4. Vibhaṅgavaggo
1. Bhaddekarattasuttavaṇṇanā
272. Evaṃ
V4.176P5.1M4.170 me sutan ti bhaddekarattasuttaṃ .Tattha bhaddekarattassāti vipassanānuyogasamannāgatattā bhaddakassa ekarattassa .
Uddesan ti mātikaṃ .
Vibhaṅgan ti vitthārabhājanīyaṃ .
Atītan ti atīte pañcakkhandhe .
Nānvāgameyyāti taṇhādiṭṭhīhi nānugaccheyya .
Nappaṭikaṅkheti taṇhādiṭṭhīhi na pattheyya .
Yadatītan ti idamettha kāraṇavacanaṃ .
Yasmā yaṃ atītaṃ , taṃ pahīnaṃ niruddhaṃ atthaṅgataṃ , tasmā taṃ puna nānugaccheyya .
Yasmā ca yaṃ anāgataṃ , taṃ appattaṃ ajātaṃ anibbattaṃ , tasmā tampi na pattheyya .
Tattha tatthāti paccuppannampi dhammaṃ yattha yattheva uppanno , tattha tattheva ca naṃ aniccānupassanādīhi sattahi anupassanāhi yo vipassati araññādīsu vā tattha tattheva vipassati .
Asaṃhīraṃ
P5.2 asaṃkuppan ti idaṃ vipassanāpaṭivipassanādassanatthaṃ vuttaṃ .Vipassanā hi rāgādīhi na saṃhīrati na saṃkuppatīti asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ , taṃ anubrūhaye vaḍḍheyya , paṭivipasseyyāti vuttaṃ hoti .
Atha vā nibbānaṃ rāgādīhi na saṃhīrati na saṃkuppatīti asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ .
Taṃ vidvā paṇḍito bhikkhu anubrūhaye , punappunaṃ tadārammaṇaṃ taṃ taṃ phalasamāpattiṃ appento vaḍḍheyyāti attho .
Tassa pana anubrūhantassa atthāya – ajjeva kiccamātappan ti kilesānaṃ ātāpanaparitāpanena ātappanti laddhanāmaṃ vīriyaṃ ajjeva kātabbaṃ .
Ko jaññā maraṇaṃ suveti
V4.177 sve jīvitaṃ vā maraṇaṃ vā ko jānāti .Ajjeva dānaṃ vā dassāmi , sīlaṃ vā rakkhissāmi , aññataraṃ vā pana kusalaṃ karissāmīti hi ‘‘ ajja tāva papañco atthi , sve vā punadivase vā karissāmī ’’ ti cittaṃ anuppādetvā ajjeva karissāmīti evaṃ vīriyaṃ kātabbanti dasseti .
Mahāsenenāti aggivisasatthādīni anekāni maraṇakāraṇāni tassa senā , tāya mahatiyā senāya vasena mahāsenena evarūpena maccunā saddhiṃ ‘‘ katipāhaṃ tāva āgamehi yāvāhaṃ buddhapūjādiṃ attano avassayakammaṃ karomī ’’ ti
M4.171 .Evaṃ mittasanthavākārasaṅkhāto vā ,‘‘ idaṃ sataṃ vā sahassaṃ vā gahetvā katipāhaṃ āgamehī ’’ ti evaṃ lañjānuppadānasaṅkhāto vā ,‘‘ imināhaṃ balarāsinā paṭibāhissāmī ’’ ti evaṃ balarāsisaṅkhāto vā saṅgaro natthi .
Saṅgaroti hi mittasanthavākāralañjānuppadānabalarāsīnaṃ
P5.3 nāmaṃ , tasmā ayamattho vutto .Atanditan ti analasaṃ uṭṭhāhakaṃ .
Evaṃ paṭipannattā bhaddo ekaratto assāti bhaddekaratto .
Iti taṃ evaṃ paṭipannapuggalaṃ ‘‘ bhaddekaratto ayan ’’ ti .
Rāgādīnaṃ santatāya santo buddhamuni ācikkhati .
273. Evaṃrūpotiādīsu kāḷopi samāno indanīlamaṇivaṇṇo ahosinti evaṃ manuññarūpavaseneva evaṃrūpo ahosiṃ .
Kusalasukhasomanassavedanāvaseneva evaṃvedano .
Taṃsampayuttānaṃyeva saññādīnaṃ vasena evaṃsañño evaṃsaṅkhāro evaṃviññāṇo ahosiṃ atītamaddhānanti .
Tattha nandiṃ samanvānetīti tesu rūpādīsu taṇhaṃ samanvāneti anupavatteti .
Hīnarūpādivasena pana evaṃrūpo ahosiṃ … pe … evaṃviññāṇo ahosinti na maññati .
Nandiṃ na samanvānetīti taṇhaṃ vā taṇhāsampayuttadiṭṭhiṃ vā nānupavattayati .
274. Evaṃrūpo siyan tiādīsupi taṃmanuññarūpādivaseneva taṇhādiṭṭhipavattasaṅkhātā nandisamanvānayanāva veditabbā .
275. Kathañca
V4.178 , bhikkhave , paccuppannesu dhammesu saṃhīratīti idaṃ ‘‘ paccuppannañca yo dhammaṃ , tattha tattha vipassati .Asaṃhīraṃ asaṃkuppan ’’ ti uddesassa niddesatthaṃ vuttaṃ .
Kāmañcettha ‘‘ kathañca , bhikkhave , paccuppannaṃ dhammaṃ
P5.4 na vipassatī ’’ tiādi vattabbaṃ siyā , yasmā pana asaṃhīrāti ca asaṃkuppāti ca vipassanā vuttā , tasmā tassā eva abhāvañca bhāvañca dassetuṃ saṃhīratīti mātikaṃ uddharitvā vitthāro vutto .Tattha saṃhīratīti vipassanāya abhāvato taṇhādiṭṭhīhi
M4.172 ākaḍḍhiyati .Na saṃhīratīti vipassanāya bhāvena taṇhādiṭṭhīhi nākaḍḍhiyati .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Bhaddekarattasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .