10. Indriyabhāvanāsuttavaṇṇanā
453. Evaṃ
V4.264 me sutan ti indriyabhāvanāsuttaṃ .Tattha gajaṅgalāyan ti evaṃnāmake nigame .
Suveḷuvaneti
P5.107 suveḷu nāma ekā rukkhajāti , tehi sañchanno mahāvanasaṇḍo , tattha viharati .Cakkhunā rūpaṃ na passati , sotena saddaṃ na suṇātīti cakkhunā rūpaṃ na passitabbaṃ , sotena saddo na sotabboti evaṃ desetīti adhippāyena vadati .
Aññathā ariyassa vinayeti iminā bhagavā attano sāsane asadisāya indriyabhāvanāya kathanatthaṃ ālayaṃ akāsi .
Athāyasmā ānando –
‘‘ satthā ālayaṃ dasseti , handāhaṃ imissaṃ parisati bhikkhusaṅghassa indriyabhāvanākathaṃ kāremī ’’ ti satthāraṃ yācanto etassa
M4.251 bhagavātiādimāha .Athassa bhagavā indriyabhāvanaṃ kathento tena hānandātiādimāha .
454. Tatha yadidaṃ upekkhāti yā esā vipassanupekkhā nāma , esā santā esā paṇītā , atappikāti attho .
Iti ayaṃ bhikkhu cakkhudvāre rūpārammaṇampi iṭṭhe ārammaṇe manāpaṃ , aniṭṭhe amanāpaṃ , majjhatte manāpāmanāpañca cittaṃ , tassa rajjituṃ vā dussituṃ vā muyhituṃ vā adatvāva pariggahetvā vipassanaṃ majjhatte ṭhapeti .
Cakkhumāti sampannacakkhuvisuddhanetto .
Cakkhābādhikassa hi uddhaṃ ummīlananimmīlanaṃ na hoti , tasmā so na gahito .
456. Īsakaṃpoṇeti rathīsā viya uṭṭhahitvā ṭhite .
461. Paṭikūle appaṭikūlasaññītiādīsu paṭikūle mettāpharaṇena vā dhātuso upasaṃhārena vā appaṭikūlasaññī viharati .
Appaṭikūle asubhapharaṇena vā aniccato upasaṃhārena vā paṭikūlasaññī viharati .
Sesapadesupi eseva nayo .
Tadubhayaṃ abhinivajjetvāti
V4.265 majjhatto hutvā viharitukāmoP5.108 kiṃ karotīti ?Iṭṭhāniṭṭhesu āpāthagatesu neva somanassiko na domanassiko hoti .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Kathaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati ?
Aniṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ mettāya vā pharati , dhātuto vā upasaṃharati , evaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati .
Kathaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati ?
Iṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ asubhāya vā pharati , aniccato vā upasaṃharati , evaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati .
Kathaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī viharati ?
Aniṭṭhasmiñca iṭṭhasmiñca vatthusmiṃ mettāya vā pharati , dhātuto vā upasaṃharati .
Evaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī viharati .
Kathaṃ appaṭikūle ca paṭikūle ca paṭikūlasaññī viharati ?
Iṭṭhasmiñca aniṭṭhasmiñca vatthusmiṃ asubhāya vā pharati , aniccato vā upasaṃharati , evaṃ appaṭikūle ca paṭikūle ca paṭikūlasaññī viharati
M4.252 .Kathaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako viharati sato sampajāno ?
Idha bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano , upekkhako viharati sato sampajāno … pe … manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano , upekkhako viharati sato sampajāno .
Evaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako viharati sato sampajāno ’’ ti .
Imesu ca tīsu nayesu paṭhamanaye manāpaṃ amanāpaṃ manāpāmanāpanti saṃkilesaṃ vaṭṭati , nikkilesaṃ vaṭṭati .
Dutiyanaye saṃkilesaṃ , tatiyanaye saṃkilesanikkilesaṃ vaṭṭati .
Puna vuttaṃ –
‘‘ paṭhamaṃ saṃkilesaṃ vaṭṭati , dutiyaṃ saṃkilesampi nikkilesampi , tatiyaṃ nikkilesameva vaṭṭatī ’’ ti .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Indriyabhāvanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pañcamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Uparipaṇṇāsaṭṭhakathā niṭṭhitā .
Yo
V4.266P5.109 cāyaṃ ‘‘ sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo , bhikkhave , desissāmī ’’ ti āraddhattā ādikalyāṇo , majjhe ‘‘ suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallan ’’ ti vacanato majjhekalyāṇo , sanniṭṭhāne ‘‘ ariyo bhāvitindriyo ’’ ti vacanato pariyosānakalyāṇoti tividhakalyāṇo majjhimanikāyo ‘‘ mahāvipassanā nāmāyan ’’ ti vutto , so vaṇṇanāvasena samatto hoti .