Issues
Select Version
Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā
Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā

5. Sunakkhattasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Sunakkhattasuttavaṇṇanā

55. EvaṃV4.34 me sutan ti sunakkhattasuttaṃ .
Tattha aññāti arahattaṃ .
Byākatāti khīṇā jātītiādīhi catūhi padehi kathitā .
Adhimānenāti appatte pattasaññino , anadhigate adhigatasaññino hutvā adhigataṃ amhehīti mānena byākariṃsu .
56. Evañcettha sunakkhatta tathāgatassa hotīti sunakkhatta ettha etesaṃ bhikkhūnaṃ pañhabyākaraṇe –
‘‘ idaṃ ṭhānaṃ etesaṃ avibhūtaṃ andhakāraṃ , tenime anadhigate adhigatasaññino , handa nesaṃ visodhetvā pākaṭaṃ katvā dhammaṃ desemī ’’ ti , evañca tathāgatassa hoti .
Atha ca panidhekacce … pe … tassapi hoti aññathattan ti bhagavā paṭipannakānaṃ dhammaṃ deseti .
Yattha pana icchācāre ṭhitā ekacce moghapurisā honti , tatra bhagavā passati –
‘‘ ime imaṃ pañhaṃ uggahetvā ajānitvāva jānantā viya appatte pattasaññino hutvā gāmanigamādīsu visevamānā vicarissanti , taṃ nesaṃ bhavissati dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā ’’ ti evamassāyaṃ icchācāreP4.52 ṭhitānaṃ kāraṇā paṭipannakānampi atthāya ‘‘ dhammaṃ desissāmī ’’ ti uppannassa cittassa aññathābhāvo hoti .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
58. Lokāmisādhimuttoti vaṭṭāmisa-kāmāmisa-lokāmisabhūtesu pañcasu kāmaguṇesu adhimutto tanninno taggaruko tappabbhāro .
TappatirūpītiM4.35 kāmaguṇasabhāgā .
Āneñjapaṭisaṃyuttāyāti āneñjasamāpattipaṭisaṃyuttāya .
Saṃseyyāti katheyya .
Āneñjasaṃyojanena hi kho visaṃyuttoti āneñjasamāpattisaṃyojanena visaṃsaṭṭho .
Lokāmisādhimuttoti evarūpo hi lūkhacīvaradharo mattikāpattaṃ ādāya attano sadisehi katipayehi saddhiṃ paccantajanapadaṃ gacchati , gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhakāle manussā disvā ‘‘ mahāpaṃsukulikā āgatā ’’ ti yāgubhattādīni sampādetvā sakkaccaṃ dānaṃ denti , bhattakicce niṭṭhite anumodanaṃ sutvā –
‘‘ svepi , bhante , idheva piṇḍāya pavisathā ’’ ti vadanti .
Alaṃ upāsakā , ajjāpi vo bahūnaṃ dinnanti .
Tena hi , bhante , antovassaṃ idha vaseyyāthāti adhivāsetvā vihāramaggaṃ pucchitvā vihāraṃV4.35 gacchanti .
Tattha senāsanaṃ gahetvā pattacīvaraṃ paṭisāmenti .
Sāyaṃ eko āvāsiko te bhikkhū pucchati ‘‘ kattha piṇḍāya caritthā ’’ ti ?
Asukagāmeti .
Bhikkhāsampannāti ?
Āma evarūpā nāma manussānaṃ saddhā hoti .
‘‘ Ajjeva nu kho ete edisā , niccampi edisā ’’ ti ?
Saddhā te manussā niccampi edisā , te nissāyeva ayaṃ vihāro vaḍḍhatīti .
Tato te paṃsukulikā punappunaṃ tesaṃ vaṇṇaṃ kathentiP4.53 , divasāvasesaṃ kathetvā rattimpi kathenti .
Ettāvatā icchācāre ṭhitassa sīsaṃ nikkhantaṃ hoti udaraṃ phālitaṃ .
Evaṃ lokāmisādhimutto veditabbo .
59. Idāni āneñjasamāpattilābhiṃ adhimānikaṃ dassento ṭhānaṃ kho panetan tiādimāha .
Āneñjādhimuttassāti kilesasiñcanavirahitāsu heṭṭhimāsu chasu samāpattīsu adhimuttassa tanninnassa taggaruno tappabbhārassa .
Se pavutteti taṃ pavuttaṃ .
Cha samāpattilābhino hi adhimānikassa pañcakāmaguṇāmisabandhanā patitapaṇḍupalāso viya upaṭṭhāti .
Tenetaṃ vuttaṃ .
60. Idāni ākiñcaññāyatanasamāpatti lābhino adhimānikassa nighaṃsaṃ dassetuṃ ṭhānaṃ kho panātiādimāha .
Tattha dvedhā bhinnāti majjhe bhinnā .
Appaṭisandhikāti khuddakā muṭṭhipāsāṇamattā jatunā vā silesena vā allīyāpetvā paṭisandhātuṃ sakkā .
Mahantaṃ pana kuṭāgārappamāṇaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Se bhinneti taṃ bhinnaṃ .
UpariM4.36 samāpattilābhino hi heṭṭhāsamāpatti dvedhābhinnā selā viya hoti , taṃ samāpajjissāmīti cittaṃ na uppajjati .
Tenetaṃ vuttaṃ .
61. Idāni nevasaññānāsaññāyatanalābhino adhimānikassa ca nighaṃsaṃ dassento ṭhānaṃ kho panātiādimāha .
Tattha se vanteti taṃ vantaṃ .
AṭṭhasamāpattilābhinoP4.54 hi heṭṭhāsamāpattiyo vantasadisā hutvā upaṭṭhahanti , puna samāpajjissāmīti cittaṃ na uppajjati .
Tenetaṃ vuttaṃ .
62. Idāni khīṇāsavassa nighaṃsaṃ dassento ṭhānaṃ kho panātiādimāha .
Tattha se ucchinnamūleti so ucchinnamūlo .
Upari samāpattilābhino hi heṭṭhāsamāpatti mūlacchinnatālo viya upaṭṭhāti , taṃ samāpajjissāmīti cittaṃ na uppajjati .
Tenetaṃ vuttaṃ .
63. ṬhānaṃV4.36 kho panāti pāṭiyekko anusandhi .
Heṭṭhā hi samāpattilābhino adhimānikassapi khīṇāsavassapi nighaṃso kathito , sukkhavipassakassa pana adhimānikassapi khīṇāsavassapi na kathito .
Tesaṃ dvinnampi nighaṃsaṃ dassetuṃ imaṃ desanaṃ ārabhi .
Taṃ pana paṭikkhittaṃ .
Samāpattilābhino hi adhimānikassa nighaṃse kathite sukkhavipassakassapi adhimānikassa kathitova hoti , samāpattilābhino ca khīṇāsavassa kathite sukkhavipassakakhīṇāsavassa kathitova hoti .
Etesaṃ pana dvinnaṃ bhikkhūnaṃ sappāyāsappāyaṃ kathetuṃ imaṃ desanaṃ ārabhi .
Tattha siyā – puthujjanassa tāva ārammaṇaṃ asappāyaṃ hotu , khīṇāsavassa kathaṃ asappāyanti .
Yadaggena puthujjanassa asappāyaṃ , tadaggena khīṇāsavassāpi asappāyameva .
Visaṃ nāma jānitvā khāditampi ajānitvā khāditampi visameva .
Na hi khīṇāsavenapi ‘‘ ahaṃ khīṇāsavo ’’ ti asaṃvutena bhavitabbaṃ .
Khīṇāsavenapi yuttapayutteneva bhavituṃ vaṭṭati .
64. TatthaP4.55 samaṇenāti buddhasamaṇena .
Chandarāgabyāpādenāti so avijjāsaṅkhāto visadoso chandarāgena ca byāpādena ca ruppati kuppati .
Asappāyānīti avaḍḍhikarāni ārammaṇāni .
Anuddhaṃseyyāti soseyyaM4.37 milāpeyya .
Saupādisesan ti sagahaṇasesaṃ , upāditabbaṃ gaṇhitabbaṃ idha upādīti vuttaṃ .
Analañca te antarāyāyāti jīvitantarāyaṃ te kātuṃ asamatthaṃ .
Rajosūkan ti rajo ca vīhisukādi ca sūkaṃ .
Asu ca visadosoti so ca visadoso .
Tadubhayenāti yā sā asappāyakiriyā ca yo visadoso ca , tena ubhayena .
Puthuttan ti mahantabhāvaṃ .
Evameva khoti ettha saupādānasalluddhāro viya appahīno avijjāvisadoso daṭṭhabbo , asappāyakiriyāya ṭhitabhāvo viya chasu dvāresu asaṃvutakālo , tadubhayena vaṇe puthuttaṃ gate maraṇaṃ viya sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattanaṃ , maraṇamattaṃ dukkhaṃ viya aññatarāya garukāya saṃkiliṭṭhāya āpattiyā āpajjanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Sukkapakkhepi imināva nayena opammasaṃsandanaṃ veditabbaṃ .
65. SatiyāyetaṃV4.37 adhivacanan ti ettha sati paññāgatikā .
Lokikāya paññāya lokikā hoti , lokuttarāya lokuttarā .
Ariyāyetaṃ paññāyāti parisuddhāya vipassanāpaññāya .
Idāni khīṇāsavassa balaṃ dassento so vatātiādimāha .
Tattha saṃvutakārīti pihitakārī .
ItiP4.56 viditvā nirupadhīti evaṃ jānitvā kilesupadhipahānā nirupadhi hoti , nirupādānoti attho .
Upadhisaṅkhaye vimuttoti upadhīnaṃ saṅkhayabhūte nibbāne ārammaṇato vimutto .
Upadhismin ti kāmupadhismiṃ .
Kāyaṃ upasaṃharissatīti kāyaṃ allīyāpessati .
Idaṃ vuttaṃ hoti – taṇhakkhaye nibbāne ārammaṇato vimutto khīṇāsavo pañca kāmaguṇe sevituṃ , kāyaṃ vā upasaṃharissati cittaṃ vā uppādessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Sunakkhattasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .