8. Ānāpānassatisuttavaṇṇanā

144. EvaṃV4.99 me sutan ti ānāpānassatisuttaṃ .

Tattha aññehi cāti ṭhapetvā pāḷiyaṃ āgate dasa there aññehipi abhiññātehi bahūhiM4.97 sāvakehi saddhiṃ .

Tadā kira mahā bhikkhusaṅgho ahosi aparicchinnagaṇano .

Ovadanti anusāsantīti āmisasaṅgahena dhammasaṅgahena cāti dvīhi saṅgahehi saṅgaṇhitvā kammaṭṭhānovādānusāsanīhi ovadanti ca anusāsanti ca .

Te cāti cakāro āgamasandhimattaṃ .

Uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānantīti sīlaparipūraṇādito pubbavisesato uḷārataraṃ aparaṃ kasiṇaparikammādivisesaṃ jānantīti attho .

145. Āraddhoti tuṭṭho .

Appattassa pattiyāti appattassa arahattassa pāpuṇanatthaṃ .

Sesapadadvayepi ayameva attho .

Komudiṃ cātumāsinin ti pacchimakattikacātumāsapuṇṇamaṃ .

Sā hi kumudānaṃ atthitāya komudī , catunnaṃ vassikānaṃ māsānaṃ pariyosānattā cātumāsinīti vuccati .

Āgamessāmīti udikkhissāmi , ajja apavāretvā yāva sā āgacchati , tāva katthaci agantvā idheva vasissāmīti attho .

Iti bhikkhūnaṃ pavāraṇasaṅgahaṃ anujānanto evamāha .

Pavāraṇasaṅgaho nāma ñattidutiyena kammena diyyati kassaP4.138 panesa diyyati , kassa na diyyatīti .

Akārakassa tāva bālaputhujjanassa na diyyati , tathā āraddhavipassakassa ceva ariyasāvakassa ca .

Yassa pana samatho vā taruṇo hoti vipassanā vā , tassa diyyati .

Bhagavāpi tadā bhikkhūnaṃ cittācāraṃ parivīmaṃsanto samathavipassanānaṃ taruṇabhāvaṃ ñatvā –

‘‘ mayi ajja pavārente disāsu vassaṃvuṭṭhā bhikkhū idha osarissanti .

Tato ime bhikkhū vuḍḍhatarehi bhikkhūhi senāsane gahite visesaṃ nibbattetuṃ na sakkhissanti .

Sacepi cārikaṃ pakkamissāmi , imesaṃ vasanaṭṭhānaṃ dullabhameva bhavissati .

Mayi pana apavārente bhikkhūpi imaṃV4.100 sāvatthiṃ na osarissanti , ahampi cārikaṃ na pakkamissāmi , evaṃ imesaṃ bhikkhūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ apalibuddhaṃ bhavissati .

Te attano attano vasanaṭṭhāne phāsu viharantā samathavipassanā thāmajātā katvā visesaṃ nibbattetuṃ sakkhissantī ’’ ti so taṃdivasaṃ apavāretvā kattikapuṇṇamāyaṃ pavāressāmīti bhikkhūnaṃ pavāraṇasaṅgahaṃM4.98 anujāni .

Pavāraṇasaṅgahasmiñhi laddhe yassa nissayapaṭipannassa ācariyupajjhāyā pakkamanti , sopi ‘‘ sace patirūpo nissayadāyako āgamissati , tassa santike nissayaṃ gaṇhissāmī ’’ ti yāva gimhānaṃ pacchimamāsā vasituṃ labhati .

Sacepi saṭṭhivassā bhikkhū āgacchanti , tassa senāsanaṃ gahetuṃ na labhanti .

Ayañca pana pavāraṇasaṅgaho ekassa dinnopi sabbesaṃ dinnoyeva hoti .

Sāvatthiṃ osarantīti bhagavatā pavāraṇasaṅgaho dinnoti sutasutaṭṭhāneyeva yathāsabhāvena ekaṃ māsaṃ vasitvā kattikapuṇṇamāya uposathaṃ katvā osarante sandhāya idaṃ vuttaṃ .

Pubbenāparan ti idha taruṇasamathavipassanāsu kammaṃP4.139 katvā samathavipassanā thāmajātā akaṃsu , ayaṃ pubbe viseso nāma .

Tato samāhitena cittena saṅkhāre sammasitvā keci sotāpattiphalaṃ … pe … keci arahattaṃ sacchikariṃsu .

Ayaṃ aparo uḷāro viseso nāma .

146. Alan ti yuttaṃ .

Yojanagaṇanānīti ekaṃ yojanaṃ yojanameva , dasapi yojanāni yojanāneva , tato uddhaṃ yojanagaṇanānīti vuccanti .

Idha pana yojanasatampi yojanasahassampi adhippetaṃ .

Puṭosenāpīti puṭosaṃ vuccati pātheyyaṃ .

taṃ pātheyyaṃ gahetvāpi upasaṅkamituṃ yuttamevāti attho .

‘‘ Puṭaṃsenā ’’ tipi pāṭho , tassattho – puṭo aṃse assāti puṭaṃso , tena puṭaṃsena , aṃse pātheyyapuṭaṃ vahantenāpīti vuttaṃ hoti .

147. Idāni evarūpehi caraṇehi samannāgatā ettha bhikkhū atthīti dassetuṃ santi , bhikkhavetiādimāha .

Tattha catunnaṃ satipaṭṭhānānan tiādīni tesaṃ bhikkhūnaṃ abhiniviṭṭhakammaṭṭhānadassanatthaṃ vuttāni .

Tattha sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā lokiyalokuttarā kathitā .

Tatra hi ye bhikkhū tasmiṃ khaṇe maggaṃ bhāventi , tesaṃ lokuttarā honti .

Āraddhavipassakānaṃ lokiyā .

Aniccasaññābhāvanānuyogan ti ettha saññāsīsena vipassanā kathitāV4.101 .

Yasmā panettha ānāpānakammaṭṭhānavasena abhiniviṭṭhāvaM4.99 bahū bhikkhū , tasmā sesakammaṭṭhānāni saṅkhepena kathetvā ānāpānakammaṭṭhānaṃ vitthārena kathento ānāpānassati , bhikkhavetiādimāha .

Idaṃ pana ānāpānakammaṭṭhānaṃ sabbākārena visuddhimagge vitthāritaṃ , tasmā tattha vuttanayenevassa pāḷittho ca bhāvanānayo ca veditabbo .

149. Kāyaññataran tiP4.140 pathavīkāyādīsu catūsu kāyesu aññataraṃ vadāmi , vāyo kāyaṃ vadāmīti attho .

Atha vā rūpāyatanaṃ … pe … kabaḷīkāro āhāroti pañcavīsati rūpakoṭṭhāsā rūpakāyo nāma .

Tesu ānāpānaṃ phoṭṭhabbāyatane saṅgahitattā kāyaññataraṃ hoti , tasmāpi evamāha .

Tasmātihāti yasmā catūsu kāyesu aññataraṃ vāyokāyaṃ , pañcavīsatirūpakoṭṭhāse vā rūpakāye aññataraṃ ānāpānaṃ anupassati , tasmā kāye kāyānupassīti attho .

Evaṃ sabbattha attho veditabbo .

Vedanāññataran ti tīsu vedanāsu aññataraṃ , sukhavedanaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Sādhukaṃ manasikāran ti pītipaṭisaṃveditādivasena uppannaṃ sundaramanasikāraṃ .

Kiṃ pana manasikāro sukhavedanā hotīti .

Na hoti , desanāsīsaṃ panetaṃ .

Yatheva hi ‘‘ aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā ’’ ti ettha saññānāmena paññā vuttā , evamidhāpi manasikāranāmena vedanā vuttāti veditabbā .

Etasmiṃ catukke paṭhamapade pītisīsena vedanā vuttā , dutiyapade sukhanti sarūpeneva vuttā .

Cittasaṅkhārapadadvaye ‘‘ saññā ca vedanā ca cetasikā , ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā ’’ ti ( paṭi . ma .1.174) vacanato ‘‘ vitakkavicāre ṭhapetvā sabbepi cittasampayuttakā dhammā cittasaṅkhāre saṅgahitā ’’ ti vacanato cittasaṅkhāranāmena vedanā vuttā .

Taṃ sabbaṃ manasikāranāmena saṅgahetvā idha ‘‘ sādhukaṃ manasikāran ’’ ti āha .

Evaṃ santepi yasmā esā vedanā ārammaṇaṃ na hoti , tasmā vedanānupassanā na yujjatīti .

No na yujjati , satipaṭṭhānavaṇṇanāyampi hi ‘‘ taṃtaṃsukhādīnaṃP4.141 vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayati , taṃ pana vedanāpavattiṃ upādāya ‘ ahaṃ vedayāmī ’ ti vohāramattaṃ hotī ’’ ti vuttaṃM4.100 .

Apica pītipaṭisaṃvedītiādīnaṃ atthavaṇṇanāyametassa parihāro vuttoyeva .

Vuttañhetaṃ visuddhimagge –

‘‘ DvīhākārehiV4.102 pīti paṭisaṃviditā hoti ārammaṇato ca asammohato ca .

Kathaṃ ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti ?

Sappītike dve jhāne samāpajjati , tassa samāpattikkhaṇe jhānapaṭilābhena ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti ārammaṇassa paṭisaṃviditattā .

Kathaṃ asammohato ( pīti paṭisaṃviditā hoti )?

Sappītike dve jhāne samāpajjitvā vuṭṭhāya jhānasampayuttaṃ pītiṃ khayato vayato sammasati , tassa vipassanākkhaṇe lakkhaṇapaṭivedhā asammohato pīti paṭisaṃviditā hoti .

Vuttampi cetaṃ paṭisambhidāyaṃ ‘ dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti , tāya satiyā , tena ñāṇena sā pīti paṭisaṃviditā hotī ’ ti .

Eteneva nayena avasesapadānipi atthato veditabbānī ’’ ti .

Iti yatheva jhānapaṭilābhena ārammaṇato pītisukhacittasaṅkhārā paṭisaṃviditā honti , evaṃ imināpi jhānasampayuttena vedanāsaṅkhātamanasikārapaṭilābhena ārammaṇato vedanā paṭisaṃviditā hoti .

Tasmā suvuttametaṃ hoti ‘‘ vedanāsu vedanānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharatī ’’ ti .

Nāhaṃ , bhikkhave , muṭṭhassatissa asampajānassāti ettha ayamadhippāyo – yasmā cittapaṭisaṃvedī assasissāmītiādinā nayena pavatto bhikkhu kiñcāpi assāsapassāsanimittaṃ ārammaṇaṃ karoti , tassa pana cittassa ārammaṇe satiñca sampajaññañca upaṭṭhapetvā pavattanato citte cittānupassīyeva nāmesa hoti .

Na hi muṭṭhassatissa asampajānassaP4.142 ānāpānassatibhāvanā atthi .

Tasmā ārammaṇato cittapaṭisaṃviditādivasena citte cittānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharatīti .

So yaṃ taṃ abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ , taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hotīti ettha abhijjhāya kāmacchandanīvaraṇaṃ , domanassavasena byāpādanīvaraṇaṃM4.101 dassitaṃ .

Idañhi catukkaṃ vipassanāvaseneva vuttaṃ , dhammānupassanā ca nīvaraṇapabbādivasena chabbidhā hoti , tassā nīvaraṇapabbaṃ ādi , tassapi idaṃ nīvaraṇadvayaṃ ādi , iti dhammānupassanāya ādiṃ dassetuṃ ‘‘ abhijjhādomanassānan ’’ ti āha .

Pahānan ti aniccānupassanāya niccasaññaṃ pajahatīti evaṃ pahānakarañāṇaṃ adhippetaṃ .

Taṃ paññāya disvāti taṃ aniccavirāganirodhapaṭinissaggāñāṇasaṅkhātaṃ pahānañāṇaṃV4.103 aparāya vipassanāpaññāya , tampi aparāyāti evaṃ vipassanāparamparaṃ dasseti .

Ajjhupekkhitā hotīti yañca samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati , yañca ekato upaṭṭhānaṃ ajjhupekkhatīti dvidhā ajjhupekkhati nāma .

Tattha sahajātānampi ajjhupekkhanā hoti ārammaṇassapi ajjhupekkhanā , idha ārammaṇaajjhupekkhanā adhippetā .

Tasmātiha , bhikkhaveti yasmā aniccānupassī assasissāmītiādinā nayena pavatto na kevalaṃ nīvaraṇādidhamme , abhijjhādomanassasīsena pana vuttānaṃ dhammānaṃ pahānañāṇampi paññāya disvā ajjhupekkhitā hoti , tasmā ‘‘ dhammesu dhammānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharatī ’’ ti veditabbo .

150. Pavicinatīti aniccādivasena pavicinati .

Itaraṃ padadvayaṃ etasseva vevacanaṃ .

NirāmisātiP4.143 nikkilesā .

Passambhatīti kāyikacetasikadarathapaṭippassaddhiyā kāyopi cittampi passambhati .

Samādhiyatīti sammā ṭhapiyati , appanāpattaṃ viya hoti .

Ajjhupekkhitā hotīti sahajātaajjhupekkhanāya ajjhupekkhitā hoti .

Evaṃ cuddasavidhena kāyapariggāhakassa bhikkhuno tasmiṃ kāye sati satisambojjhaṅgo , satiyā sampayuttaṃ ñāṇaṃ dhammavicayasambojjhaṅgo , taṃsampayuttameva kāyikacetasikavīriyaṃ vīriyasambojjhaṅgo , pīti , passaddhi , cittekaggatā samādhisambojjhaṅgo , imesaṃ channaṃ sambojjhaṅgānaṃ anosakkanaanativattanasaṅkhāto majjhattākāro upekkhāsambojjhaṅgo .

Yatheva hi samappavattesu assesu sārathino ‘‘ ayaṃ olīyatī ’’ ti tudanaṃ vā ,‘‘ ayaṃ atidhāvatī ’’ ti ākaḍḍhanaṃ vā natthi , kevalaṃ evaṃ passamānassa ṭhitākārova hoti , evameva imesaṃ channaṃ sambojjhaṅgānaṃ anosakkanaanativattanasaṅkhāto majjhattākāro upekkhāsambojjhaṅgo nāma hoti .

Ettāvatā kiṃ kathitaṃ ?

Ekacittakkhaṇikā nānārasalakkhaṇā vipassanāsambojjhaṅgā nāma kathitā .

152. Vivekanissitan tiādīniM4.102 vuttatthāneva .

Ettha pana ānāpānapariggāhikā sati lokiyā hoti , lokiyā ānāpānā lokiyasatipaṭṭhānaṃ paripūrenti , lokiyā satipaṭṭhānā lokuttarabojjhaṅge paripūrenti , lokuttarā bojjhaṅgā vijjāvimuttiphalanibbānaṃP4.144 paripūrenti .

Iti lokiyassaV4.104 āgataṭṭhāne lokiyaṃ kathitaṃ , lokuttarassa āgataṭṭhāne lokuttaraṃ kathitanti .

Thero panāha ‘‘ aññattha evaṃ hoti , imasmiṃ pana sutte lokuttaraṃ upari āgataṃ , lokiyā ānāpānā lokiyasatipaṭṭhāne paripūrenti , lokiyā satipaṭṭhānā lokiye bojjhaṅge paripūrenti , lokiyā bojjhaṅgā lokuttaraṃ vijjāvimuttiphalanibbānaṃ paripūrenti , vijjāvimuttipadena hi idha vijjāvimuttiphalanibbānaṃ adhippetan ’’ ti .

Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

Ānāpānassatisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā

Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā