānampi tiṇapupphakarogo uppajjati .
Thero tasmiṃ samaye iddhimā tāpaso hoti , so ākāsena gacchanto bhikkhusaṅghaṃ disvā otaritvā rogaṃ pucchitvā himavantato osadhaṃ āharitvā adāsi .
Upasiṅghanamatteneva rogo vūpasami .
Kassapasammāsambuddhakālepi paṭhamavappadivase vappaṃ ṭhapetvā bhikkhusaṅghassa paribhogaṃ aggisālañceva vaccakuṭiñca kāretvā bhikkhusaṅghassa bhesajjavattaṃ nibandhi , iminā kammena nirābādho ahosi .
Ukkaṭṭhanesajjiko panesa ukkaṭṭhāraññako ca tasmā ‘‘ nābhijānāmi apassenakaṃ apassayitā ’’ tiādimāha .
Saraṇoti sakileso .
Aññā udapādīti anupasampannassa aññaṃ byākātuṃ na vaṭṭati .
Thero kasmā byākāsi ?
Na thero ahaṃ arahāti āha , aññā udapādīti panāha .
Apica thero arahāti pākaṭo , tasmā evamāha .
212. Pabbajjan ti
M4.140 thero sayaṃ neva pabbājesi , na upasampādesi aññehi pana bhikkhūhi evaṃ kārāpesi .Avāpuraṇaṃ ādāyāti kuñcikaṃ gahetvā .
Nisinnakova
V4.143 parinibbāyīti ahaṃ dharamānopi na aññassa bhikkhussa bhāro ahosiṃ , parinibbutassāpi me sarīraṃ bhikkhusaṅghassa palibodho mā ahosīti tejodhātuṃ samāpajjitvā parinibbāyi .Sarīrato jālā uṭṭhahi , chavimaṃsalohitaṃ sappi viya jhāyamānaṃ parikkhayaṃ gataṃ , sumanamakulasadisā
P4.197 dhātuyova avasesiṃsu .Sesaṃ sabbattha pākaṭameva .
Idaṃ pana suttaṃ dutiyasaṅgahe saṅgītanti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Bākulasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .